I SA/Gd 1090/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2019 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 marca 2019 r., sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2017 roku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej w skrócie zwane Kolegium) pozostawiło bez rozpatrzenia odwołanie "A" Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej w skrócie zwanej Spółką) od decyzji Burmistrza Miasta z 28 lipca 2017 roku w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2017 rok. Pełnomocnik Spółki wraz z zażaleniem na powyższe postanowienie złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2018 r. Kolegium odmówiło Spółce przywrócenia terminu. Po rozpoznaniu złożonego przez Spółkę zażalenia Kolegium postanowieniem z dnia 18 marca 2019 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie tego organu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że Spółka otrzymała w dniu 9 sierpnia 2017 roku decyzję Burmistrza Miasta z 28 lipca 2017 roku w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2017 rok. Odwołanie od tej decyzji zostało złożone w terminie, za pośrednictwem poczty w dniu 22 sierpnia 2017 roku (data stempla pocztowego). Rozpoznając odwołanie Kolegium stwierdziło, że posiada ono braki formalne w postaci braku opłaconego i sporządzonego w odpowiedniej formie pełnomocnictwa szczególnego. W związku z tym, że brak formalny nie został uzupełniony w terminie Kolegium postanowieniem z dnia 4 grudnia 2017 r. pozostawiło odwołanie bez rozpatrzenia. Po otrzymaniu postanowienia z dnia 4 grudnia 2017 r., pełnomocnik Spółki wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Kolegium odnosząc się do złożonego wniosku stwierdziło, że wniosek pełnomocnika oparty na stwierdzeniu, iż wezwanie do uzupełnienia braku zostało doręczone w sposób niezgodny z przepisami prawa, nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem organu przesyłka zawierająca wezwanie do usunięcia braków formalnych odwołania została skutecznie doręczona pełnomocnikowi w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Jak wynika z zapisów na kopercie, przesyłka była awizowana po raz pierwszy w dniu 18 września 2017 r. Awizo pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Powtórne awizo miało miejsce w dniu 26 września 2017. Ponieważ przesyłka nie została podjęta, w dniu 6 października 2017 r. została zwrócona nadawcy. Kolegium stwierdziło, że doręczenie nastąpiło w dniu 2 października 2017 r., a zatem pełnomocnik miał czas do dnia 9 października 2017 r. na uzupełnienia braków formalnych. Braki te nie zostały jednak uzupełnione do dnia wydania zaskarżonego postanowienia przez Kolegium, a więc do 4 grudnia 2017 r. Zdaniem Kolegium pełnomocnik w żadnej mierze nie uprawdopodobnił, że doręczenie wezwania nastąpiło z naruszeniem przepisów o doręczaniu przesyłek w postępowaniu podatkowym. Kolegium nie ma jakiejkolwiek wiedzy na temat tego, że przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych miałaby nie zostać ani razu awizowana. Wiarygodność zapisów na kopercie oraz ZPO, które mają walor dokumentu urzędowego, nie została poddana w wątpliwość przez jakikolwiek dowód. Organ wydający zaskarżone postanowienie wskazał również, że brak było podstaw do stwierdzenia, iż zachodziła konieczność doręczenia wezwania na adres elektroniczny pełnomocnika. W ocenie organu procedura podatkowa nie przewiduje możliwości wysyłania pism na adres mailowy stron czy pełnomocników. Adres ten stanowi adres elektroniczny, który pełnomocnik zobowiązany jest podać w formularzu pełnomocnictwa. Jednakże w przypadku adresu mailowego, jego rola nie polega na dostarczaniu bezpośrednio pod ten adres rozstrzygnięć czy wezwań co wynika z treści art. 152a Ordynacji podatkowej. Kolegium wyjaśniło dalej, że powyższy tryb znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy podanie doręczane jest w formie dokumentu elektronicznego. Organ wskazał również, że nie dysponuje technicznymi możliwościami przechowywania pism we własnym systemie teleinformatycznym i wysyłania powiadomień o ich umieszczeniu w nim na adresy mailowe pełnomocników. Dlatego prawidłowość doręczenia wezwania o usunięcie braków oraz ocena postanowienia o pozostawieniu odwołania bez rozpoznania podlegać musi ocenie z punktu widzenia przepisów odnoszących się do tradycyjnej formy doręczenia, a nie do doręczenia w formie dokumentu elektronicznego. Kolegium stwierdziło ponadto, że z powodów leżących po stronie pełnomocnika nie mogło nastąpić doręczenie wezwania przez elektroniczną skrzynkę podawczą albowiem pełnomocnik nie przesłał informacji o tym pod jaką nazwą występuje na platformie ePUAP. Nie był zatem znany adres elektroniczny, pod którym należy komunikować się z pełnomocnikiem podatnika. W związku z tym, w ocenie organu, jedynym sposobem komunikacji z adwokatem pozostawała korespondencja wysyłana na adres stacjonarny jego kancelarii. Kolegium wskazało też, że braku winy w niedochowaniu termin do uzupełnienia braku odwołania nie dowodzą przedłożone bilingi wskazujące na kontaktowanie się z organem administracyjnym. Na powyższe rozstrzygnięcie Kolegium Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Kolegium z dnia 19 kwietnia 2018 r. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 144 § 5, art. 144 § 3, art. 144 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że zaskarżonym postanowieniem Kolegium utrzymało w mocy postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie to, zdaniem strony, zostało wydane z naruszeniem wymienionych na wstępie przepisów postępowania i powinno zostać zmienione. Zwrócono bowiem uwagę, że w zażaleniu wniesiono o przywrócenie terminu do wykonania zobowiązania z dnia 12 września 2017 r. i usunięcia braków formalnych odwołania oraz uchylenia zaskarżonego postanowienia (o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania). Dalej strona wnosząca skargę stwierdziła, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek danych wskazujących na zaistnienie problemów technicznych w rozumieniu art. 144 § 3 Ordynacji podatkowej, a zatem doręczenia pism dla pełnomocnika powinny być dokonywane na podstawie art. 144 § 5, na podany adres elektroniczny. W ocenie wnoszącej skargę warunek ten jest spełniony jeżeli przez pełnomocnika zostanie podany jakikolwiek adres elektroniczny (na przykład adres e-mail) i nie musi to być adres konta na platformie ePUAP. Strona wskazała, że adres mailowy pełnomocnika był Kolegium znany, widniał zarówno w nagłówku odwołania, jak i w treści zakwestionowanego pełnomocnictwa. Wobec powyższego bezzasadne było odstąpienie od trybu doręczenia zobowiązania z dnia 12 września 2017 r. za pomocą sposobu przewidzianego art. 144 § 5 Ordynacji podatkowej. Zatem Kolegium powinno zobowiązanie z dnia 12 września 2017 r. doręczyć pełnomocnikowi wysyłając dwukrotnie awizo na podany adres mailowy. Niezależnie od wadliwości wyboru trybu doręczenia przez pocztę zamiast elektronicznie, wadliwy był również przebieg samego doręczenia przesyłki, albowiem nie była ona ani razu awizowana. Strona wskazała również, że pełnomocnik kontaktował się telefonicznie z Kolegium uzyskując informację, że w sprawie nie zostały jeszcze podjęte żadne czynności. Dopiero na skutek osobistego zapoznania się z aktami postępowania w Kolegium pełnomocnik dowiedział się o zobowiązaniu z dnia 12 września 2017 r. Zdaniem Spółki również adnotacje dokonane na poświadczeniu odbioru nie spełniają, w ocenie strony, wymogów art. 150 Ordynacji podatkowej. Miejsce umieszczenia awiza zostało wskazane tylko odnośnie pierwszego z rzekomych zawiadomień (oddawcza skrzynka pocztowa). Odnośnie drugiego rzekomego zawiadomienia brak wskazania miejsca jego pozostawienia - adnotacja w tym przedmiocie nie została nawet podpisana, choćby parafą. Zdaniem Spółki wnoszącej skargę w sytuacji, gdy pełnomocnik nie uczyni zadość wezwaniu do uzupełnienia braku odwołania poprzez przedłożenie pełnomocnictwa, organ podatkowy powinien wezwać podatnika do podpisania odwołania, czego Kolegium nie uczyniło. Strona zaznaczyła, że pełnomocnik uchybił terminowi wykonania zobowiązania bez własnej winy, a także dokonywał aktów staranności w postaci zasięgania informacji bezpośrednio w Kolegium. To uzasadnia wniosek o przywrócenie terminu. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że nie zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa, a zatem brak było podstaw do jego uchylenia. W niniejszej sprawie Spółka złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego odwołania, wskazanego w treści pisma organu z dnia 12 września 2017 r. Argumentacja wnioskującej Spółki koncentruje się na stwierdzeniu, że przedmiotowe zobowiązanie do uzupełnienia braku formalnego odwołania nie zostało skutecznie doręczone ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. W tym zakresie strona wskazywała na brak awizowania przesyłki, niespełnienie wymogów doręczenia w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej oraz na pominięcie doręczenia pisma na adres elektroniczny pełnomocnika. W skardze zwrócono również uwagę, że pełnomocnik dokonał wszelkich aktów staranności kontaktując się telefonicznie z organem i uzyskując informacje o stanie sprawy. Zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Natomiast podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej). Uchybienie terminowi stanowi kluczową przesłankę do przywrócenia terminu. Jeżeli bowiem termin w ogóle nie rozpoczął swojego biegu, nie może być mowy o jego uchybieniu. Nie ma bowiem przedmiotu uchybienia. Kolejną przesłankę stanowi złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, tj. w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Datą początkową biegu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu może być dzień, w którym strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminowi. Następna przesłanka - uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi - jest bezpośrednio związana ze wskazaniem przyczyny naruszenia terminu. Treść art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej nie pozostawia wątpliwości, że to składający wniosek o przywrócenie terminu obciążony jest obowiązkiem przedstawienia dowodów i okoliczności uprawdopodabniających brak winy w naruszeniu terminu procesowego (zob. wyrok NSA z 10 listopada 2017 r., sygn. akt II FSK 3010/15). Podkreślić należy, że przyczyna uchybienia terminowi, wskazana przez wnioskodawcę, każdorazowo winna być poddana ocenie organu podatkowego. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie go stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (zob. wyrok NSA z 18 sierpnia 2000 r., III SA 1716/99, LEX nr 45409). Taką przeszkodą może być siła wyższa, np. powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwy w komunikacji, poważny wypadek samochodowy, związany z hospitalizowaniem w ostatnich dniach upływu terminu itp. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Sąd wskazuje jednocześnie, że przyczyny uchybienia terminu nie należy wiązać z okolicznościami wskazującymi na nieprawidłowości w doręczeniu. Nieskuteczne doręczenie nie może stanowić podstawy wniosku o przywrócenie terminu. Wniosek o przywrócenie terminu opiera się bowiem na założeniu, że pismo (w niniejszej sprawie wezwanie do uzupełnienia braku formalnego odwołania) zostało skutecznie doręczone i że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony (ewentualnie jej pełnomocnika). Nie stanowi wykazania braku winy w uchybieniu terminu argumentacja, która wchodzi w sferę związaną z prawidłowością doręczenia, bowiem kwestia ta wykracza poza zakres postępowania w sprawie przywrócenia terminu (por. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt I FSK 475/17). Kwestie związane z prawidłowością doręczenia zobowiązania do uzupełnienia braku formalnego odwołania mogły być natomiast przedmiotem zarzutów w zażaleniu złożonym od postanowienia organu o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia, wydanego na podstawie art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej. Takie zarzuty strona formułowała i były one przedmiotem rozstrzygnięcia zarówno Kolegium, jak i podlegały rozważeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1091/19 w wyroku z dnia 9 października 2019 roku. W ocenie Sądu strona, powołując się w głównej mierze na kwestie związane z wadliwym jej zdaniem doręczeniem przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braku formalnego odwołania, nie uprawdopodobniła wystąpienia takich okoliczności, które uzasadniałyby brak jej winy w niedochowaniu terminu do dokonania czynności postępowania. W sprawie odmowy przywrócenia terminu strona nie może kwestionować prawidłowości doręczenia, albowiem zarzut ten nie może przynieść oczekiwanego rezultatu w ramach badania przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Sąd zwrócił jednocześnie uwagę, że pełnomocnik strony zarówno w złożonym wniosku o przywrócenie terminu, jak i w treści skargi powoływał się na fakt przeprowadzania rozmów telefonicznych z pracownikiem organu. W trakcie takich rozmów pełnomocnik miał uzyskać informację o tym, że w sprawie nie zostały podjęte żadne czynności. Okoliczność prowadzenia rozmów została potwierdzona przedłożonymi przez pełnomocnika bilingami. Pomimo tego, że nie można kwestionować samego faktu telefonicznego kontaktowania się przez pełnomocnika z organem, to jednak należy przychylić się do stanowiska zaprezentowanego przez organ, że okoliczność ta nie uprawdopodobnia braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego odwołania. Przypomnieć należy, że brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony (jej pełnomocnika) do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o nim tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody niezależnej od strony (pełnomocnika). Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony (pełnomocnika) dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972 r., sygn. akt III CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144). Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona (pełnomocnika) dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Nadto zauważyć należy, iż przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GZ 599/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I GSK 1580/12 z dnia 30 kwietnia 2014 r. oraz I GSK 1347/11 z dnia 19 marca 2013 r., CBOSA). A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony (pełnomocnika), okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia, co oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Wymaga również odnotowania, że w sprawach, w których strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w judykaturze akcentuje się, że to na pełnomocniku będącym profesjonalistą spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadne jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Dodatkowo, profesjonalny pełnomocnik podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (por. postanowienia NSA: z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt I OZ 198/09, LEX nr 564324; z dnia 3 marca 2009 r. sygn. akt I OZ 155/09, LEX nr 564346; z dnia 9 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 468/06, LEX nr 927765). W konsekwencji w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika. W ocenie Sądu sam telefoniczny kontakt pełnomocnika z organem nie daje możliwości uzyskania pełnej informacji o treści czynności procesowych podejmowanych na danym etapie postępowania. Należy zauważyć, że przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują możliwości udzielania telefonicznej informacji o stanie sprawy. Wyjątek w tej mierze stanowi art. 14d § 3 Ordynacji podatkowej wskazujący na dopuszczalność telefonicznego poinformowania o dacie wydania interpretacji indywidualnej oraz o zawartej w niej ocenie jego stanowiska albo o innym sposobie rozstrzygnięcia sprawy. W innych przypadkach, z uwagi na wskazywaną przez Kolegium zasadę jawności postępowania wyłącznie dla stron, a także mając na względzie zasadę pisemności postępowania podatkowego (art. 126 Ordynacji podatkowej), wszelkie informacje o treści podejmowanych czynności przekazywane mogą być bądź to w siedzibie organu (art. 178 § 2 Ordynacji podatkowej), bądź w formie pisma doręczonego stronie przez pocztę (wyznaczone do tego osoby) lub w formie dokumentu elektronicznego. Pełnomocnik należycie wykonujący swoje obowiązki powinien zatem mieć świadomość tych ograniczeń wynikających z przepisów Ordynacji podatkowej i weryfikować czy ewentualne informacje przekazywane mu drogą telefoniczną (o ile rzeczywiście zostały przekazane) są pełne i wystarczające do starannego prowadzenia czynności postępowania. Jakkolwiek zrozumiałym jest, że kontakt telefoniczny niewątpliwie przyspiesza i usprawnia obsługę prowadzonych przez pełnomocnika spraw, to jednak w obecnym stanie prawnym, przepisy Ordynacji podatkowej wykluczają pozyskanie rzetelnej informacji o prowadzonej sprawie drogą telefoniczną. Profesjonalny pełnomocnik, powinien zatem w trosce o należytą dbałość prowadzonych spraw, a zwłaszcza w sytuacji, gdy w jego ocenie istnieją problemy z doręczaniem korespondencji do jego kancelarii, sprawdzać okresowo (osobiście lub przez wyznaczoną osobę) stan sprawy w siedzibie organu. Brak takich działań nie wskazuje na dochowanie należytej staranności w działaniach profesjonalnego pełnomocnika, a zatem okoliczności powoływane przez stronę w skardze nie mogą świadczyć o braku winy w terminowym dokonaniu czynności postępowania. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) oddalił skargę nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.