I SA/Gd 1085/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2012 roku oraz od stycznia do marca 2013 roku postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. K. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że łączna kwota jego zaległości podatkowych wynosi ponad 2.200.00 zł z odsetkami, zaś podjęte czynności zabezpieczające i egzekucyjne spowodowały zawieszenie działalności gospodarczej pod koniec 2015 r. Wnioskodawca oświadczył, że nie osiąga bieżących dochodów, jego małżonka pracuje na cześć etatu osiągając dochód w wysokości 800 zł miesięcznie, a uzyskane przez nią dochody w całości wydatkowane są na bieżące życie. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Wraz z małżonką są współwłaścicielami domu o pow. 100 m2 o wartości około 500.000 zł oraz mieszkania o pow. 50 m2 o wartości około 300.000 zł. Według oświadczenia wnioskodawca nie posiada oszczędności, ani wartościowych przedmiotów, w tym pojazdów mechanicznych. Wnioskodawca oświadczył, że spłaca kredyty hipoteczne na dom i mieszkanie, a stałe koszty utrzymania jego i rodziny wynoszą 1000 zł miesięcznie. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 13 września 2016 r. wezwano skarżącego, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, przedłożył: a) odpisy wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za rok 2015 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; b) wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie od 1 czerwca 2016 r.; w przypadku likwidacji kont dotychczas posiadanych (np. dla potrzeb działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego do dnia 3 listopada 2015 r.) – dokument potwierdzający ich zamknięcie; c) zaświadczenie od pracodawcy małżonki o wysokości jej miesięcznego dochodu netto wraz ze wszystkimi dodatkami oraz średniego dochodu osiągniętego od 1 czerwca 2016 r.; d) w związku z posiadaniem przez małżonków domu o powierzchni około 100 m2 oraz mieszkania o powierzchni około 50 m2 - oświadczenie, czy małżonkowie osiągają dochody z tytułu najmu którejś z wykazanych nieruchomości, a jeśli tak, to w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota dochodu z tego tytułu winna zostać udokumentowana; e) dokumenty obrazujące wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania, w szczególności zamieszkiwanej nieruchomości (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.), a także pozostałych stałych bieżących wydatków (np. kosztów dojazdów, opłat za przedszkole); f) w związku z niskimi dochodami oraz brakiem zasobów pieniężnych oświadczenie, czy małżonkowie w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – dowody, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzja z pomocy społecznej). g) oświadczenie, czy małżonkowie otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazanie wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); h) dowody potwierdzające aktualny stan zadłużenia małżonków z tytułu zaciągniętych kredytów oraz wysokość ich miesięcznej spłaty; w przypadku, gdy małżonkowie zaprzestali spłaty zobowiązań kredytowych – udokumentowanie od kiedy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący – pismem z dnia 30 września 2016 r. - oświadczył, że w lokalu mieszkalnym zamieszkuje jego matka, a w domu skarżący z żoną i dziećmi. W związku z tym nie osiągają z małżonką przychodów z najmu nieruchomości. Oświadczył, że nie gromadzi dowodów związanych z utrzymaniem domu, zaś średniomiesięczne wydatki wynoszą: gaz – około 250 zł, śmieci – 51 zł, prąd – 250 zł, TV – 99 zł, woda – 100 zł. Wydatki na przedszkole w kwocie 500 zł finansują dziadkowie. Skarżący dodał, że wysokość wskazanych wydatków ma swoje odzwierciedlenie w płatnościach wynikających z załączonych wyciągów. Oświadczył, że nie zwracał się o świadczenia z pomocy społecznej, otrzymuje jedynie płatności z programu 500+ na dzieci. Wyjaśnił, że dotychczasowe wydatki finansował ze środków pobranych z linii kredytowej w wysokości 100.000 zł, jednak środki te wyczerpały się. Poza wymienionym zadłużeniem z tytułu linii kredytowej, zadłużenie z tytułu kredytu na dom wynosi 142.534,95 CHF oraz z tytułu kredytu mieszkaniowego 210.613,18 zł (informacje z banków, k. 90 i 91 akt). Do pisma załączył zaświadczenie o dochodach małżonki, zeznania podatkowe za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych oraz informację z banku. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Należy zaznaczyć, że K. B. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z której wynika, że prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 p.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości, musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie, tj. takich, które nie mają żadnych źródeł dochodu bądź też posiadają środki w ilości niewystarczającej do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu. Dokonana przez referendarza sądowego analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia w całości, ani w części. Informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakt posiadania przez skarżącego dwóch nieruchomości nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa wnioskodawcy, co powoduje, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych nie może zostać w stosunku do wnioskodawcy wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Wprawdzie skarżący powołuje się na okoliczność braku osiągania bieżących dochodów oraz na niewielkie dochody małżonki, to jednak ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów wynikało, że wnioskodawca wraz z małżonką dysponują środkami pieniężnymi w znacznie wyższej kwocie, aniżeli zadeklarowana w formularzu urzędowym PPF. Skarżący odpowiedział na zarządzenie z dnia 13 września 2016 r., to jednak – zdaniem referendarza sądowego – pozostaje niejasna sytuacja finansowa zarówno jego, jak i gospodarującej z nim wspólnie małżonki. Skarżący twierdzi, że z dochodów osiąganych przez małżonkę w wysokości 800 zł miesięcznie pokrywane są bieżące wydatki na utrzymanie jego i jego rodziny, których wysokość określił na 1000 zł miesięcznie. Po pierwsze do dochodów osiąganych przez skarżącego należy doliczyć kwotę świadczeń z programu 500+ na dwoje dzieci. Po drugie z nadesłanych dokumentów wynika jednak, że małżonków obciąża spłata rat zaciągniętych kredytów hipotecznych w aktualnej łącznej kwocie około 3800 zł, zaś z oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez skarżącego nie wynikało, aby małżonkowie zaprzestali spłaty tych zobowiązań. Zadłużenie w kredycie hipotecznym udzielonym w walucie obcej odpowiada wysokości jednej raty. Skarżący wyjaśnił dodatkowo, że wydatki bieżące pokrywał z udzielonej mu linii kredytowej, która obecnie się wyczerpała, jednak nie przedstawił – mimo wezwania - jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość zaciągniętego zobowiązania z tego tytułu oraz wysokości kwot podlegających spłacie. Jeżeli zatem skarżący nie zdołał wykazać, że zaprzestał spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych, jak również wykazuje kwotę około 1000 zł stałych miesięcznych wydatków na utrzymanie, to oświadczenie o braku dochodów, innych niż wynikających z tytułu umowy o pracę małżonki oraz świadczeń na dzieci z programu rządowego, nie może być uznane za wiarygodne. Z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynika przy tym, że to z rachunku małżonki skarżącego poniesione zostały we wrześniu bieżącego roku wydatki na przedszkole, nie zaś, jak deklarował skarżący ze środków będących w dyspozycji innych członków rodziny skarżącego. Z kolei z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych małżonków wynika, że na rachunki te, mimo zadeklarowanych dochodów ze stosunku pracy żony skarżącego oraz programu 500+, dokonywane są wpłaty, co do których źródła skarżący nie złożył żadnego oświadczenia. Istotne przy tym jest, że nieudokumentowane wpłaty na rachunki bankowe znacznie przekraczają deklarowaną wysokość dochodów małżonki skarżącego, a jednocześnie (w miesiącach od czerwca do sierpnia br.) są wyższe od wysokości należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych, których wysokość wynosi 14.909 zł. Wpływy, o których mowa wyżej, wynoszą w miesiącach od czerwca do września bieżącego roku odpowiednio: 17.200 zł, 21.210 zł, 30.650 zł i 11.900 zł. Wykazane na rachunkach bankowych przepływy pieniężne, mimo niskiego salda tych rachunków, świadczą o tym że skarżący jest w stanie uzyskać środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych, a przynajmniej był w stanie zabezpieczyć odpowiednie środki na koszty związane z sądowym dochodzeniem swych racji. Jednocześnie wyzbycie się ww. środków pieniężnych wskazuje, że wydatki skarżącego i jego rodziny są znacznie wyższe niż deklarowana we wniosku kwota 1000 zł miesięcznie, jak również kwota udokumentowanych zobowiązań z tytułu umów kredytowych. Nadwyżka ponad kwoty tych stałych wydatków mogłaby zostać przez skarżącego przeznaczona na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skoro jednak skarżący zaniechał przedstawienia źródła pochodzenia opisanych wpłat, brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku poniesienia tych kosztów w jakiejkolwiek części. W świetle powyższych uwag przyjąć należy, że bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego była podnoszona w uzasadnieniu wniosku okoliczność znacznej wysokości aktualnej zaległości podatkowej skarżącego, jak również okoliczność zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Należało bowiem stwierdzić, że skarżący poprzez wybiórcze przedstawienie istotnych w powyższym zakresie okoliczności nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących środków pieniężnych, którymi faktycznie dysponuje poprzez uchylenie się od przedstawienia źródeł wpłat wynikających z zapisów na posiadanych rachunkach bankowych małżonków, zaś stwierdzone przepływy na tych rachunkach bankowym skutkują uznaniem, że skarżący jest w stanie zadysponować środkami pieniężnymi w wysokości przewyższającej wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jeżeli natomiast środki te pochodziłyby z udzielonej skarżącemu linii kredytowej - – czego skarżący nie wyjaśnił w sposób jasny, choćby poprzez udokumentowanie tego zobowiązania – to brak wyjaśnienia, z jaką datą środki te się wyczerpały, jak również wykazania, na co skarżący przeznaczał w okresie wynikającym z przedłożonych rachunków bankowych, kwoty przewyższające zadeklarowane zobowiązania i stałe wydatki, nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku. W konsekwencji przeprowadzona w niniejszym postępowaniu analiza nie pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w żądanym zakresie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.