I SA/Gd 109/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 9 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe spółki postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W. U. pismem z dnia 26 maja 2009 r., wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia W. U. złożył sprzeciw podnosząc, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał, że wbrew ustaleniom poczynionym w zaskarżonym rozstrzygnięciu uzyskiwane przychody nie pozwalają mu zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych, jest permanentnie zadłużony u rodziny i znajomych, a w związku z tym nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Skarżący podkreślił, że miesięcznie dysponuje kwotą [...] zł z której pokrywa wydatki za mieszkanie w wysokości [...] zł, kwoty od [...] do [...] zł wydatkuje na leki (leczenie nadciśnienia tętniczego), a na pokrycie pozostałych kosztów utrzymania pozostaje mu [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, że zamieszkuje on w wraz z żoną w mieszkaniu, którego głównym lokatorem jest matka żony, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, źródłem utrzymania wnioskodawcy są osiągane przez niego dochody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł netto miesięcznie (po uwzględnieniu potrąceń z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego). Z uzyskiwanego wynagrodzenia pokrywa 1/3 kosztów utrzymania mieszkania (z przedłożonych dowodów opłat za zużycie energii elektrycznej, wpłat do wspólnoty mieszkaniowej oraz faktury za zużycie gazu wynika, że miesięczne koszty utrzymania zajmowanego wspólnie z małżonką mieszkania kształtują się na poziomie [...] zł). Ze złożonych przez skarżącego i jego rodzinę oświadczeń wynika, że małżonkowie nie posiadają jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, kont oraz lokat dewizowych. Skarżący przedłożył odpis umowy majątkowej małżeńskiej zawartej 16 stycznia 2006 r., na mocy której pomiędzy małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa. Nie uszło też uwadze Sądu, że sytuacja materialna wnioskodawcy (jak również jego małżonki) uległa znacznej poprawie w związku z usamodzielnieniem się syna, na utrzymanie którego wnioskodawca wydatkował kwotę [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca nadal przekazuje kwotę około [...] zł miesięcznie jako stałe zlecenie na rzecz A. Sąd nie uwzględnił przy wyliczaniu miesięcznych kosztów utrzymania wydatków na leczenie, ponieważ wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów na ich poniesienie, ani zaświadczeń, że stale się leczy. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Oceniając możliwości finansowe i sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd uwzględnił okoliczność, że przedmiotem postępowania jest odpowiedzialność skarżącego, jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki, której był członkiem zarządu. W przekonaniu Sądu skarżący pełniąc tego rodzaju funkcję powinien liczyć się z możliwością postępowań sądowych związanych z pełnieniem tej funkcji i gromadzić na ten cel środki finansowe. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Zdaniem Sądu dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia strona została zobowiązana, jest niezbędne do prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Jest to istotne o tyle, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie przedłożył zaś wszystkich dokumentów odnoszących się do sytuacji finansowej małżonki, a z przedłożonych dokumentów wynika, że uległa ona zmianie od dnia rozpoznawania poprzedniego wniosku o prawo pomocy. Do wniosku dołączono kopię deklaracji PIT – 37 za 2008 r. Sąd dysponując tym zeznaniem ustalił w korelacji z decyzją ZUS (k. 27 akt sprawy), że przychody małżonki za rok 2008 r. wynosiły około [...] zł. Jednakże w tym stanie rzeczy, z uwagi na uchylenie się od przedłożenia kompletnej dokumentacji pozwalającej ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy implikuje brak możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.