I SA/Gd 1098/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. Ch. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną do sądu decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ lub ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 - dalej: k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm. - dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję ZUS z 7 stycznia 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ stwierdza, że w dniu 29 stycznia 2019 r. do ZUS wpłynął wniosek K. C. (dalej jako płatnik lub skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji materialnej. ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z dnia 2 kwietnia 2019 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; - płatnik nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; - płatnik nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - płatnik nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W dniu 26 kwietnia 2019 r. płatnik złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. ZUS decyzją z 29 lipca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Płatnik złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z 18 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1955/19 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z 29 lipca 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszej instancji z 2 kwietnia 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Podstawę orzeczenia stanowiło ustalenie, że organ nie dokonał oceny ewentualnego wystąpienia przeszkody w postaci przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie oraz nie załączył do akt sprawy dokumentów potwierdzających wystąpienie przerw lub okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległych składek. Ponadto, organy obydwu instancji nie przywołały żadnych konkretnych przepisów, znajdujących zastosowanie do należności objętych postępowaniem, ani nie przywołały żadnych dokumentów, z których wynikałyby okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę poczynionych w tym zakresie ustaleń (żaden z organów nie wskazał, z jakiej przyczyny nie doszło do przedawnienia należności objętych postępowaniem). W konsekwencji braku prawidłowego ustalenia wysokości obciążających Skarżącego zaległości z tytułu składek, Sąd uznał za przedwczesną kontrolę prawidłowości zastosowania przez organ uznania administracyjnego w ramach orzekania o odmowie umorzenia zaległych składek. Niezależne od powyższego Sąd stwierdził, że żaden z organów nie przeprowadził postępowania w zakresie podniesionej przez Skarżącego okoliczności sprawowania opieki nad żoną, która jest trwale niezdolna do pracy, jest na rencie inwalidzkiej i wymaga stałej opieki ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Sąd podkreślił także, że okoliczność, iż kwoty ściąganych należności w większej części stanowią naliczone odsetki od zaległych składek, powinna być zdaniem Sądu uwzględniona przy dokonywaniu oceny zasadności umorzenia zaległości. Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zgromadził w wyczerpujący sposób materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, oraz, aby ustalił, czy składki, o których umorzenie wniósł Skarżący, uległy przedawnieniu, czy też nie; szczegółowo zbadał i rozważył aktualną sytuację rodzinną Skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji zdrowotnej żony Skarżącego, wymagającej z tego tytułu stałej opieki, sytuację zdrowotną samego Skarżącego, jego możliwości zarobkowe związane ze wskazanymi okolicznościami, a także sytuację materialną Skarżącego w kontekście wysokości obciążających go zaległości (w tym naliczonych odsetek), które to okoliczności będą miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia zaległości. Po ponownym rozpoznaniu sprawy w dniu 7 stycznia 2021 r. ZUS wydał decyzję, w której: - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 292.629,66 zł; - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek - za okres 09-12/2003 r., 02/2004 r., 04/2004 r., 03-04/2005 r., 02-03/2006 r. w łącznej kwocie 3.807,72 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 1.486,92 zł, odsetek w kwocie 2.312,00 zł, kosztów upomnienia w kwocie 8,80 zł. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że analiza zgromadzonej w sprawie dokumentacji wskazuje, iż należności z tytułu składek za okres 09-12/2003 r., 01-02/2004, 04/2004 r., 03-04/2005 r., 06-07/2005 r., 09/2005 r. - 03/2006 r. nie uległy przedawnieniu, gdyż czynności organu w postaci wystawienia tytułów wykonawczych i wszczęcia egzekucji spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia do nadal. Organ wskazał także, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia złożenia przez Skarżącego wniosku o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (tzw. ustawy abolicyjnej), tj. od dnia 16 stycznia 2015 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu postępowania, tj. do dnia 12 marca 2015 r. ZUS wskazał ponadto, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek jako całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ocenie organu, Skarżący nie udowodnił także, że nie ma on możliwości uregulowania należności z tytułu składek, a sytuacja finansowa Skarżącego nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter stały i pogłębiający, tym bardziej, że rodzina ma stałe źródło dochodu ze względu na pobieranie świadczeń emerytalnych. Na skutek wniosku Skarżącego z dnia 28 stycznia 2021 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy (wpływ do organu w dniu 4 lutego 2021 r.), w dniu 24 maja 2021 r. ZUS wydał decyzję, w której utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 7 stycznia 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS ponownie wskazał, że wobec Skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności z tytułu składek, która to okoliczność uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ, analizując przesłanki z art. 28 ust. 3a ww. ustawy wskazał, że tylko kwota 3.807,72 zł mogłaby podlegać umorzeniu na ww. podstawie z uwagi na fakt, że art. 28 ust. 3a nie znajduje zastosowania do należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, czyli składek potrąconych z wynagrodzeń pracowników i nieodprowadzonych do ZUS. Organ podkreślił, że fakt istnienia przewlekłych chorób został przez Skarżącego udowodniony, jednak z racji pozostawania przez Skarżącego aktywnym zawodowo i wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, stan zdrowia Skarżącego i opieka nad żoną aktualnie nie pozbawiają Skarżącego możliwości zarobkowych. W ocenie Organu, brak było podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapis rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a tym samym nie było podstaw do uchylenia decyzji ZUS z dnia 7 stycznia 2021 r. Od ww. decyzji w dniu 24 czerwca 2021 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę wskazując, że decyzja ZUS z dnia 24 maja 2021 r. wydana została nieobiektywnie. Skarżący podkreślił, że organ nie wziął m.in. pod uwagę, iż po ciężkim przejściu COVID-19, zarówno Skarżący, jak i jego żona wymagają dodatkowych kosztów leczenia. Organ zignorował fakt podeszłego wieku Skarżącego oraz konieczności opieki nad żoną, która w latach 70. przeżyła atak zabójcy [...], a tym samym fakt ograniczonych możliwości zarobkowych Skarżącego. Skarżący zarzuca organowi, że nie uwzględnił i nie odniósł się do ustalenia, czy składki uległy przedawnieniu. Skarżący podkreślił, że obecnie nigdzie nie pracuje ze względu na wiek oraz stan zdrowia, a dotychczasowa aktywność zawodowa (praca na umowie zlecenia) wynikała wyłącznie z potrzeby sfinansowania leczenia Skarżącego i jego żony. W ocenie Skarżącego, zaskarżona decyzja z dnia 24 maja 2021 r. narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W piśmie procesowym z dnia 29 października 2021 r. pełnomocnik skarżącego wniosła na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 lipca 2021 r. (sygn. akt I SA/Gd 409/21), na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. o umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Na wypadek nieuwzględnienia przez sąd wniosku o umorzenie postępowania, ze względu na jego bezprzedmiotowość pełnomocnik zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 8 § 1, art. 9, art. 11 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. Bezprzedmiotowości postępowania sądowego pełnomocnik upatruje w tym, że decyzja z dnia 7 stycznia 2021 r. [...] została wyeliminowana z obrotu prawnego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 409/21. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zaskarżona do Sądu decyzja podlega uchyleniu, choć nie bezpośrednio z przyczyn wskazanych w skardze. Jak trafnie zauważa pełnomocnik strony skarżącej, po wydaniu przez ZUS decyzji w dniu 7 stycznia 2021 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek sprawa potoczyła się dwutorowo: - na skutek wniosku skarżącego z dnia 28 stycznia 2021 r. o ponowne rozpoznanie sprawy, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 24 maja 2021 r. Nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 7 stycznia 2021 r. Nr 19/2021; - jednocześnie na ww. decyzję z dnia 7 stycznia 2021 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 409/21 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 7 stycznia 2021 r. Nr [...] uznając, że organ ponownie rozpoznając sprawę jedynie częściowo zrealizował wskazania sądu w sprawie I SA/Gd 1955/19, a tym samym uchybił zaleceniom Sądu w zakresie rozważenia kwestii przedawnienia zobowiązań skarżącego z uwagi na brak dokumentów stanowiących podstawę twierdzeń organu, oraz ustalenia kwestii zdrowia żony skarżącego. W świetle powyższego, skoro z obrotu prawnego wyeliminowana została decyzja ZUS z dnia 7 stycznia 2021 r. Nr [...] ww. wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 409/21 – zaskarżoną do sądu decyzję utrzymującą w mocy decyzję Nr [...] z dnia 7 stycznia 2021 r. należało uchylić na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Sąd nie podzielił tym samym wniosku pełnomocnika skarżącego o umorzenie postępowania sadowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., skoro z obrotu prawnego wyeliminowana została wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 20 lipca 2021 r. w sprawie I SA/Gd 409/21 jedynie decyzja z dnia 7 stycznia 2021 r. Nr [...], natomiast zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja z dnia 24 maja 2021 r. pozostałaby w obrocie prawnym. Z tych przyczyn orzeczono jak w wyroku.