I SA/Gd 1084/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lipca do września 2009 r., grudzień 2009 r. oraz od stycznia do marca 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pan D. S. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 30 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu sprzeciwu pan D. S. podniósł, że w wydanym postanowieniu referendarz ograniczył się do ogólnikowej argumentacji, wskazując oczywiste sprzeczności co do wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę oraz ilości osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W ocenie wnioskodawcy wątpliwości powyższe zostały bezpodstawnie zinterpretowane na jego niekorzyść, albowiem w sytuacji gdy okoliczności przedstawione przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości, należy - zgodnie z treścią przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. poz. 270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a" – przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując wniosek pana D. S. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ze złożonego przez pana D. S. oświadczenia na urzędowym druku PPF wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe prowadzi wraz z trzema córkami; jest właścicielem mieszkania o powierzchni 48,6 m2, na zakup którego zaciągnął kredyt bankowy spłacany do 2036 r.; jest właścicielem Fiata Seicento 1,1 rok produkcji 2010 r.; nie posiada innego majątku w postaci oszczędności czy przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro; z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochody w wysokości 2680 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca płaci alimenty na dwie córki w kwocie 1650 zł miesięcznie. Z oświadczenia z dnia 5 października 2013 r. oraz z nadesłanych przez wnioskodawcę dokumentów źródłowych, stanowiących odpowiedź na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 26 września 2013 r., wydane na podstawie art. 255 p.p.s.a. wynika, że pan D. S. w chwili obecnej nie pozostaje w związku małżeńskim i zamieszkuje u partnerki, która ponosi część kosztów utrzymania. Jego małoletnia córka J. zamieszkuje wspólnie z nim, zaś jego małoletnia córka R. zamieszkuje z matką. Pełnoletnia córka wnioskodawcy – K. kontynuuje naukę na pierwszym roku studiów dziennych w P., nie ponosi opłat za czesne oraz nie otrzymuje stypendiów (ani za wyniki w nauce ani socjalnego). Zarówno wnioskodawca, jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie pobierają świadczeń rodzinnych i opiekuńczych, nie korzystają też z pomocy społecznej. Wysokość świadczeń alimentacyjnych obrazuje historia rachunku bankowego, z którego wyciąg załączył wnioskodawca. Wnioskodawca wskazał, że ani on, ani jego pełnoletnia córka, nie posiadają pojazdów mechanicznych oraz że córka nie składała zeznania podatkowego za 2012 r. W ocenie Sądu okoliczności przedstawione przez pana D. S. we wniosku nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie uzasadnione wątpliwości budzi kwestia faktycznej wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawcę. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy pan D. S. podniósł, że jedynym źródłem utrzymania jest dochód uzyskiwany z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w wysokości 2.680 zł brutto miesięcznie. Z wyciągu z księgi przychodów i rozchodów prowadzonej dla działalności wnioskodawcy wynika, że łączny przychód wnioskodawcy liczony narastająco wyniósł w lipcu br. 6.000 zł, zaś dochód nie wystąpił (poniesione koszty przekraczały o kwotę 12.000 zł osiągnięty przychód). W przedłożonych deklaracjach VAT za czerwiec i sierpień 2013 r. nie wykazano żadnego obrotu, jedynie w deklaracji dotyczącej lipca br. widnieje obrót w wysokości 6.000 zł. Danym tym przeczy historia rachunku bankowego wnioskodawcy, zgodnie z którą w okresie od 1 lipca 2013 r. do 2 października 2013 r. zaksięgowano na nim uznania w łącznej kwocie 56.500 zł, z czego kwota 38.500 zł wpłynęła w miesiącach lipcu i sierpniu br., w których łączny przychód wykazany przez wnioskodawcę jako uzyskany z prowadzonej działalności wyniósł jedynie 6.000 zł. Odnotowane wpływy na konto bankowe wnioskodawcy ponad sześciokrotnie przekroczyły wykazany przez niego przychód. Zaewidencjonowane na koncie bankowym wnioskodawcy – w powyższym trzymiesięcznym okresie – obciążenia wyniosły 59.859,04 zł. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca w okresie miesięcznym wydatkował średnio kwotę 19.953,01 zł, co podważa twierdzenia o stanie majątkowym. Wątpliwości Sądu budzi również oświadczenie wnioskodawcy w zakresie ilości osób pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 16 września 2013 r. wynika bowiem, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trzema córkami. Z późniejszych wyjaśnień wnioskodawcy wynika natomiast, że zamieszkuje on z partnerką, która opłaca wszelkie koszty związane z utrzymaniem zajmowanego przez nich mieszkania. Wspólnie z wnioskodawcą i jego partnerką zamieszkuje jedynie najmłodsza córka J. Na rzecz niezamieszkujących córek pan D. S. płaci alimenty oraz finansuje poszczególne wydatki związane z edukacją muzyczną. Z tego tytułu wnioskodawca uiścił za pośrednictwem rachunku bankowego w okresie od 1 lipca do 2 października 2013 r. kwotę 7.775 zł, co daje średnio kwotę 2.591,66 zł miesięcznie. Zważywszy na fakt, że wnioskodawca wykazał w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 16 września 2013 r., że uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości 2.680 zł brutto, stwierdzić należy, że ponoszone przez niego wydatki tylko na rzecz dwóch córek przekraczają kwotę tego dochodu (po pomniejszeniu go o należny podatek), co powoduje dodatkowe wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń składanych przez wnioskodawcę. Wnioskodawca finansuje też, jak wynika z historii rachunku bankowego, utrzymanie swojej najmłodszej córki, na rzecz której w dniu 20 września 2013 r. dokonał przelewu, oznaczonego w tytule "dla J.", na rachunek E. K., zamieszkałej – zgodnie z opisem przelewu – pod tym samym adresem co wnioskodawca. Nie bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy pozostaje okoliczność, że pozostaje on faktycznie we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą. Informacje o stanie majątkowym i dochodach osoby pozostającej z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie pozwalają na ustalenie w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Wnioskodawca uchylił się od podania informacji w tym zakresie, wobec tego Sąd nie miał możliwości wyjaśnienia sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. Dokonanej oceny nie zmienia rozmiar windykowanych i egzekwowanych należności publicznoprawnych i cywilnoprawnych wnioskodawcy, które zgodnie z przedłożonymi dokumentami opiewają w sumie na kwotę 282.831,72 zł. Reasumując należy stwierdzić, że wnioskodawca uchylił się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej analizy jego sytuacji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przedłożone dowody i oświadczenia. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.