I SA/Gd 1099/07

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej orzekającej osobistą odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki z o.o. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 15 listopada 2007 r. J. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez skarżącego pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, z którą zawarł majątkową umowę małżeńską, a w konsekwencji nie posiada dokładnych danych dotyczących jej majątku. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwoje dzieci. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, w tym oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie jest właścicielem nieruchomości, uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości około 800 zł brutto, jednakże umowa ta jest w okresie wypowiedzenia, który upływa z dniem 30 listopada 2007 r. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 cyt. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanych uregulowań wnioskodawcę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2007 r. (doręczonym w dniu 22 stycznia 2008 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: oświadczenia wnioskodawcy oraz jego małżonki w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez nich w 2007 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie, oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie posiadanego przez nią majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest właścicielem, posiadanych oszczędności (ich wysokości), papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie źródeł i wysokości jej miesięcznych dochodów oraz przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających tę wysokość (zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu/poniesionej straty za ww. okres w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej, ostatniego odcinka świadczenia rentowego, umów zlecenia, umów o dzieło, rachunków, innych), zaświadczenia od aktualnego pracodawcy wnioskodawcy o wysokości wynagrodzenia albo zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że wnioskodawca posiada obecnie status osoby bezrobotnej i wysokość przysługującego mu zasiłku, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczeń wnioskodawcy i jego małżonki w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie na majątku wnioskodawcy, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). Wnioskodawca został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej jego małżonki, w sytuacji gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca złożył pismo, w którym wskazał, że aktualnie jest osobą bezrobotną, otrzymuje z tego tytułu zasiłek w kwocie 538,30 zł i nie posiada innych źródeł przychodów, nie są na niego zarejestrowane żadne samochody. Oświadczył też, że w jego małżeństwie od 24 września 2001 r. istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, jego małżonka nie informuje go o swojej sytuacji majątkowej (składnikach jej majątku i osiąganych przez nią dochodach) i posiada osobny rachunek bankowy. Podał też, że wszystkie składniki majątku wspólnego wymienił we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a informacji o sytuacji majątkowej małżonki z ww. przyczyn nie posiada. Do pisma dołączono odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 24 września 2001 r., odpis z rachunku bankowego prowadzonego dla wnioskodawcy i jego małżonki za okres od 26 listopada do 25 grudnia 2007 r. oraz odpis decyzji w przedmiocie uznania wnioskodawcy z dniem 14 stycznia 2008 r. za osobę bezrobotną i przyznania mu z tego tytułu zasiłku w wysokości 538,30 zł brutto miesięcznie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji dotyczących jego małżonki. Wskazać należy, iż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchylił się od podania istotnych danych obrazujących stan majątkowy jego małżonki oraz od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie, w szczególności potwierdzających wysokość osiąganych przez nią dochodów i posiadanych zasobów finansowych (w tym na prowadzonych dla niej rachunkach i lokatach bankowych), pomimo że został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia ww. danych i dokumentów tylko wówczas, gdy został orzeczony rozwód i separacja, a skarżący przedłoży stosowne orzeczenie sądu. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skoro wnioskodawca nie przedstawił dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje on i jego małżonka i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania ich rodziny, to tym samym uniemożliwił ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.