I SA/Gd 1054/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ewa Kwarcińska Sędziowie NSA Sławomir Kozik (spr.) NSA Alicja Stępień Protokolant Zuzanna Baca po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" S.A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu zbyt uciążliwego środka zastosowanego w toku postępowania zabezpieczającego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 1 lipca 2003 r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 250,- zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na mocy zarządzenia zabezpieczenia z dnia 26 maja 2003 r. oraz zarządzenia zabezpieczenia z dnia 28 maja 2003 r. na wniosek Urzędu Skarbowego Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zabezpieczenia należności pieniężnych A SA określonych stosownymi decyzjami w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, wydanymi przez Urząd Skarbowy w dniu 26 maja 2003 r. na łączną kwotę [...] zł. W dniu 30 maja 2003 roku skarżący na podstawie art. 33 ust. 8 i 9 w zw. z art. 166b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia zabezpieczenia w trybie egzekucji administracyjnej zarzucając organowi prowadzącemu postępowanie zabezpieczające m.in. naruszenie przepisu art. 33 pkt 8 w zw. z art. 160 ww. ustawy poprzez zastosowanie środków zabezpieczenia uniemożliwiających prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego, jak również prowadzenie postępowania zabezpieczającego w sposób zmierzający do wykonania obowiązku. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2003 r. organ egzekucyjny oddalił zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczenia w prowadzonym postępowaniu zabezpieczającym. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że wysokość zabezpieczonej przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług stanowi dostateczną przesłankę zastosowania przez organ egzekucyjny przedmiotowych środków prawnych. Organ egzekucyjny wskazał nadto na fakt powierniczej cesji niektórych wierzytelności przysługujących skarżącemu na rzecz B. SA celem zabezpieczenia udzielonego kredytu obrotowego. W ocenie organu egzekucyjnego powyższe okoliczności, jak również fakt, iż skarżący stosownie do dyspozycji art. 166a § 2 ww. ustawy jest uprawniony do wystąpienia do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wyrażenie zgody na dokonanie zapłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego należności koniecznych dla prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, stanowiły dostateczne przesłanki do ustanowienia zabezpieczenia w takim zakresie, w jakim uczynił to organ egzekucyjny. Skarżący w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego wniósł o wstrzymanie postępowania zabezpieczającego na mocy art. 17 ust. 2 ww. ustawy i podtrzyma zarzut naruszenia art. 33 pkt 8 tej ustawy. Skarżący wskazał, iż wśród przesłanek warunkujących dopuszczalność oraz określających zasady i zakres ustanowienia zabezpieczenia ustawodawca nie wymienia wartości zabezpieczanej należności, a nadto wskazał, iż organ egzekucyjny traktuje dokonane zajęcie jako zajęcie egzekucyjne w trybie art. 7 ust. 2 ustawy, czego przejawem był fakt przelania środków pieniężnych znajdujących się na zajętych rachunkach bankowych na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Powyższa okoliczność w ocenie skarżącego nie tylko w sposób znaczący utrudniała, a wręcz uniemożliwiała dokonywanie przez Skarżącego jakichkolwiek bieżących czynności związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, ale przede wszystkim prowadziła wbrew zakazowi określonemu w art. 160 ustawy do wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 28 lipca 2003 r. utrzymał zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w ocenie tego organu przekazywanie przez banki środków pieniężnych z zajętych rachunków bankowych na rachunek bankowy organu egzekucyjnego jest zgodne z art. 165 ust. 4 ww. ustawy. Organ odwoławczy stanął - podobnie jak organ I instancji - na stanowisku, iż sposób i zakres ustanowionego zabezpieczenia jest uzasadniony wysokością zabezpieczanej należności, a nadto wskazał na okoliczność, iż niektóre spośród pierwotnie zajętych wierzytelności zostały wyłączone spod zabezpieczenia z uwagi na to, że zostały powierniczo przelane na rzecz B. SA celem zabezpieczenia udzielonego kredytu obrotowego. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał ponadto, że organ egzekucyjny nie naruszył art. 160 § 1 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż dokonane przez ten organ czynności zabezpieczające nie prowadziły do wykonania obowiązku. Organ wskazał, że środki przekazywane przez dłużników zabezpieczonych wierzytelności pieniężnych, w tym również przez banki prowadzące zabezpieczone rachunki bankowe spółki, trafiają wyłącznie na rachunek bankowy organu egzekucyjnego stosownie do przepisu art. 165 § 4 ww. ustawy). Dyrektor Izby Skarbowej przedstawił również, że w okresie zabezpieczenia mogą być na warunkach określonych w art. 166a § 2 ww. ustawy, dokonywane wypłaty z zajętego rachunku bankowego zobowiązanego. A SA w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddział Zamiejscowy w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 lipca 2003 r. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 1 lipca 2003 r. Ponadto skarżący wniósł o zabezpieczenie mniejszej skargi poprzez wydanie zarządzenia tymczasowego zobowiązującego organ egzekucyjny do niedokonywania dalszych zajęć do czasu rozpoznania niniejszej skargi oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu A SA zarzucił obrazę art. 160 § 1 w zw. z art. 80 § 1 w zw. z art. 164 § l i 5 poprzez niewłaściwe zastosowanie i art. 80 w zw. z art. 165 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem skarżącego organy obu instancji bezpodstawnie stwierdziły prowadzenie egzekucji administracyjnej zgodnie z prawem i nie uznały zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Skarżący podniósł, że wbrew art. 160 ust. 1 ww. zabezpieczenie dokonane w sprawie spowodowało wykonanie obowiązku. Jakkolwiek art. 166b nie odsyła wyraźnie do zapisu art. 7 ust. 2 in fine ustawy, to jednak a maiori ad minus nie może ulegać wątpliwości, iż również w postępowaniu zabezpieczającym znajduje zastosowanie podstawowa zasada obowiązująca na gruncie postępowania egzekucyjnego, w myśl której organ egzekucyjny jest obowiązany do stosowania wobec Zobowiązanego grodki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego spośród określonych w ustawie. W ocenie skarżącego przedmiotowa fundamentalna zasada prowadzenia posłowania zabezpieczającego została przez organ egzekucyjny pogwałcona poprzez zastosowanie przez organ egzekucyjny środków zabezpieczenia nie znanych w ustawie, uniemożliwiających skarżącemu prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący przedstawił, że zgodnie z dyspozycją wyrażoną w treści art. 164 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy zabezpieczenie należności pieniężnych może nastąpić w ten sposób, iż organ egzekucyjny po wydaniu zarządzenia zabezpieczenia dokona zabezpieczenia tych należności poprzez m.in. zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości. Z mocy art. 164 ust. 4 ustawy do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym. W przypadku ustanowienia zabezpieczenia w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego organ egzekucyjny, stosownie do dyspozycji art. 80 ustawy, dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do właściwego oddziału banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności. Zgodnie z art. 80 § 1 ww. ustawy organ egzekucyjny dokonując zajęcia wzywa jednocześnie bank jako dłużnika zajętej wierzytelności, aby bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. W ocenie skarżącego nie może ulegać najmniejszej wątpliwości, iż przedmiotowy obowiązek dłużnika zajętej wierzytelności może dotyczyć jedynie zajęcia egzekucyjnego dokonanego w toku postępowania egzekucyjnego. Przeciwna interpretacja prowadziłaby bowiem do naruszenia zasady określonej w art. 160 ust. l Ustawy, zgodnie z którą zabezpieczenie nie może prowadzić do zaspokojenia zabezpieczonej należności. Zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu, środki pieniężne znajdujące się na zajętym (egzekucyjnie) rachunku bankowym podlegają przekazaniu organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Ponieważ w toku postępowania zabezpieczającego niedopuszczalne jest zaspokojenie w jakiejkolwiek części zabezpieczonej należności ze środków, na których zabezpieczenie ustanowiono, w konsekwencji zatem nie może ulegać wątpliwości, iż w przypadku zabezpieczającego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie jest dopuszczalne zobowiązanie banku do przekazywania organowi egzekucyjnemu środków z zajętego (zabezpieczonego) rachunku bankowego. Na marginesie niniejszych rozważań należy podkreślić, iż stosownie do zapisów ww. ustawy zajęcie zabezpieczające nie daje co do zasady organowi egzekucyjnemu jakichkolwiek uprawnień w zakresie dysponowania zajętą wierzytelnością, albowiem byłoby to sprzeczne z istotą i funkcją zabezpieczenia. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie zastosował się do wyżej opisanych zasad dokonywania zabezpieczającego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Organ egzekucyjny zobowiązał bowiem dłużnika zajętej wierzytelności - bank, aby przelał środki pieniężne znajdujące się na zajętym dla zabezpieczenia rachunku bankowym na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Dłużnik zajętej wierzytelności wykonał przedmiotową dyspozycję organu egzekucyjnego. W konsekwencji skarżący wskutek zastosowania środka zabezpieczającego nieznanego ustawie pozbawiony został możliwości dysponowania środkami pieniężnymi znajdującymi się na zajętym dla zabezpieczenia rachunku bankowym. W ocenie skarżącego nie sposób zgodzić się z tezą zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż środki pieniężne z zajętego rachunku bankowego trafiają zgodnie z prawem na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Interpretacja art. 165 ust. 4 ustawy przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jest w ocenie Skarżącego oderwana od całości regulacji Ustawy i jako taka nie znajduje uzasadnienia. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga A SA zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarzuty w niej podniesione są uzasadnione. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej narusza przepisy postępowania, w szczególności art. 6 k.p.a. i art. 160 § 1 w zw. z art. 164 § 1 i 4 i art. 165 § 4 oraz 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na wynik sprawy. Słusznie strona skarżąca powołuje się w skardze, że w toku postępowania zabezpieczającego zastosowano środek zabezpieczenia nieznany ustawie i aczkolwiek błędnie przywołano jako podstawę zgłoszonych zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym art. 33 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zamiast powołać pkt 6 tego artykułu, to uznać należy za zasadny zarzut, że organ egzekucyjny wbrew prawu nakazał bankom prowadzącym zajęte w toku zabezpieczenia rachunki skarżącej, aby przekazały pozostające na nich środki finansowe na rachunek organu egzekucyjnego. Zastosowanie takiego środka możliwe jest jedynie w toku prowadzonej egzekucji z rachunku bankowego dłużnika na zasadzie art. 80 § 1 ww. ustawy i z mocy art. 160 § 1 w zw. z art. 164 § 1 i 4 ustawy w żadnym wypadku nie może mieć zastosowania w postępowaniu zabezpieczającym, gdyż w takim wypadku miast zabezpieczenia, następuje wykonanie obowiązku dłużnika. W postępowaniu zabezpieczającym nakazanie przekazania zajętych wierzytelności na rachunek organu egzekucyjnego możliwe jest jedynie w trybie art. 165 § 4 ww. ustawy i to tylko w odniesieniu do wymagalnej wierzytelności zajętej u trzeciodłużnika, którym z całą pewnością nie jest bank prowadzący rachunek dłużnikowi. Z tych też względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), należało orzec jak w pkt I sentencji wyroku, a rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia dyspozycja art. 200 w zw. z art. 209 tej ustawy.