I SA/Gd 111/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 rok postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPPr i dołączonym do skargi, skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do wniosku dołączono bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r. oraz rachunek zysków i strat sporządzony za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. W złożonym oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 178.800 zł, wartość jej środków trwałych to 12.968.605,11 zł, ostatni rok obrotowy według bilansu za 2016 r. zakończyła zyskiem w wysokości 432.701,64 zł, na dzień 31 grudnia 2016 r. spółka posiadała zobowiązania w wysokości 11.253.370,02 zł, na koniec grudnia 2017 r. dysponowała środkami pieniężnymi na rachunkach bankowych w łącznej kwocie 228.898,65 zł i 8.555,76 euro. Spółka wyjaśniła, że choć w roku 2016 osiągnęła zysk, to strata z lat ubiegłych na dzień 31 grudnia 2016 r. wciąż wynosi 2.023.537,97 zł. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 5 marca 2018 r. spółka nadesłała: odpis sprawozdania finansowego za rok 2017 wraz z informacją dodatkową; zestawienie stałych wydatków poniesionych w roku 2017; zestawienie środków trwałych sporządzonego na dzień 20 marca 2018 r.; kopie deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2017 r. do stycznia 2018 r.; wyciągi z dwóch rachunków bankowych (PLN) oraz raporty kasowe za okres od 1 listopada 2017 r. do 28 lutego 2018 r.; zestawienia sald i obrotów kont syntetycznych za okres od 1 stycznia 2017 r. do 28 lutego 2018 r., na których zaksięgowano: sprzedaż produkcji przemysłowej, amortyzację, zużycie materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty, wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia, podróże służbowe, pozostałe koszty rodzajowe, rozrachunku z dostawcami i odbiorcami; oświadczenie, w którym podniosła, iż kwota zysku za rok 2017 (729.636,98 zł) nie wystarczyła nawet na spłatę rat kapitałowych od zaciągniętych kredytów i pożyczek. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Według poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka powinna bowiem wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich choćby podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 101/15, z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15 oraz z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 304/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Sytuacja finansowa spółki ustalona na podstawie przedłożonych oświadczeń i dokumentów nie uzasadnia przyznania spółce prawa pomocy. W pierwszej kolejności referendarz sądowy postanowił odnieść się do podnoszonej przez spółkę okoliczności, że jej trudna sytuacja ekonomiczna wynika ze strat poniesionych w latach ubiegłych, których nie jest w stanie w całości pokryć zyskami osiągniętymi w latach 2016-2017 w kwotach odpowiednio 432.701,64 zł i 729.636,98 zł. Z nadesłanych odpisów bilansów sporządzonych za te lata wynika, iż na dzień 31 grudnia 2016 r. strata z lat ubiegłych kształtowała się na poziomie 2.023.537,97 zł, zaś na dzień 31 grudnia 2017 r. wyniosła ona 1.590.836,33 zł. Wyjaśnić należy, że wykazanie w danym roku podatkowym straty nie oznacza utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad osiągniętym przychodem, a to oznacza jedynie brak dochodu do opodatkowania (brak obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Wykazanie straty nie jest natomiast równoznaczne z brakiem środków finansowych, co zresztą potwierdza fakt, że skarżąca spółka, pomimo znacznych strat bilansowych wykazanych za lata przed rokiem 2016, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu zyski, uzyskuje przychody w znacznej wysokości, posiada środki pieniężne o znacznej wartości na rachunkach bankowych i w kasie, a stałe wydatki związane z wykonywaniem działalności, w tym spłatą zobowiązań kredytowych i leasingowych, finansuje z osiąganych bieżących przychodów, co zostanie przedstawione w dalszej części uzasadnienia. Co więcej, mimo podnoszonych trudności finansowych, spowodowanych stratą za lata ubiegłe i jej spłatą z zysku osiągniętego w latach późniejszych, spółka w roku 2017 poniosła nakłady na środki trwałe w wysokości 235.000 zł. Okoliczność ta zdaje się przeczyć twierdzeniom spółki o trudnej sytuacji ekonomicznej. Względem majątku spółki, która posiada znaczne zobowiązania z tytułu kredytów i wobec kontrahentów (wynoszą one łącznie ponad 8 mln zł) nie jest prowadzona egzekucja. Na koniec grudnia 2017 r. majątek spółki (jej aktywa trwałe i obrotowe) wart był 12.009.925,84 zł. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale – jak wskazano powyżej – musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku ich opłacenia. Za odmową przyznania spółce prawa pomocy przemawia wysokość osiąganych przez nią przychodów oraz środki pieniężne, jakimi dysponowała zarówno na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. na dzień 31 grudnia 2017 r., na dzień złożenia wniosku, tj. 4 stycznia 2018 r., jak i w miesiącach styczniu i lutym br. Spółka w roku 2017 osiągnęła przychody ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów w łącznej wysokości 5.791.680,59 zł, przychody operacyjne (dotacje) w kwocie 222.261,84 zł oraz przychody finansowe w kwocie 9.019,41 zł – łączna kwota przychodów spółki wyniosła zatem 6.022.961,84 zł. Natomiast wykazane w rachunku zysków i strat koszty wyniosły 5.352.656,10 zł, przy czym 1.327.692,32 zł stanowiły odpisy z tytułu amortyzacji. W tym miejscu zwrócić uwagę należy, iż amortyzacja bilansowa to okres ekonomiczny użyteczności majątku, z których wynikają stawki amortyzacji bilansowej, natomiast amortyzacja podatkowa to przewidywany okres użytkowania, z którego wynikają podatkowe stawki amortyzacyjne. Tym samym odpisy z tytułu amortyzacji nie stanowią wydatków faktycznie poniesionych przez spółkę. Jednocześnie spółka przedstawiła zestawienie stałych wydatków, jakie poniosła w roku 2017 na spłatę kredytu i pożyczki, wynagrodzenia i należne od nich składki do ZUS oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, opłaty za energię elektryczną i zużycie wody, podatek od nieruchomości oraz zobowiązania wobec kontrahentów na łączną kwotę 4.395.155,37 zł, przy czym część tych wydatków w postaci wynagrodzeń, składek do ZUS (w części) i zużycia energii, zakupu usług została uwzględniona w sprawozdaniu finansowym jako koszty operacyjne. Natomiast w styczniu i lutym 2018 r. spółka osiągnęła przychody ze sprzedaży w łącznej kwocie 1.133.996,24 zł. Spółka dysponuje również środkami na rachunkach bankowych i w gotówce, które na dzień 28 lutego 2018 r. stanowiły kwotę 461.591,87 zł. Warto odnotować, że jest to stan środków po uiszczeniu przez spółkę bieżących zobowiązań z tytułu wynagrodzeń, składek do ZUS, podatków do urzędu skarbowego, zużycia mediów, kredytu i leasingu. Nadmienić przy tym należy, iż na dzień sporządzenia wniosku, tj. na 4 stycznia br. spółka dysponowała środkami pieniężnymi w łącznej kwocie 200.431,99 zł a koniec stycznia br. – 383.118,34 zł. Z dokonanych ustaleń wynika, że zarówno majątek spółki, jak i osiągane przez nią przychody a przede wszystkim posiadane środki pieniężne to kwoty wielokrotnie przewyższające koszty sądowe w niniejszej sprawie, które kształtuje: 1/ wpis od skargi, który wynosi 3.080 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie); 2/ ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 1.540 zł (§ 3 rozporządzenia); 3/ ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia oraz 4/ ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Tym samym brak jest podstaw, aby przyjąć, że spółka nie posiada, czy też nie jest w stanie zabezpieczyć środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Końcowo, referendarz sądowy wyjaśnia, iż podjętej oceny nie zmienia stan zobowiązań spółki z tytułu udzielonego jej kredytu i pożyczki, których spłat dokonuje na bieżąco oraz zobowiązań wobec kontrahentów. Jak już wskazano spółka zobowiązania te reguluje a brak jest informacji, że kontrahenci wystąpili na drogę sądową celem przymuszenia spółki do uiszczenia przez nią zaległości z tytułu dostaw. Wskazać przy tym należy, że zobowiązania cywilnoprawne spółki nie korzystają z pierwszeństwa względem kosztów sądowych powstałych w niniejszej sprawie. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.