I SA/Gd 1050/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. N.od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 26 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 21 sierpnia 2017 r., W. N. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z partnerką życiową. Skarżący ani jego partnerka nie posiadają żadnego majątku. Skarżący posiada zaległości podatkowe oraz zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, które wynoszą około 130.000 zł i które w miarę możliwości stara się regulować z bieżących dochodów, a także zadłużenie na karcie kredytowej w wysokości 5.450 zł, które spłaca w ratach po 250 zł. Źródłem utrzymania skarżącego i jego partnerki jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, z której osiąga dochody w wysokości około 3.000 zł netto miesięcznie oraz wynagrodzenie za pracę partnerki w kwocie około 1.400 zł netto miesięcznie. Na czynsz najmu mieszkania, opłaty związane z jego eksploatacją, w tym za media oraz za telefon, obsługę księgową itp., skarżący miesięcznie przeznacza kwotę około 2.070 zł. Wskazał przy tym, iż posiada zaległość z tytułu opłat czynszowych za okres ostatnich dwóch miesięcy. Natomiast na wyżywienie oraz inne koszty wydatkuje miesięcznie około 1.100 zł. Do swoich stałych zobowiązań skarżący zaliczył także składki na ubezpieczenie społeczne oraz podatek dochodowy (PIT-5), przy czym nie podał ich wysokości. Nadmienił, że w okresie od lipca do sierpnia 2017 r. na leczenie przeznaczył kwotę 540 zł. Starszy referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 30 sierpnia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, zeznań podatkowych za rok 2016 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego; b/ odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7/VAT-7K; c/ zaświadczenia od pracodawcy partnerki życiowej wnioskodawcy o wysokości jej średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy; d/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; e/ dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, w szczególności obrazujących aktualną wysokość dochodzonych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych; f/ zaświadczenia wystawionego przez bank o wysokości aktualnego zadłużenia wnioskodawcy lub wyciągu z rachunku karty kredytowej obrazującego aktualne zadłużenie wnioskodawcy z tego tytułu oraz dokumentów obrazujących wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy i osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, właściciela wynajmowanego mieszkania, dostawców mediów i innych podmiotów); g/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (odpisu umowy najmu, dowodów zapłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); h/ dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków). Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 19 września 2017 r. (dowód: potwierdzenie odbioru). Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku stwierdził, że skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 8 listopada 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zdaniem starszego referendarza sądowego, sam skarżący uniemożliwił, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi zaś przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy zaakcentował, że skarżący – pomimo, że było mu znane stanowisko tut. Sądu, co do skutków, jakie wywołuje uchylenie się od udokumentowania swojej sytuacji finansowej– po raz kolejny nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Kwestionując ww. postanowienie, pismem z dnia 7 grudnia 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw, podnosząc, że nie przedłożył dokumentów, potwierdzających jego stan majątkowy oraz osobisty, ponieważ nie zgadza się z zakresem żądanej dokumentacji. Zdaniem skarżącego, żądanie dotyczące doręczenia wyciągów z kont jego partnerki jest niczym innym jak nadmierną ingerencją w jej status osobisty. Skarżący zaznaczył, że każda wpłata, jakiej dokonał na konto Sądu w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu, czy też dla uzyskania wydanego wyroku, zmniejsza jego zdolność do spłaty zaległości podatkowych oraz ZUS, które są dla niego głównym obciążeniem finansowym i ogromnym problemem w dalszym prowadzeniu działalności gospodarczej. Skarżący dodał, że pozostaje przeciwny nadmiernej ingerencji w życie obywateli ze strony państwa, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Końcowo, skarżący podkreślił, że jest gotów dostarczyć dokumenty, potwierdzające jego zadłużenie z tytułu nieopłaconych podatków oraz składek ZUS, oraz dokumenty, dotyczące wynajmu mieszkania i opłat z tym związanych, zastrzeżeniem tego, o czym napisał powyżej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego zarządzeniem z dnia 30 sierpnia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, zeznań podatkowych za rok 2016 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego; b/ odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7/VAT-7K; c/ zaświadczenia od pracodawcy partnerki życiowej wnioskodawcy o wysokości jej średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy; d/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; e/ dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, w szczególności obrazujących aktualną wysokość dochodzonych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych; f/ zaświadczenia wystawionego przez bank o wysokości aktualnego zadłużenia wnioskodawcy lub wyciągu z rachunku karty kredytowej obrazującego aktualne zadłużenie wnioskodawcy z tego tytułu oraz dokumentów obrazujących wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy i osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, właściciela wynajmowanego mieszkania, dostawców mediów i innych podmiotów); g/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (odpisu umowy najmu, dowodów zapłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); h/ dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków). Skarżący nie odpowiedział na powyższe wezwanie. Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić skarżącemu należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do przedłożenia stosownej dokumentacji winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej odpowiedzi na skierowane do strony wezwanie oznacza, że skarżący nie wykazał wystąpienia w jego sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem starszy referendarz sądowy podniósł, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, albowiem nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu zostało dostrzeżone, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować sytuację finansową swoją, jak i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji wykazał zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, poniesienie pełnych kosztów postepowania w niniejszej sprawie może stanowić dolegliwość dla skarżącego, jednakże nie oznacza, iż pozbawiony zostanie środków koniecznych do utrzymania, szczególnie w sytuacji gdy jego realna sytuacja majątkowa nie została wyjaśniona i nadal budzi uzasadnione wątpliwości. Wskazać należy, że każdy wniosek winien być rozpoznany indywidualnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a ten, co już wskazano powyżej, nie został przedstawiony w sposób kompletny. Podsumowując, Sąd stanął na stanowisku, że skarżący pomimo wezwania o przedstawienie stosownej dokumentacji, która ukazywałaby pełną sytuację majątkową, uchylił się od tego obowiązku. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Podkreślić należy, że skarżący mógł wywieść, że niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Starszy referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że starszy referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Zaznaczyć również należy, że wezwanie z dnia 30 sierpnia 2017 r. było precyzyjne, dokładnie formułowało treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowił art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawca nie wyjaśnił wątpliwości, dotyczących jego sytuacji materialnej. Nie uczynił tego również na etapie sprzeciwu od postanowienia, mimo posiadanej wiedzy o uchybieniach w tym zakresie. Skarżący zakwestionował jedynie zakres żądanych dokumentów. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniu skarżącego, uprawnione było żądanie potwierdzenia wysokości osiąganych dochodów, posiadanych kont bankowych oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia od pracodawcy jego partnerki, z którą jak sam wskazał, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Trzeba wprawdzie przyznać, że partnerka życiowa skarżącego nie jest stroną niniejszego postępowania i nie ma obowiązku partycypacji w związanych z tym postępowaniem kosztach. Nadto, w przypadku związku nieformalnego, na partnerach nie ciąży - tak jak w przypadku małżonków - prawny obowiązek wzajemnego wsparcia i dlatego skarżący nie ma możliwości wyegzekwowania koniecznego wsparcia finansowego ze strony partnerki. Tym niemniej, należy podkreślić, że ocena sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy, obejmująca badanie stopnia przyczynienia się do ponoszenia wydatków przez osoby, które partycypują w kosztach utrzymania tego gospodarstwa, jest uzasadniona potrzebą ustalenia całokształtu okoliczności, mających wpływ na możliwości płatnicze skarżącego. Na marginesie, należy podnieść, że uzasadnieniem dla nieprzedłożenia przez skarżącego dokumentacji obrazującej jego sytuację majątkową i rodzinną nie może być obawa ujawnienia danych osobowych, odnoszących się zarówno do wnioskodawcy, jak i osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie bowiem z treścią art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych administrator danych, a takim jest m.in. sąd administracyjny, obowiązany zastosować środki techniczne i organizacyjne zapewniające ochronę przetwarzanych danych osobowych odpowiednią do zagrożeń oraz kategorii danych objętych ochroną, a w szczególności powinien zabezpieczyć dane przed ich udostępnieniem osobom nieupoważnionym, zabraniem przez osobę nieuprawnioną, przetwarzaniem z naruszeniem ustawy oraz zmianą, utratą, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Wszelkie dane osobowe gromadzone przez sądy podlegają ochronie i są wykorzystywane wyłącznie na potrzeby toczącego się postępowania. W tym stanie rzeczy ze względu na fakt, że skarżący pomimo nałożonego zobowiązania nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej Sąd uznał, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.