I SA/Gd 111/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2012 r. skarżąca K. S. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie przez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o powierzchni 81 m2. Do wniosku dołączyła wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiIDG), z którego wynika, że od 1 czerwca 1992 r. prowadzi działalność prawniczą. Postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że skarżąca w sposób selektywny wykonała wystosowane do niej wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych, przez co uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła w dniu 26 października 2012 r. sprzeciw, podnosząc, że wykazała, że spełnia warunki ustawowe przyznania jej prawa pomocy. Do sprzeciwu nie dołączyła jakichkolwiek dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., dlatego też rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., zarządzeniem z dnia z dnia 10 września 2012 r. (doręczonym w dniu 26 września 2012 r.) zobowiązał skarżącą do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów: (1) odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych za 2011 r. bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, (3) oświadczenia, czy nadal prowadzi działalność gospodarczą; jeśli nie – przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczność, iż aktualnie nie wykonuje działalności gospodarczej (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrowała/zawiesiła działalności – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty oraz kosztów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami; jeśli jest podatnikiem podatku VAT – przedłożenia deklaracji VAT-7 złożonych za ostanie trzy miesiące, (4) oświadczenia, czy w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów korzysta z pomocy społecznej; jeśli tak, to w jakiej formie i wysokości przyznana została pomoc społeczna oraz przedłożenia dokumentów okoliczność tę potwierdzających, (5) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon i inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżąca przedłożyła jedynie: dokument wygenerowany z CEiIDG w dniu 3 października 2012 r., z którego wynika, że nadal prowadzi działalność prawniczą, odpis korekty zeznania podatkowego za 2011 r. (PIT-36), w którym z tytułu prowadzonej działalności wykazała stratę w wysokości 9.893,40 zł (deklarując przychód w kwocie 3.864 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 13.757,40 zł), odpisy deklaracji VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r., w których z tytułu świadczenia usług zadeklarowała jako podstawę opodatkowania odpowiednio kwoty: 650 zł, 1.500 zł i 680 zł. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej aktualną sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. W szczególności nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, czym uniemożliwiła weryfikację oświadczenia w zakresie nieposiadania zasobów pieniężnych. Z uwagi na fakt, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą oraz jest podatnikiem podatku VAT (tego dowodem są nadesłane przez nią deklaracje VAT-7) można przyjąć, że posiada ono konto bankowe. Okoliczność ta została pośrednio potwierdzona przez samą skarżącą, która pomimo wezwania nie złożyła oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych. Zauważyć należy, że wprawdzie przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) nie nakładają na przedsiębiorcę obowiązku posiadania rachunku bankowego związanego z wykonywaną działalnością gospodarczą, to jednak rachunek bankowy jest potrzebny przedsiębiorcy m.in. do zapłaty podatków, której podatnicy i płatnicy prowadzący działalność gospodarczą i obowiązani do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów dokonują w formie bankowych rozliczeń bezgotówkowych (przelewem), do zwrotu podatku VAT, który można otrzymać wyłącznie na rachunek bankowy, jak również do uregulowania składek ZUS, które powinny być odprowadzane w drodze obciążenia rachunku bankowego płatnika składek (przelewem). Nadto, co szczególnie istotne, skarżąca nie potwierdziła stosownymi dokumentami wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nieuzyskiwania aktualnie dochodów. Nie przedłożyła bowiem, pomimo wezwania, dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów) potwierdzających wysokość osiągniętego w okresie ostatnich trzech miesięcy przychodu, kosztów jego uzyskania oraz osiągniętego dochodu lub poniesionej straty. Podkreślić należy, iż przedłożone przez skarżącą odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące od czerwca do sierpnia 2012 r. dają obraz osiągniętego w tych okresach obrotu a nie dochodu. Skarżąca uchyliła się również od przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość jej comiesięcznych wydatków związanych z kosztami eksploatacji jej mieszkania, tj. opłat wnoszonych do spółdzielni i opłat za media: energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie. Warto w tym miejscu podkreślić, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jednocześnie oświadczając, iż nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada żadnych oszczędności. Z przedłożonego zeznania podatkowego za ubiegły rok wynika, iż prowadzona działalność gospodarcza w tym okresie przyniosła jej stratę. Pozostaje zatem zupełnie niejasne dla Sądu, z jakich to środków skarżąca ponosi konieczne koszty własnego utrzymania jak wyżywienie, zakup niezbędnych środków higieny osobistej i ww. opłaty za media. Warto przy tym podkreślić, że skarżąca nie przedłożyła dowodów świadczących o korzystaniu przez nią z jakichkolwiek form pomocy społecznej ani nawet nie złożyła oświadczenia w tym zakresie. Podobnie w żaden sposób się nie odniosła do kwestii ponoszonych przez nią opłat eksploatacyjnych dotyczących posiadanego mieszkania. Tym samym nie wiadomo, czy regularnie uiszcza zobowiązania z tego tytułu, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, czy też posiada jakieś zadłużenie z tego tytułu. Wreszcie Sąd stwierdza, że skarżąca uchyliła się nawet od wskazania, czy jest właścicielką pojazdów mechanicznych, a jeśli tak wskazania ich i podania ich aktualnej wartości. Skarżąca miała możliwość przekonania Sądu o swojej trudnej, jak utrzymuje, sytuacji finansowej, jednakże z sobie tylko znanych powodów nie uczyniła tego ani na etapie rozpoznawania wniosku przez referendarza sądowego ani na etapie wniesienia sprzeciwu, do którego także nie dołączyła wymaganych dokumentów. Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, Sąd stwierdza, że skarżąca sama uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej faktycznych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez skarżącą od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. te, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.