I SA/Gd 1107/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenie terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. A. B. wnioskiem z dnia 24 czerwca 2008 r. zwrócił się o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. Braki formalne poprzez złożenie wniosku na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 14 lipca 2008 r. Jednocześnie skarżący rozszerzył swoje żądanie o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem dzieci, źródłem utrzymania rodziny są uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody z doradztwa prawnego w wysokości około 800 zł miesięcznie, małżonkowie nie posiadają jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości (mieszkanie o powierzchni 50 m2 zajmują na podstawie umowy najmu), oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jego małżonka nie pracuje zawodowo, gdyż opiekuje się chorym dzieckiem, na którego leczenie zostały wydane oszczędności małżonków oraz środki pochodzące ze sprzedaży składników majątku. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jednocześnie ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww., przy czym nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2008 r. (doręczonym stronie w dniu 22 lipca 2008 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2007, bądź też stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków oraz syna rachunków i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdą z wymienionych osób, (3) dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych dochodów osiąganych przez skarżącego (w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej – dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami), (4) oświadczenia złożonego przez żonę oraz syna w przedmiocie nieosiągania jakichkolwiek dochodów; w sytuacji, gdy ww. osoby są osobami bezrobotnymi – dokumentu potwierdzającego status osoby bezrobotnej (np. decyzja/zaświadczenie urzędu pracy); jeżeli zaś osiągają dochody – podania ich źródła oraz miesięcznej wysokości brutto i netto, (5) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na małżonków, syna pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (6) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania, w tym także odpłatnym leczeniem córki, (7) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS, urzędu skarbowego i innych podmiotów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie złożone w dniu 26 lipca 2008 r., w którym podkreślił, iż od 3 lat poszukuje pracy, osiąga dochody z – jak określił – "doraźnego doradztwa prawnego" w wysokości 800-1000 zł miesięcznie, przy czym nie prowadzi działalności gospodarczej w tym zakresie, żona nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, zaś syn z dniem 14 lipca 2008 r. podjął pierwszą pracę, za którą jeszcze nie otrzymał wynagrodzenia. Oświadczył, że małżonkowie aktualnie nie posiadają rachunków bankowych (dotychczasowe zostały zlikwidowane z powodu braku obrotów), nie są właścicielami samochodu osobowego. Nadmienił także, że w związku z leczeniem córki ponosi koszty w wysokości 250 zł miesięcznie. Wskazał, że łączna wartość zadłużenia wobec ZUS wynosi 66 000 zł, a wobec urzędu skarbowego – 21 000 zł. W tym miejscu wskazać należy, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1004/07 skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że syn osiąga dochody z tytułu pracy w kwocie około 600 zł miesięcznie. Oświadczenie to złożone zostało przez wnioskodawcę w dniu 27 grudnia 2007 r. Tym samym oświadczenie wnioskodawcy złożone w niniejszej sprawie pozostaje w sprzeczności z wcześniejszymi wyjaśnieniami skarżącego. Skarżący poza powołanym oświadczeniem żadnego z wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. Uchylił się od przedłożenia istotnych dla oceny jego sytuacji finansowej dowodów, w tym poświadczających wysokość osiąganych dochodów oraz wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania oraz leczenie chorego dziecka. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.