I SA/Gd 1085/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące październik i listopad 2009 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF, którego braki uzupełniono w dniu 17 września 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżący D. S. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on działalność gospodarczą, która przynosi mu dochód w wysokości 2.680 zł brutto miesięcznie, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trzema córkami, z których dwie są małoletnie. Wnioskodawca wskazał też, że płaci alimenty w wysokości 1.650 zł miesięcznie na dwie córki oraz że majątek osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym stanowi mieszkanie o powierzchni 48,6 m2, zakupione na kredyt bankowy (którego spłata upływa w 2036 r.) oraz samochód osobowy [...] (rok produkcji 2010). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 26 września 2013 r. (doręczonym profesjonalnemu pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 30 września 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego pełnoletnią córkę [...] zeznań podatkowych za rok 2012 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) oświadczenia wnioskodawcy, czy jego małoletnie córki zamieszkują z nim, czy też są pod opieką matki, z którą zamieszkują, c) oświadczenia, czy pełnoletnia córka wnioskodawcy kontynuuje naukę, w przypadku odpowiedzi twierdzącej wskazania, czy ponosi ona opłaty za czesne (jeżeli tak wskazania ich wysokości i przedłożenia dokumentu na tę okoliczność) oraz czy otrzymuje stypendium za wyniki w nauce lub socjalne (podania jego wysokości), jeżeli nie zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że posiada ona obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, d) odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7, a w przypadku zawieszenia/wyrejestrowania działalności gospodarczej stosownego dowodu na tę okoliczność, e) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego pełnoletnią córkę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych: oszczędnościowych i bieżących, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie oraz przedłożenia przez wnioskodawcę dokumentu potwierdzającego zamknięcie rachunku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, f) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, g) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, h) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego pełnoletnią córkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), i) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego pełnoletnią córkę miesięcznych rat kredytowych (w tym rat z tytułu zaciągniętego kredytu mieszkaniowego) oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość ich innych zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), j) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy lub jego pełnoletniej córki prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z ich majątku, k) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego pełnoletnią córkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, usługi telekomunikacyjne itp.), l) dokumentu potwierdzającego wysokość alimentów, do których wypłaty jest zobowiązany wnioskodawca (odpisu orzeczenia sądu, umowy, dowodów ich uiszczania), m) oświadczenia wnioskodawcy, czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak, oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jak również wskazania wszystkich źródeł przychodów małżonki i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z stosownymi dokumentami je potwierdzającymi, a ponadto dokumentów wymienionych w punktach a), e)–k) dotyczących jego małżonki. W odpowiedzi wnioskodawca złożył oświadczenie z dnia 5 października 2013 r., w którym podał, że nie pozostaje obecnie w związku małżeńskim, zamieszkuje u partnerki, która ponosi koszty utrzymania wskazane w punkcie k) wezwania, jego małoletnia córka [...] zamieszkuje wspólnie z nim, zaś jego małoletnia córka [...] zamieszkuje z matką, jego pełnoletnia córka [...] kontynuuje naukę na [...] roku studiów dziennych w [...], nie ponosi opłat za czesne oraz nie otrzymuje stypendiów (ani za wyniki w nauce ani socjalnego), ani on ani osoby pozostają ze z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie pobierają świadczeń rodzinnych i opiekuńczych, nie korzystają też z pomocy społecznej, nie otrzymał postanowienia sądu o ustanowieniu alimentów, ale ich wysokość obrazuje historia rachunku bankowego, z którego wyciąg załączył. Wnioskodawca wskazał też, że ani on, ani jego pełnoletnia córka, nie posiada pojazdów mechanicznych oraz że nie składała ona zeznania podatkowego za 2012 r. Wraz z dodatkowym oświadczeniem wnioskodawca przedłożył odpisy: zeznania podatkowego PIT-36 za 2012 r. z załącznikiem PIT/B, deklaracji VAT-7 za miesiące od czerwca do sierpnia 2013 r., wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za lipiec 2013 r., wyciągów z dwóch prowadzonych dla niego rachunków bankowych za okres od 1 lipca do 2 października 2013 r. oraz dokumentów obrazujących rodzaj i wysokość posiadanych przez niego zobowiązań finansowych i dotyczących prowadzonych względem niego postępowań egzekucyjnych (decyzji ZUS z dnia [...] października 2012 r. wraz z załącznikiem oraz wydanych na jej podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] i [...] stycznia 2013 r. i zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] i [...] stycznia 2013 r., tytułu wykonawczego obejmującego należności podatkowe z dnia [...] grudnia 2012 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] grudnia 2012 r., zawiadomień z dnia [...] czerwca 2012 r. o wszczęciu egzekucji i o zajęciu rachunku bankowego, zawiadomienia z dnia [...] lipca 2012 r. o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, wezwania dłużnika do stawienia się w kancelarii komornika z dnia [...] lipca 2012 r., postanowienia z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie ustalenia kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu egzekucyjnym, zajęcia wierzytelności z dnia [...] lipca 2012 r., wezwania do zapłaty z dnia [...] stycznia 2013 r. wraz z bankowym tytułem wykonawczym z dnia [...] października 2009 r. i postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. umarzającym postępowanie egzekucyjne). Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że zawiera on oczywiste sprzeczności co do wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę oraz ilości osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślić należy, iż w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, datowanym na 16 września 2013 r. (złożonym na urzędowym formularzu PPF), wnioskodawca wskazał, iż prowadzi działalność gospodarczą, która jest jego jedynym źródłem utrzymania i przynosi mu dochód w wysokości 2.680 zł brutto miesięcznie. Jednakże okoliczności tej nie potwierdza zarówno przedłożony na wezwanie referendarza wyciąg z księgi przychodów i rozchodów prowadzonej dla działalności wnioskodawcy, jak i nadesłane przez niego deklaracje VAT-7 za miesiące od czerwca do sierpnia br. Z pierwszego dokumentu wynika bowiem jasno, że łączny przychód wnioskodawcy liczony, jak wskazano, narastająco wyniósł w lipcu br. 6.000 zł, zaś dochód nie wystąpił (poniesione koszty przekraczały o kwotę 12.000 zł osiągnięty przychód). Co więcej w przedłożonych deklaracjach VAT za czerwiec i sierpień 2013 r. nie wykazano żadnego obrotu. Jedynie w deklaracji dotyczącej lipca br. widnieje obrót w wysokości 6.000 zł. Powyższym danym ujawnionym w dokumentach księgowych i podatkowych przeczy natomiast historia rachunku bankowego wnioskodawcy, zgodnie z którą w okresie od 1 lipca 2013 r. do 2 października 2013 r. zaksięgowano na nim uznania w łącznej kwocie 56.500 zł, z czego kwota 38.500 zł wpłynęła w miesiącach lipcu i sierpniu br., w których łączny przychód wykazany przez wnioskodawcę jako uzyskany z prowadzonej działalności wyniósł jedynie 6.000 zł. Odnotowane wpływy na konto bankowe wnioskodawcy ponad sześciokrotnie przekroczyły zatem wykazany przez niego przychód. Z uwagi na ww. oczywiste sprzeczności stwierdzić należy, że kwestia faktycznej wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawcę nadal pozostaje niewyjaśniona i budzi uzasadnione wątpliwości. Co więcej zauważyć należy, iż zaewidencjonowane na koncie bankowym wnioskodawcy – w ww. trzymiesięcznym okresie – obciążenia wyniosły 59.859,04 zł. W prostej drodze oznacza to, iż wnioskodawca w okresie miesięcznym wydatkował średnio kwotę 19.953,01 zł, co nie potwierdza jego twierdzeń o ubogim stanie majątkowym zawartych w uzasadnieniu wniosku. Wątpliwości budzi też oświadczenie wnioskodawcy w zakresie ilości osób pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 16 września 2013 r. wynika bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trzema córkami. Z późniejszych wyjaśnień wnioskodawcy wynika natomiast, iż zamieszkuje on z partnerką, która opłaca wszelkie koszty związane z utrzymaniem zajmowanego przez nich mieszkania. Co więcej wspólnie z wnioskodawcą i jego partnerką zamieszkuje jedynie najmłodsza córka [...], gdyż druga z małoletnich córek wnioskodawcy [...] zamieszkuje wspólnie z matką (byłą małżonką wnioskodawcy), a jego pełnoletnia córka [...] przebywa w [...], gdzie dziennie studiuje. Wnioskodawca zaś płaci alimenty na rzecz niezamieszkujących z nim córek i finansuje im poszczególne wydatki związane z edukacją [...]. Z tego tytułu uiścił za pośrednictwem rachunku bankowego w okresie od 1 lipca do 2 października 2013 r. kwotę 7.775 zł, co daje średnio kwotę 2.591,66 zł miesięcznie. Zważywszy na fakt, że wnioskodawca wykazał w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 16 września 2013 r., że uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości 2.680 zł brutto, stwierdzić należy, iż ponoszone przez niego wydatki tylko na rzecz dwóch córek przekraczają kwotę tego dochodu (po pomniejszeniu go o należny podatek), co dodatkowo potęguje wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń składanych przez wnioskodawcę. Nadto należy zauważyć, iż wnioskodawca finansuje też, jak wynika z historii rachunku bankowego, utrzymanie swojej najmłodszej córki, na rzecz której w dniu 20 września 2013 r. dokonał przelewu, oznaczonego w tytule "dla [...]", na rachunek E. K., zamieszkałej – zgodnie z opisem przelewu – pod tym samym adresem co wnioskodawca. Mając na uwadze powyższe, podkreślić należy, iż wnioskodawca nie uwzględnił swojej partnerki, a w konsekwencji także uzyskiwanych przez nią dochodów i posiadanych zasobów finansowych, w złożonym przez niego oświadczeniu z dnia 16 września 2013 r., pomimo że wspólnie zamieszkują, wychowują dziecko i ponoszą koszty utrzymania. Jak wynika bowiem z dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy z dnia 5 października 2013 r., to jego partnerka finansuje w całości koszty związane z eksploatacją zajmowanego mieszkania, wnioskodawca uiszcza zaś – pomimo że nie posiada samochodu – opłatę za garaż kwocie 200 zł – co wynika z historii przedłożonego rachunku bankowego (przelew z dnia 20 września 2013 r.). Podkreślić w tym miejscu należy, iż w sytuacji, gdy wnioskodawca faktycznie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby, i to niezależnie od łączących go z nią relacji. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Warto w tym miejscu wskazać, iż w rubryce 8 formularza PPF (przeznaczonej na podanie stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym) wnioskodawca wskazał na samochód osobowy [...] (rok produkcji 2010) i mieszkanie o powierzchni 48,6 m2, które, jak doprecyzował w rubryce nr 9, zostało zakupione z kredytu bankowego do 2036 roku. Jednocześnie w dodatkowym oświadczeniu z dnia 5 października 2013 r. wnioskodawca wyjaśnił, że ani on ani jego pełnoletnia córka nie posiadają samochodu. Jest mało prawdopodobne, że to nastoletnia córka wnioskodawcy, studiująca i nieuzyskująca – poza alimentami od ojca – żadnych własnych dochodów, jest właścicielem mieszkania zakupionego na wieloletni kredyt bankowy, w którym zamieszkuje jej ojciec wraz z partnerką, zwłaszcza że pomimo wezwania wnioskodawca nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność spłacania przez nią rat kredytowych. Powyższe raczej wskazuje, że właścicielem zarówno wymienionego samochodu, jak i mieszkania, jest partnerka wnioskodawcy. Dziwić może jedynie, że wnioskodawca uwzględnił w złożonym na formularzu PPF oświadczeniu poszczególne składniki majątku partnerki, a ją samą pominął. Działanie takie może, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, wskazywać na celowe uchylenie się przez wnioskodawcę od podania wysokości osiąganych przez jego partnerkę dochodów i posiadanych przez nią zasobów finansowych. Opisane powyżej sprzeczności i niejasności skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa i finansowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. Nie można tym samym odnieść wysokości należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, które nie zostały przez niego uprawdopodobnione. Z tych samych względów dokonanej oceny nie zmienia rozmiar windykowanych i egzekwowanych należności publicznoprawnych i cywilnoprawnych wnioskodawcy, które zgodnie z przedłożonymi dokumentami opiewają w sumie na kwotę 282.831,72 zł. W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.