I SA/Gd 1059/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Bogusław Woźniak (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 10 sierpnia 2011 r., po rozpatrzeniu wniosku M. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając m. in. na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późno zm.) dalej "ustawa o s.u.s." utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z 1 lipca 2011 r. Organ wskazał, że decyzją z 1 lipca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. P. umorzenia należności z tytułu składek za okres od marca 2003 r. do grudnia 2007 r. w łącznej kwocie 107.317,67 zł. oraz umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Odnośnie umorzenia postępowania wyjaśniono, że z art. 30 ustawy o s.u.s. wynika, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 30 tej ustawy. Uzasadniając zaś odmowę umorzenia składek organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Z majątku skarżącego nie została zakończona egzekucja należności, zatem nie można mówić o ich całkowitej nieściągalności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. P. podniósł, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2007 r. i jednocześnie nie posiada jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności, nie ma zarazem szans na zdobycie tak dużej sumy pieniędzy. Zwrócił uwagę, że wkrótce Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy wydadzą decyzję o braku jakiegokolwiek majątku wnioskodawcy, z którego można prowadzić egzekucję. Wnioskodawca stwierdził, że jego obecna sytuacja pogorszyła się względem tej, kiedy powstała zaległość, ponieważ pojawiło się dziecko z dziwną, nierozpoznaną chorobą. T. M., matka M. P., a zarazem jego pełnomocnik, stwierdziła, że będąc na emeryturze od lat wspomaga finansowo dzieci. Podniesiono też, że wiek wnioskodawcy nie musi oznaczać, że jego sytuacja ulegnie poprawie w przyszłości, a dług w postaci odsetek narasta. Odnotowano, że sytuacja zdrowotna M. P. jest groźna, cierpi na depresje. Wnioskodawca podkreślił, że szansą na unormowanie jego sytuacji życiowej jest umorzenie składek w całości. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedstawiając motywy, jakie legły u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z 10 sierpnia 2011 r. podkreślił na wstępie, że obowiązek rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz ich terminowego przekazywania do ZUS spoczywa wyłącznie na płatniku. Odnotowano jednocześnie, że obowiązek terminowego opłacania składek na poszczególne fundusze istnieje bez względu na uzyskiwanie, bądź nie, dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej. W dalszej kolejności organ podniósł, że odnośnie pogarszającej się kondycji zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy w decyzji z dnia 1 lipca 2011 r. wskazano na okoliczności, które nie pozwalają na umorzenie przedmiotowego zadłużenia. Podniósł dalej, że w sprawie nie można mówić o stanie całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że ustawodawca wprowadził dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek, dając tym samym Zakładowi prawo dochodzenia należności w całym tym okresie, z możliwością wydłużania tego okresu. Uznano wobec powyższego, że umorzenie należności byłoby zdecydowanie przedwczesne. Nie można bowiem wykluczyć, że sytuacja zobowiązanego ulegnie poprawie. Zakład podał dalej, że całkowita nieściągalność zachodzi wyłącznie w przypadkach wskazanych w art. 28 ustawy o s.u.s. Skoro wobec zobowiązanego nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, obejmujące przedmiotowe roszczenia z tytułu składek nie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu wskazanego art. 28 ustawy o s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił także uwagę na możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia przewidzianą wart. 28 ust. 3a i 3b ustawy o s.u.s. oraz na przesłanki tego umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Konkludując rozważania Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że instytucja umorzenia statuowana wart. 28 ustawy o s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oparte jest na tzw. uznaniu administracyjnym a to oznacza, że nawet w przypadku stwierdzenia odpowiednich przesłanek, Zakład może lecz nie musi umorzyć należności składkowych, bowiem jest to jego uprawnienia, a nie obowiązek. M. P. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Zarzucił, że spełnia wszystkie prawem określone przesłanki umorzenia, jednakże ZUS powołując się na uznaniowy charakter tego rodzaju rozstrzygnięcia czyni z umorzenia składek instytucję martwą. Odnosząc się. do stwierdzenia zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że umorzenie należności byłoby przedwczesne bo sytuacja materialna może ulec poprawie podnosi skarżący, że jest ono oderwane od rzeczywistości. Aktualna sytuacja skarżącego nie daje bowiem żadnych podstaw do tego rodzaju oczekiwań. Skarżący zarzucił rozbieżność pomiędzy tym co ustalił ZUS, a stanowiskiem urzędu skarbowego w zakresie umorzenia składek; ZUS twierdzi, że to urząd skarbowy powinien wydać postanowienie o umorzeniu z kolei urząd skarbowy wskazuje, że to ZUS powinien wystąpić ze stosowanym w wnioskiem do urzędu skarbowego. Ostatecznie urząd skarbowy stwierdził, że może zakończyć postępowanie egzekucyjne po ponownym sprawdzeniu stanu posiadania skarżącego. W skardze podniesiono także, że w "cywilizowanych" krajach każdy obywatel raz w życiu może mieć umorzenie, bądź ogłosić upadłość. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stawisko w sprawie. Skarżący złożyła pismo procesowe z dnia 26 października 2011 r., w którym podniósł, że stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawarte w odpowiedzi na skargę jest bezzasadne i niezgodne z rzeczywistością. Podniósł, że pomimo, iż wielokrotnie zwracał się do ZUS o udzielenie pomocy, nigdy takiej pomocy nie uzyskał. Podkreślił, że ZUS z własnej inicjatywy nie podejmował żadnych działań celem wspomożenia go w spłacie zaległych składek. Podniósł dodatkowo okoliczność, że jest zmuszony opiekować się chorym dzieckiem, a nadto, że podupada na zdrowiu o czym świadczą stosowne zaświadczenia o stanie zdrowia. W ocenie skarżącego nie jest trafne twierdzenie, jakoby uporczywe prowadzenie egzekucji było w interesie państwa. Bowiem właśnie umorzenie należnych składek pozwoliłoby skarżącemu stać się produktywnym, a w konsekwencji opłacałby składki, podatki, czuł się zdrowy itp. Zarzucił równocześnie, że uporczywa egzekucja prowadzona jest z pogwałceniem względów humanitarnych dostrzegając w tym naruszenie art. 30 Konstytucji RP, wedle którego poszanowanie i ochrona godności ludzkiej powinny być priorytetem oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w którym stanowi się, że nikt nie może być poddany torturom psychicznym. Pełnomocnik skarżącego podniosłą także, że od dnia 1 listopada 2011 r. nie jest więcej w stanie wspierać finansowo syna. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w dniu 15 listopada 2011 r. pełnomocnik skarżącego podniosła, że syn ma depresję i z tej przyczyny nie stawił się na rozprawie. Syn nie ma żadnej chęci do życia. Zdaniem pełnomocnika skarżącemu należy dać szansę; wyraziła nadzieję, że za parę lat odbije od dna jeżeli Sąd uwzględni tę skargę. Pełnomocnik oświadczyła, że skarżący ma dług wobec ZUS w wysokości ok. 200.000 zł, natomiast wobec innych wierzycieli jest to kwota około 250.000 zł plus odsetki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, przeto należało ją oddalić. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późno zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zatem sąd administracyjny wykonując funkcję kontrolną administracji publicznej czyni to z uwzględnieniem jednego tylko kryterium, kryterium zgodności z prawem. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 28.10.2009 r. Sygn. akt II SANVr 31/09 LEX nr 573924). Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2003 r. do grudnia 2007 r. Z woli ustawodawcy ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość umorzenia składek tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności lub na szczególnych warunkach sprecyzowanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie może też budzić wątpliwości, co podniesiono w uzasadnieniu obu decyzji, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ w przypadku ustalenia, że zachodzą przesłanki umorzenia zaległości ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W myśl art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym kosztów i odsetek, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu, tj. w sytuacji, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa wart. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5), gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z mocy zaś § 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jeżeli chodzi o przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione wart. 28 ust. 2 3 u.o.s.u.s. to trzeba wskazać, że jedyną, która mogła być przedmiotem rozważań była przesłanka opisana w pkt 6), mianowicie, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanki nieściągalności wymienione w pkt 1 - 5 i 7 w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie wystąpiły. W ocenie Sądu przesłankę umorzenia z tej przyczyny, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję należy odczytywać łącznie z okresem przedawnienia dochodzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak również z normą określoną wart. 61 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późno zm.). Ostatnio wymieniony przepis stanowi, że w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej wart. 59 § 2 (w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne) wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Z powyższego wynika, że postępowanie egzekucyjne umorzone z przyczyny, o której mowa wart. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wyklucza ponownej egzekucji, gdy ujawniony zostanie majątek zobowiązanego, z którego taka egzekucja może być prowadzona. Jednocześnie ustawodawca wyraził wolę, że dochodzenie składek na ubezpieczenie społeczne może być realizowane przez okres lat 10. W ocenie Sądu oznacza to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych słusznie podniósł w uzasadnieniu decyzji, że umorzenie zaległych składek w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby przedwczesne. Biorąc bowiem pod uwagę wiek zobowiązanego (35 1.) można racjonalnie oczekiwać, że w terminie przedawnienia składek mogą nastąpić takie zmiany w jego stanie, iż możliwa będzie egzekucja co najmniej części należnych składek. W ocenie Sądu pogląd ten prawidłowo wyprowadzony z okoliczności faktycznych sprawy odpowiada prawu. Okoliczność, że strona skarżąca w tym zakresie żywi odmienne zapatrywania poglądu organu w sensie prawnym nie dyskwalifikuje. Odnosząc się do zarzutu skargi, że dwa odrębne organy państwa mówią inaczej w kwestii umorzenia, twierdząc, że to ten drugi organ powinien wydać rozstrzygnięcie o umorzeniu należy stwierdzić, że jest on bezzasadny w sensie oczekiwań strony skarżącej z tym związanych. Koncentrując się na realiach rozpoznawanej sprawy umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić w sytuacji określonej wart. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, przy czym nie oznacza to umorzenia zaległych składek, jak również nie obliguje ZUS do ich umorzenia. Co najwyżej do rozważenia zasadności takiego umorzenia. Oceniając z kolei, akcentowany w skardze zarzut wywodzony z argumentu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykazywał aktywności i sam nie podejmował wysiłków nakierowanych na oddłużenie zobowiązanego, czy też nie zaoferował innych form pomocy w wyjściu z zadłużenia należy stwierdzić w ocenie Sądu, że oczekiwania te nie znajduje uzasadnionych podstaw prawnych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne wynika z przepisów prawa, i że podmioty obowiązana do opłacania składek mają obowiązek samodzielnie z tego obowiązku się wywiązywać. Obowiązkiem zaś ZUS jest m. in. dbanie o to aby te składki wpływały, a nie ich umarzanie. Prawem określona możliwość umorzenia należnych składek musi być więc rozumiana jako kompetencja ZUS do umorzenia zaległych składek, a nie jako jego obowiązek wspomagania osób, które należnych składek nie odprowadziły. Skarżący jako przesłankę umorzenia zaległych składek wskazuje swój stan zdrowia, w szczególności depresję. Okoliczność ta w ocenie Sądu została prawidłowo oceniona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który wyjaśnił, że nie może ona być ważąca w sprawie, skoro brak jest dowodów dostatecznie ją potwierdzających. Tej oceny nie zmienia przedłożona jako załącznik do pisma procesowego z dnia 26 października 2011 r. kopia zaświadczenia lekarskiego z dnia 26 października 2011 r. Wynika z niego bowiem tyle, że według ustnego oświadczenia M. P. nie był on leczony psychiatrycznie, jest to 1 wizyta w gabinecie; rozpoznanie wstępne - zaburzenia depresyjne. Nie jest to zdaniem Sądu, wystarczająca podstawa, aby podważyć ustalenie organów poczynione w toku postępowania i odzwierciedlone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że stan zdrowia skarżącego jest taki, iż nie wyklucza podjęcie pracy zarówno obecnie jak i w przyszłości. Przewidziane wart. 28 ust. 2 i 3 ustawy o s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności jest modyfikowane wobec ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek (art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s.). Przy umarzaniu odsetek objętych wnioskiem podatnika należy więc oceniać, czy pomimo braku przesłanki całkowitej nieściągalności nie zachodzą inne "uzasadnione przypadki" umorzenia. Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym zakresie jest nadzwyczaj lakoniczne, co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uchybienie to jednak w ocenie Sądu nie miało wpływu na wynik sprawy. Z akt administracyjnych, jak również z argumentacji podnoszonej przez skarżącego nie wynika, aby takie uzasadnione przypadki w tej sprawie wystąpiły. Skarżący wskazuje wprawdzie, że jego dziecko jest chore na "dziwną" i nie rozpoznaną chorobę. Nie przedłożył jednak dokumentów, względnie innych dowodów, z których wynikałoby, że ciąży na nim konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą go możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających płacenie należności (§3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący nie wykazał także, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło go i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Nie może także budzić wątpliwości w świetle przedłożonych akt administracyjnych, że skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacanie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Dostrzec trzeba, że badając przesłanki umorzenia składek ZUS rozważył i skonfrontował, w realiach rozpoznawanej sprawy, ważny interes strony i interes społeczny. Wynik tej konfrontacji, znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie może być uznany za dowolny lub sprzeczny z prawem. ZUS uwzględnił bowiem ogół zgromadzonych w sprawie dowodów, wyjaśnił także jakie brano pod uwagę przesłanki interesu społecznego. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 30 Konstytucji RP oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka należy zauważyć i podkreślić, że skarżąca zarzut ten kieruje w stosunku do postępowania egzekucyjnego i w takim zakresie Sąd nie jest uprawniony dokonywać jego oceny w niniejszym postępowania. Rozumiejąc go jednak szerzej, jako konsekwencję odmowy umorzenia zaległych składek, należy podkreślić, że prawnie uzasadnione działania wierzyciela, który zgodnie z ustawowo określonym obowiązkiem dochodzi należnych mu wierzytelności, nie mogą być traktowane jako naruszające zasadę poszanowania i ochrony godności ludzkiej lub jako tortura psychiczna. Przedstawionemu wyżej poglądowi nie przeczy niewątpliwa uciążliwość egzekucji zaległych składek. Z przedstawionych wyżej względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późno zm.) orzekł jak w sentencji.