I SA/Gd 1063/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. M. K. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 6 listopada 2012 r. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną, na ich utrzymaniu pozostaje małoletnia córka, uzyskuje dochód z tytułu zleceń w wysokości około 1.500 zł miesięcznie, nie posiada żadnego majątku, natomiast jego konkubina jest zatrudniona na umowę o pracę i z tego tytułu osiąga dochód w kwocie około 1.300 zł miesięcznie, przy czym aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim (jest w piątym miesiącu ciąży). W uzasadnieniu podniósł, że od trzech lat nie posiada stałej pracy, wykonuje zawód trenera tenisa i poza sezonem trudno mu znaleźć indywidualnych klientów, wraz z konkubiną zamieszkuje u jej matki. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku referendarz sądowy uznał za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem z dnia 13 listopada 2012 r. (doręczonym w dniu 26 listopada 2012 r.), zobowiązał skarżącego – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – do przedłożenia dodatkowych dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów skarżącego i jego konkubiny. Skarżący zobowiązany został do nadesłania: (1) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego konkubinę zeznań podatkowych za rok 2011, bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez ww. osoby za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego konkubinę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia złożonego przez każdą z ww. osób o ich nieposiadaniu, (3) dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez wnioskodawcę miesięcznych dochodów, (4) zaświadczenia od pracodawcy konkubiny wnioskodawcy o wysokości osiąganych przez nią miesięcznych dochodów oraz dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, (5) oświadczenia konkubiny wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego konkubinę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (7) oświadczenia, czy w związku z zamieszkiwaniem u matki konkubiny wnioskodawca partycypuje w miesięcznych kosztach utrzymania nieruchomości (opłatach za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, itp.), a jeśli tak, to w jakiej wysokości. Poinformowano przy tym skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Odpowiadając na powyższe skarżący, w piśmie z dnia 3 grudnia 2012 r., oświadczył, że w roku 2011 nie osiągnął dochodów, gdyż nie był zatrudniony, z tego też powodu nie jest w stanie potwierdzić dokumentami uzyskiwanych aktualnie miesięcznych dochodów z tytułu prowadzenia indywidualnych zajęć tenisa, nie posiada rachunku bankowego, konkubina posiada samochody marki [...], rok produkcji 1998 o wartości około 3.000 zł oraz marki [...], rok produkcji 1997 o wartości około 6.500 zł. Podał, że w związku z zamieszkiwaniem u matki konkubiny partycypuje w kosztach utrzymania nieruchomości w kwocie 350 zł miesięcznie. Jednocześnie wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania pozostałych dokumentów, w tym wyciągów z rachunków bankowych konkubiny z uwagi na fakt, że przebywa ona na zwolnieniu lekarskim. Dołączył kopię zwolnienia, z którego wynika że konkubina wnioskodawcy była niezdolna do pracy w okresie od 27 listopada do 26 grudnia 2012 r. Zarządzeniem z dnia 11 grudnia 2012 r. (doręczonym w dniu 31 grudnia 2012 r.) referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do nadesłania pozostałych dokumentów. Skarżący nadesłał ZUS RMUA (raport miesięczny dla osoby ubezpieczonej) za listopad 2012 r. oraz kopię zwolnienia lekarskiego konkubiny, które obejmowało okres od 27 grudnia 2012 r. do 25 stycznia 2013 r. Ponownie zwrócił się o przedłużenie terminu do przedstawienia wymaganych dokumentów, jako przyczynę wskazując stan zdrowia konkubiny. Referendarz sądowy postanowił nie uwzględnić kolejnego wniosku skarżącego o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów i rozpoznać przedmiotowy wniosek. Wskazać należy, że skarżący każdorazowo jako okoliczność uzasadniającą zwłokę podaje stan zdrowia swojej konkubiny związany z ciążą. Z raportu miesięcznego ZUS RMUA wynika, że na zwolnieniu lekarskim przebywała ona od 1 listopada 2012 r., zaś kolejne zwolnienia lekarskie wystawiane były z chwilą zakończenia poprzedniego. W tych okolicznościach istnieje obawa, że wyznaczenie skarżącemu nowego terminu do wykonania zobowiązania nałożonego na niego zarządzeniem z dnia 11 grudnia 2012 r. okaże się ponownie bezskuteczne i doprowadzi do nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy. W okolicznościach faktycznych sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie dochował należytej staranności i nie podjął wszystkich możliwych działań celem wyjaśnienia swojej sytuacji finansowej; nie przedłożył bowiem wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby w szczególności na weryfikację danych dotyczących aktualnych miesięcznych dochodów jego i konkubiny oraz posiadanych przez konkubinę środków pieniężnych. Skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentów, które potwierdzałyby wysokość jego dochodów podanych we wniosku, z uwagi na fakt, że ich źródłem są zlecane indywidualne lekcje tenisa. Trudno przyjąć takie uzasadnienie za wiarygodne. Okoliczność dotyczącą kwoty uzyskiwanych przez siebie dochodów, w sytuacji gdy nie świadczy pracy w ramach umowy o pracę, skarżący mógł uprawdopodobnić na przykład poprzez podanie stawki za udzielane lekcje i przedstawienie dowodów dotyczących najmu kortu, z których wynikałaby ilość prowadzonych zajęć, czy też umów zlecenia, jeśli zawierał je w formie pisemnej z klientami. Skarżący uchylił się od wykonania zobowiązania również w części odnoszącej się do dochodów osiąganych przez konkubinę (aktualnej wysokości świadczenia z tytułu niezdolności do pracy) oraz posiadanych przez nią środków na kontach bankowych, wskazując na okoliczność przebywania przez konkubinę na zwolnieniu lekarskim i związaną z tym niemożność uzyskania z banku wyciągów z rachunków i zaświadczenia od pracodawcy. Argumentacja ta jednak nie przekonuje z tego względu, że ustawowym obowiązkiem banku, wynikającym z art. 728 § 2 Kodeksu cywilnego, jest przesłanie posiadaczowi rachunku przynajmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciągu z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemną zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. W sytuacji zaś, gdy konkubina skarżącego wyraziła pisemną zgodę na inną formę dostarczenia jej wyciągów bankowych, np. poprzez osobisty odbiór wyciągu w oddziale lub powiadomienie przesłane za pośrednictwem bankowości elektronicznej, to przebywanie przez nią na zwolnieniu lekarskim nie stanowiło przeszkody do uzyskania tych dokumentów. Zwrócić bowiem należy uwagę, że zgodnie z zaleceniami lekarskimi konkubina skarżącego nie musiała przez cały okres ich trwania przebywać w domu; lekarz, w punkcie 16 – wskazania lekarskie, wpisał symbol 2, zgodnie z którym "chory może chodzić". Nawet jeśli nie mogła ona wychodzić z domu, z uwagi chociażby na warunki atmosferyczne, czy ryzyko przeziębienia, co jest w pełni zrozumiałe, mogła upoważnić skarżącego do wystąpienia w jej imieniu do banku o sporządzenie (i wydanie) wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, jak również do odebrania zaświadczenia od pracodawcy o zarobkach. Z uwagi na brak powyższych danych nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe. Zatem przyjąć należało, że skarżący nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a w konsekwencji uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej ich oceny; niewyjaśnienie bowiem wszystkich okoliczności istotnych dla rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy obciąża wnioskodawcę Podkreślić należy, że skarżący już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Ze względu na fakt, że wnioskodawca pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności, uznano, że nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.