I SA/Gd 110/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę strony na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 listopada 2010 r. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o terminie i trybie wniesienia skargi kasacyjnej został doręczony skarżącej w dniu 26 kwietnia 2011 r. Skarżąca, pomimo jednoznacznego wskazania w pouczeniu na obowiązujący pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej przymus adwokacki, wniosła sporządzoną osobiście skargę kasacyjną, którą WSA w Gdańsku postanowieniem z dnia 2 czerwca 2011 r. odrzucił. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o terminie i trybie wniesienia zażalenia został doręczony skarżącej w dniu 17 czerwca 2011 r. Skarżąca wniosła sporządzone osobiście zażalenie, które WSA w Gdańsku uznał za niedopuszczalne, gdyż sporządzone zostało przez osobę nieuprawnioną i postanowieniem z dnia 20 lipca 2011 r. odrzucił. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o terminie i trybie wniesienia zażalenia został doręczony skarżącej w dniu 5 sierpnia 2011 r. Skarżąca wniosła zażalenie, od którego nie uiściła należnego wpisu sądowego w związku z czym WSA w Gdańsku postanowieniem z dnia 4 czerwca 2012 r. odrzucił zażalenie. Skarżąca wniosła zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 515/14 oddalił. Pismem z dnia 9 stycznia 2015 r. skarżąca wniosła o wyłączenie sędziego NSA Elżbiety Rischki od udziału w sprawie. Postanowieniem z dnia 12 maja 2015 r. WSA w Gdańsku oddalił wniosek skarżącej. Skarżąca, wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 29 września 2015 r., zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł na postanowienie z dnia 12 maja 2015 r., do którego uiszczenia została wezwana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 września 2015 r. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2015 r. referendarz sądowy WSA w Gdańsku, na podstawie art. 169 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako P.p.s.a.), stwierdził, że postanowienie z dnia 7 marca 2011 r. jest prawomocne od dnia 11 czerwca 2014 r. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył, jako zbędne, postępowanie z wniosku skarżącej o przyznanie prawa mocy, z uwagi na fakt, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało prawomocnie zakończone. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw wnosząc o jego uchylenie i zarzucając naruszenie art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 P.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że postępowanie o przyznanie prawa pomocy należało umorzyć. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Powyższa regulacja normatywna oznacza, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadniczo dopuszczalny w każdym stadium postępowania sądowego, aż do zakończenia sprawy prawomocnym orzeczeniem - wyrokiem lub postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. W orzecznictwie sadów administracyjnych wskazuje się ponadto, że przez użyte w wyżej wskazanym przepisie określenie "tok postępowania" należy rozumieć także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. W tym sensie za dopuszczalne należy uznać złożenie wniosku o prawo pomocy w celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, na przykład poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego czy też skargi o wznowienie postępowania. W takim postępowaniu strona nie powinna być pozbawiona możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu, jeżeli tylko spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy (zob. w tej materii: m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2013 r.; sygn. akt II OZ 49/13). Sądy administracyjne powinny brać bowiem pod uwagę, że prawo pomocy ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu gwarantowanej w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). W realiach niniejszej sprawy wskazany przypadek nie ma jednakże miejsca. Należy mieć bowiem na uwadze, że wnioskodawczyni kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożyła po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 listopada 2010 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 marca 2011 r. stało się prawomocne od dnia 11 czerwca 2014 r. Stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez Sąd. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwe ze względu na fakt, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało prawomocnie zakończone przed złożeniem tego wniosku (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 355/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 591/14). Ponadto skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazała, że ma na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie np. poprzez złożenie skargi o wznowienie postępowania, jednoznacznie podając, że jej celem jest zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 listopada 2010 r. (rubryka 3 oraz 4 formularza PPF). Powyższe okoliczności w zestawieniu z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze in fine ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniają w reasumpcji uznanie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy uznać należy za niedopuszczalny, w sytuacji gdy wnioskodawczyni składa go już po uprawomocnieniu się postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (por. w tej materii: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 maja 2006 r., sygn. akt II GZ 51/06; z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt II OZ 684/06; z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 749/08). W świetle obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. art. 249a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Uznawszy, że przedmiotowa okoliczność zachodzi w rozpatrywanym przypadku Sąd działając na podstawie art. 249a i art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.