I SA/Gd 1062/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok postanawia: 1.umorzyć postępowanie w przedmiocie udzielenia wnioskodawcy prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, 2.odmówić wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 21 października 2013 r. skarżący T. S. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego). W piśmie z dnia 4 listopada 2013 r. nadesłanym przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w tym wyjaśnienia, czy ubiega się o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego czy też doradcy podatkowego, wskazał, iż "chyba już nie będzie potrzebny adwokat z urzędu i dlatego rezygnuję z jego pomocy". Postanowieniem z dnia 19 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a pozostałym zakresie umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe. Pismem z dnia 7 grudnia 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie, wnosząc o "nierozpatrywanie" kosztów sądowych przed rozpatrzeniem sprawy z jego skargi. W sprzeciwie potwierdził, że zrezygnował z ubiegania się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na fakt, że otrzymał od organu podatkowego zwrot nadpłaty, ale nadal oczekuje na zwrot nadpłaty za 2008 rok. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje : Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Zgodnie z przepisem art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane wyłącznie na wniosek strony, co wyklucza możliwość działania sądu w tym zakresie z urzędu. Z uwagi na powyższe w związku z oświadczeniem skarżącego o cofnięciu wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, to wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 p.p.s.a. Rozpoznania wymaga zaś wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem postanowienie w przedmiocie prawa pomocy powinno być wydane po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji finansowej strony występującej z wnioskiem o jego przyznanie, przy czym na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności, a więc to wnioskodawca powinien przekonać sąd o istnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy i odpowiednio uwiarygodnić swoją sytuację majątkową i finansową (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r. , sygn.akt I FZ 213/2011, LEX Polonica nr 2805103). Jednocześnie wymaga wyjaśnienia, że stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w wysokości 300 USD (900 zł), jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 35 m2 oraz zasoby pieniężne, których wysokości wnioskodawca nie podał, wskazując jedynie "tyle co na trumnę, miejsce na cmentarzu i pomoc". Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 października 2013 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z tytułu emerytury, tj. ostatniego odcinka przekazu emerytury, a w przypadku otrzymywania emerytury na konto bankowe – odpisu decyzji o przyznaniu/waloryzacji tego świadczenia, c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie posiadanych oszczędności, tj. wskazania wysokości zgromadzonych zasobów finansowych, e) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę świadczeń rodzinnych (świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, f) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, g) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), h) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawcy (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), i) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, j) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), k) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków), l) oświadczenia wnioskodawcy, czy ubiega się o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego czy też doradcy podatkowego. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 30 października 2013 r., jednakże nie przedłożył w zakreślonym terminie żadnego z wymienionych dokumentów, przesyłając jedynie odpisy: protokołu zapoznania strony z aktami sprawy z dnia 27 czerwca 2013 r., postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty z dnia 17 października 2013 r., dowodu wypłaty nadpłaty w kwocie 1.402,99 zł z dnia 4 listopada 2013 r. oraz oświadczenie o rezygnacji z ubiegania się o adwokata z urzędu, zawarte w piśmie z dnia 4 listopada 2013 r. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Nadto należy wskazać, że z materiału dowodowego przedłożonego przez wnioskodawcę wynika, iż posiada on stałe źródło utrzymania w postaci emerytury w wysokości, jak podał, 900 zł, ma oszczędności (o nieustalonej wysokości), a ponadto w listopadzie br. dysponował dodatkowymi środkami pieniężnymi w kwocie 1.402,99 zł pochodzącymi ze zwrotu nadpłaty podatku. W tych okolicznościach nie można przyjąć, że wnioskodawca nie posiada dostatecznych zasobów finansowych, z których mógłby uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Sąd podkreśla, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Odnośnie do wniosku skarżącego o "nierozpatrywanie" kosztów sądowych do czasu rozpatrzenia skargi, to zauważyć należy, że tylko skarga pozbawiona braków formalnych i fiskalnych wszczyna postępowanie sądowoadministracyjne. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że nieprawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych nie skutkuje dla wnioskodawcy obowiązkiem uiszczenia tych kosztów. Wezwanie do uiszczenia kosztów sądowych może być bowiem wystosowane do skarżącego dopiero w konsekwencji wydania prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt II sentencji postanowienia.