I SA/Gd 1085/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 17 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. B. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2012 roku oraz od stycznia do marca 2013 roku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że łączna kwota jego zaległości podatkowych wynosi ponad 2.200.000 zł z odsetkami, zaś podjęte czynności zabezpieczające i egzekucyjne spowodowały zawieszenie działalności gospodarczej pod koniec 2015 r. Wnioskodawca oświadczył, że nie osiąga bieżących dochodów, jego małżonka pracuje na cześć etatu osiągając dochód w wysokości 800 zł miesięcznie, a uzyskane przez nią dochody w całości wydatkowane są na bieżące życie. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Wraz z małżonką są współwłaścicielami domu o pow. 100 m² o wartości około 500.000 zł oraz mieszkania o pow. 50 m² o wartości około 300.000 zł. Według oświadczenia wnioskodawca nie posiada oszczędności, ani wartościowych przedmiotów, w tym pojazdów mechanicznych. Wnioskodawca oświadczył, że spłaca kredyty hipoteczne na dom i mieszkanie, a stałe koszty utrzymania jego i rodziny wynoszą 1000 zł miesięcznie. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej P.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 13 września 2016 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący – pismem z dnia 30 września 2016 r. - oświadczył, że w lokalu mieszkalnym zamieszkuje jego matka, a w domu skarżący z żoną i dziećmi. W związku z tym nie osiągają z małżonką przychodów z najmu nieruchomości. Oświadczył, że nie gromadzi dowodów związanych z utrzymaniem domu, zaś średniomiesięczne wydatki wynoszą: gaz – około 250 zł, śmieci – 51 zł, prąd – 250 zł, TV – 99 zł, woda – 100 zł. Wydatki na przedszkole w kwocie 500 zł finansują dziadkowie. Skarżący dodał, że wysokość wskazanych wydatków ma swoje odzwierciedlenie w płatnościach wynikających z załączonych wyciągów. Oświadczył, że nie zwracał się o świadczenia z pomocy społecznej, otrzymuje jedynie płatności z programu 500+ na dzieci. Wyjaśnił, że dotychczasowe wydatki finansował ze środków pobranych z linii kredytowej w wysokości 100.000 zł, jednak środki te wyczerpały się. Poza wymienionym zadłużeniem z tytułu linii kredytowej, zadłużenie z tytułu kredytu na dom wynosi 142.534,95 CHF oraz z tytułu kredytu mieszkaniowego 210.613,18 zł (informacje z banków, k. 90 i 91 akt). Do pisma załączył zaświadczenie o dochodach małżonki, zeznania podatkowe za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych oraz informację z banku. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia w całości, ani w części. W ocenie referendarza informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu wniesionego od ww. postanowienia wnioskodawca podniósł, że posiadanego przez niego dwie nieruchomości – dom i mieszkanie – obciążone są kredytami hipotecznymi co czyni je praktycznie niezbywalnymi. Przy czym wartość kredytu na dom zaciągniętego w frankach szwajcarskich praktycznie przekracza jego wartość rynkową i nawet gdyby znalazł się nabywca to uzyskana cena nie pokryłaby wartości zadłużenia. Kolejno wskazano, że wnioskodawca w związku z posiadanymi kredytami hipotecznymi obowiązany jest do utrzymywania miesięcznych obrotów na rachunku nie mniej niż 5.000 zł. W wyniku porozumienia z matką opracowano schemat, który polega na tym, że matka skarżącego wpłaca na jego konto gotówkę, którą strona następnie jej zwraca przelewem bądź gotówką. Część pochodzących od matki skarżącego środków służy finansowaniu niezbędnych wydatków syna i jego rodziny, którą to pomoc traktuje jako pożyczkę. Odnosząc się do wpłaty w wysokości 6.340 zł wnioskodawca wyjaśnił, że jest to pożyczka udzielona przez przyjaciela. Wnioskodawca nie zgodził się również z przyjęciem, że otrzymane w dniu 8 sierpnia 2016 r. środki w kwocie 20.000 zł stanowią jego dochody, gdyż zostały one w dniu 17 sierpnia 2016 r. wypłacone i zwrócone. Natomiast otrzymane środki tytułem odszkodowania oraz zwrotu nadpłaty podatku dochodowego nie są stałym źródłem utrzymania i zostały wydatkowane na bieżące potrzeby rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jak wynika ze złożonych przez wnioskodawcę dokumentów, łączna kwota zaległości podatkowych skarżącego wynosi ponad 2.200.000 zł z odsetkami, zaś podjęte czynności zabezpieczające i egzekucyjne spowodowały zawieszenie działalności gospodarczej pod koniec 2015 r. Wnioskodawca oświadczył, że nie osiąga bieżących dochodów, jego małżonka pracuje na cześć etatu osiągając dochód w wysokości 800 zł miesięcznie, a uzyskane przez nią dochody w całości wydatkowane są na bieżące życie. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Wraz z małżonką są współwłaścicielami domu o pow. 100 m² o wartości około 500.000 zł oraz mieszkania o pow. 50 m² o wartości około 300.000 zł. Według oświadczenia wnioskodawca nie posiada oszczędności, ani wartościowych przedmiotów, w tym pojazdów mechanicznych. Wnioskodawca oświadczył, że spłaca kredyty hipoteczne na dom i mieszkanie, a stałe koszty utrzymania jego i rodziny wynoszą 1000 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że w lokalu mieszkalnym zamieszkuje jego matka, a w domu skarżący z żoną i dziećmi. W związku z tym nie osiągają z małżonką przychodów z najmu nieruchomości. Oświadczył, że nie gromadzi dowodów związanych z utrzymaniem domu, zaś średniomiesięczne wydatki wynoszą: gaz – około 250 zł, śmieci – 51 zł, prąd – 250 zł, TV – 99 zł, woda – 100 zł. Wydatki na przedszkole w kwocie 500 zł finansują dziadkowie. Skarżący dodał, że wysokość wskazanych wydatków ma swoje odzwierciedlenie w płatnościach wynikających z załączonych wyciągów. Oświadczył, że nie zwracał się o świadczenia z pomocy społecznej, otrzymuje jedynie płatności z programu 500+ na dzieci. Wyjaśnił, że dotychczasowe wydatki finansował ze środków pobranych z linii kredytowej w wysokości 100.000 zł, jednak środki te wyczerpały się. Poza wymienionym zadłużeniem z tytułu linii kredytowej, zadłużenie z tytułu kredytu na dom wynosi 142.534,95 CHF oraz z tytułu kredytu mieszkaniowego 210.613,18 zł (informacje z banków, k. 90 i 91 akt). Do pisma załączył zaświadczenie o dochodach małżonki, zeznania podatkowe za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych oraz informację z banku. Dokonując oceny złożonych przez wnioskodawcę dokumentów Sąd uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy bowiem informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie skarżący powołuje się na okoliczność braku osiągania bieżących dochodów oraz na niewielkie dochody małżonki, to jednak ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów wynikało, że wnioskodawca wraz z małżonką dysponują środkami pieniężnymi w znacznie wyższej kwocie, aniżeli zadeklarowana w formularzu urzędowym PPF. Skarżący twierdzi, że z dochodów osiąganych przez małżonkę w wysokości 800 zł miesięcznie pokrywane są bieżące wydatki na utrzymanie jego i jego rodziny, których wysokość określił na 1000 zł miesięcznie. Po pierwsze do dochodów osiąganych przez skarżącego należy doliczyć kwotę świadczeń z programu 500+ na dwoje dzieci. Po drugie z nadesłanych dokumentów wynika jednak, że małżonków obciąża spłata rat zaciągniętych kredytów hipotecznych w aktualnej łącznej kwocie około 3800 zł, zaś z oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez skarżącego nie wynikało, aby małżonkowie zaprzestali spłaty tych zobowiązań. Zadłużenie w kredycie hipotecznym udzielonym w walucie obcej odpowiada wysokości jednej raty. Skarżący wyjaśnił dodatkowo, że wydatki bieżące pokrywał z udzielonej mu linii kredytowej, która obecnie się wyczerpała, jednak nie przedstawił – mimo wezwania - jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość zaciągniętego zobowiązania z tego tytułu oraz wysokości kwot podlegających spłacie. Jeżeli zatem skarżący nie zdołał wykazać, że zaprzestał spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych, jak również wykazuje kwotę około 1000 zł stałych miesięcznych wydatków na utrzymanie, to oświadczenie o braku dochodów, innych niż wynikających z tytułu umowy o pracę małżonki oraz świadczeń na dzieci z programu rządowego, nie może być uznane za wiarygodne. Z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynika przy tym, że to z rachunku małżonki skarżącego poniesione zostały we wrześniu bieżącego roku wydatki na przedszkole, nie zaś, jak deklarował skarżący ze środków będących w dyspozycji innych członków rodziny skarżącego. Z kolei z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych małżonków wynika, że na rachunki te, mimo zadeklarowanych dochodów ze stosunku pracy żony skarżącego oraz programu 500+, dokonywane są wpłaty, co do których źródła skarżący nie złożył żadnego oświadczenia. Istotne przy tym jest, że nieudokumentowane wpłaty na rachunki bankowe znacznie przekraczają deklarowaną wysokość dochodów małżonki skarżącego, a jednocześnie (w miesiącach od czerwca do sierpnia br.) są wyższe od wysokości należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych, których wysokość wynosi 14.909 zł. Wpływy, o których mowa wyżej, wynoszą w miesiącach od czerwca do września bieżącego roku odpowiednio: 17.200 zł, 21.210 zł, 30.650 zł i 11.900 zł. Wykazane na rachunkach bankowych przepływy pieniężne, mimo niskiego salda tych rachunków, świadczą o tym że skarżący jest w stanie uzyskać środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych, a przynajmniej był w stanie zabezpieczyć odpowiednie środki na koszty związane z sądowym dochodzeniem swych racji. Jednocześnie wyzbycie się ww. środków pieniężnych wskazuje, że wydatki skarżącego i jego rodziny są znacznie wyższe niż deklarowana we wniosku kwota 1000 zł miesięcznie, jak również kwota udokumentowanych zobowiązań z tytułu umów kredytowych. Nadwyżka ponad kwoty tych stałych wydatków mogłaby zostać przez skarżącego przeznaczona na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skoro jednak skarżący zaniechał przedstawienia źródła pochodzenia opisanych wpłat, brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku poniesienia tych kosztów w jakiejkolwiek części. Co prawda w uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca wskazał jakoby wpłata w wysokości 6.340 zł to pożyczka udzielona przez przyjaciela jednak nie przedstawiono na tą okoliczność żadnego dowodu. Odnośnie natomiast wpłaty w kwocie 20.000 zauważyć należy, że skarżący od wskazanego podmiotu otrzymał również 18 czerwca 2016 r. kwotę 3.000 zł (zwrócono 2.000 zł przelewem) natomiast zaliczka na poczet ww. zakupu wpłacona w dniu 14 czerwca 2016 r. wynosiła 10.000 zł. W kwestii środków wpłacanych gotówką a pochodzących, zgodnie z oświadczeniem z dnia 14 grudnia 2016 r., od matki wnioskodawcy, Sąd zauważa, że nawet jeśli środki te są zwracane to w niewielkiej części (bilans in plus wynosi około 15.000 zł przyjmując, że wszystkie znaczne wypłaty stanowiły zwrot środków). Sąd wskazuje również, że 14 lipca 2016 r. skarżący otrzymał środki w kwocie niemal 4.000 zł, których pochodzenia nie wyjaśnił. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że wnioskodawca w okresie tuż przed wydaniem decyzji przez organ II instancji oraz już po wniesieniu niniejszej skargi dysponował znacznymi środkami pieniężnymi z nadpłaty podatku i odszkodowań. W świetle powyższych uwag przyjąć należy, że bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego była podnoszona w uzasadnieniu wniosku okoliczność znacznej wysokości aktualnej zaległości podatkowej skarżącego, jak również okoliczność zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. W konsekwencji Sąd uznał, że przeprowadzona w niniejszym postępowaniu analiza nie pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył sprzeciw zgodnie z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), obowiązującym w sprawach postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Na podstawie tego przepisu, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.