I SA/Gd 110/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. K. S. wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2012 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o powierzchni 81 m2. Do wniosku dołączyła wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiIDG), z którego wynika, że od 1 czerwca 1992 r. prowadzi działalność prawniczą. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270, dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku referendarz sądowy uznał nie tylko za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, ale także za budzące wątpliwości zarządzeniem z dnia 10 września 2012 r. (doręczonym 26 września 2012 r.) zobowiązał skarżącą – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów. Skarżąca zobowiązana została do nadesłania: (1) odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych za 2011 r., bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, (3) oświadczenia, czy nadal prowadzi działalność gospodarczą; jeśli nie – przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczność, iż aktualnie nie wykonuje działalności gospodarczej (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrowała/zawiesiła działalności – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty oraz kosztów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami; jeśli jest podatnikiem podatku VAT – przedłożenia deklaracji VAT-7 złożonych za ostanie trzy miesiące, (4) oświadczenia, czy w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów korzysta z pomocy społecznej; jeśli tak, to w jakiej formie i wysokości przyznana została pomoc społeczna oraz przedłożenia dokumentów okoliczność tę potwierdzających, (5) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon i inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Poinformowano przy tym skarżącą, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżąca przedłożyła jedynie: - dokument wygenerowany z CEiIDG w dniu 3 października 2012 r., z którego wynika, że skarżąca nadal prowadzi działalność prawniczą, - odpis korekty zeznania podatkowego za 2011 r. (PIT-36), w którym z tytułu prowadzonej działalności wykazała stratę w wysokości 9.893,40 zł (deklarując przychód w kwocie 3.864 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 13.757,40 zł), - odpisy deklaracji VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r., w których z tytułu świadczenia usług zadeklarowała jako podstawę opodatkowania odpowiednio kwoty: 650 zł, 1.500 zł i 680 zł. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżąca już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mogła wywieść, że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne przyjąć należało, że sytuacja majątkowa skarżącej pozostaje nadal niejasna. Nie przedłożyła ona bowiem wszystkich wymaganych dokumentów (wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów obrazujących wysokość niezbędnych kosztów utrzymania, oświadczeń w przedmiocie korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej oraz posiadanych pojazdów mechanicznych), które nie tylko potwierdziłyby zasadność złożonego przez nią wniosku, ale przede wszystkim pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej możliwości płatniczych. Porównanie danych zawartych we wniosku z dokumentami nadesłanymi przez skarżącą oraz z treścią nałożonego na nią zarządzeniem referendarza sądowego zobowiązania, które wykonała wybiórczo, pozwala przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację finansową selektywnie, w taki sposób by potwierdzała ona jej trudne położenie. Z tych przyczyn oświadczenie skarżącej uznać należało za niewiarygodne, a w części dotyczącej braku dochodów również sprzeczne z ustaleniami dokonanymi z uwzględnieniem dokumentów przedłożonych przy sprawie. Jak już wskazano skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej aktualną sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. W szczególności nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, czym uniemożliwiła weryfikację oświadczenia w zakresie nieposiadania zasobów pieniężnych. Z uwagi na fakt, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą oraz jest podatnikiem podatku VAT (czego dowodem są nadesłane przez nią deklaracje VAT-7) można stwierdzić, że posiada ono konto bankowe (można przyjąć, że okoliczność ta została przez skarżącą niejako pośrednio potwierdzona poprzez nie złożenie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych). Zauważyć bowiem należy, że wprawdzie przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) nie nakładają na przedsiębiorcę obowiązku posiadania rachunku bankowego związanego z wykonywaną działalnością gospodarczą, to jednak rachunek bankowy jest potrzebny przedsiębiorcy m.in. do zapłaty podatków, której podatnicy i płatnicy prowadzący działalność gospodarczą i obowiązani do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów dokonują w formie bankowych rozliczeń bezgotówkowych (przelewem), do zwrotu podatku VAT, który można otrzymać wyłącznie na rachunek bankowy, jak również do uregulowania składek ZUS, które powinny być odprowadzane w drodze obciążenia rachunku bankowego płatnika składek (przelewem). Skarżąca, pomimo nałożenia na nią zobowiązania do przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość comiesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie (w tym opłat związanych z kosztami eksploatacji mieszkania, tj. czynszu, energii elektrycznej, gazu, wody, ogrzewania), w żaden sposób się do tej kwestii nie odniosła, choć to na niej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie we wniosku wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a z przedłożonych deklaracji VAT-7 za miesiące od czerwca do sierpnia 2012 r. wynika, że obrót z tytułu świadczenia przez nią usług prawniczych był niewielki, wyniósł bowiem 650 zł, 1.500 zł i 680 zł. Skoro nieznana jest wysokość finansowanych przez skarżącą niezbędnych kosztów związanych z jej bieżącym utrzymaniem, to nie sposób ustalić, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty sądowe. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że to sama skarżąca uniemożliwiła, poprzez selektywne przedkładanie dokumentów, dokonanie pełnej oceny jej kondycji finansowej. Zaniechanie skarżącej w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zasadnym było także uznanie oświadczenia skarżącej za niewiarygodne z uwagi na fakt, że pomimo iż uzyskuje ona dochody z wykonywanej działalności gospodarczej, to zadeklarowała ich brak. Z tych wszystkich względów uznano, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.