I SA/Gd 1117/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w Wydziale I w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi W.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 8 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego, będący jednocześnie organem egzekucyjnym i wierzycielem, prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego - pana W. N. - na podstawie szeregu tytułów wykonawczych z dnia: - 18 i 21 listopada 2016 r. obejmujących zaległości z tytułu odsetek od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące od stycznia do kwietnia, od sierpnia do listopada 2012 r. oraz z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. i 2013 r., 21 listopada 2016r. obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: maj, lipiec – październik, grudzień 2007 r., styczeń – sierpień, październik i grudzień 2008 r., styczeń - kwiecień 2009 r., sierpień – grudzień 2011 r., styczeń - październik 2012 r., marzec – lipiec oraz listopad – grudzień 2013 r., styczeń 2014 r. Zawiadomieniem z dnia 29 listopada 2016 r. organ egzekucyjny, w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze, dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A S.A. w W. Dłużnik zajętej wierzytelności przedmiotowe zawiadomienie otrzymał w dniu 29 listopada 2016 r. Zobowiązanemu odpis zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono w dniu 19 grudnia 2016 r. Pismem z dnia 26 grudnia 2016 r. pan W. N. wniósł do organu egzekucyjnego zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych powołując się na przesłankę wynikającą z art. 33 § 1 pkt 1, 6 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.; dalej określanej jako "u.p.e.a."), tj. przesłankę przedawnienia obowiązku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jednocześnie wniósł o uchylenie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego i wszystkich czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutów. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 28 lutego 2017 r. uznał zarzuty pana W. N/ za nieuzasadnione i tym samym nie zasługujące na uwzględnienie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2017r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Pismem z dnia 2 stycznia 2017 r. pan W. N. wniósł skargę na czynność egzekucyjną Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 18 i 21 listopada 2016 r. Jako podstawę zarzutów wskazał naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. w zakresie stosowania jak najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zarzucił ponadto naruszenie zasady proporcjonalności w zakresie dochodzenia zaległych podatków poprzez egzekucję administracyjną. Uzasadniając skargę wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził już egzekucję przedmiotowych należności w oparciu o wcześniej wystawione tytuły wykonawcze, zaś postępowanie to zostało umorzone postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia 31 grudnia 2014 r. Zdaniem skarżącego, wystawienie nowych tytułów wykonawczych i wprowadzenie ich do obrotu, co w konsekwencji spowodowało wielokrotną egzekucję tych samych zaległości, narusza obowiązujące przepisy prawa. Działania organu egzekucyjnego, w tym dokonane przez niego zajęcie rachunku bankowego, są dla zobowiązanego zbyt uciążliwe, bowiem pozbawiają go w praktyce możliwości uzyskania kredytu na spłatę zaległości podatkowych. Końcowo, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14, uchylającym część przepisów art. 64 u.p.e.a. dotyczących sposobu naliczania kosztów egzekucyjnych, wskazał, że sposób obliczenia oraz przedstawienia kosztów egzekucyjnych dla czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia rachunku bankowego, przedstawiony w zawiadomieniu, uprawnia go do postawienia zarzutu o naruszenie przepisów art. 64 u.p.e.a. W związku z powyższym wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego wszczętego zawiadomieniem z dnia 29 listopada 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia 3 marca 2017r. uznał skargę pana W. N. za nieuzasadnioną. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 8 maja 2017 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu, przywołując treść art. 54 § 1 i § 4-5 a) u.p.e.a., organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną, dokonaną zawiadomieniem z dnia 29 listopada 2016 r., mogła być jedynie prawidłowość postępowania organu w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania przedmiotowej czynności. Zakres wykorzystania skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest ograniczony przez zakres stosowania innych środków zaskarżenia. Tym samym podnoszony przez zobowiązanego zarzut zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego pozostaje poza zakresem niniejszego postępowania. W ramach skargi na czynności egzekucyjne nie można ponadto formułować także zarzutów dotyczących prawidłowości obliczenia kosztów egzekucyjnych, albowiem ich weryfikacja jest możliwa dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w którym powstały. Organ podkreślił, że prawidłowość obliczenia kosztów egzekucyjnych i obciążenia nimi określonego uczestnika postępowania egzekucyjnego podlega załatwieniu w odrębnym trybie, przewidzianym w art. 64c § 7 u.p.e.a. Poza zakresem rozpoznania pozostaje ponadto kwestia prowadzonej przez organ I instancji egzekucji w oparciu o wcześniej wystawione tytuły wykonawcze oraz postępowania egzekucyjnego umorzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 31 grudnia 2014r., gdyż do zagadnienia tego Dyrektor organ odniósł się w postanowieniu z dnia 26 kwietnia 2017 r. Analizując dokonaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego czynność egzekucyjną, Dyrektor doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa. Organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., tj. egzekucję z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Z akt sprawy wynika, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym prawidłowo i skutecznie doręczono zobowiązanemu w dniu 19 grudnia 2016 r. odpis zawiadomienia z dnia 29 listopada 2016 r. wraz z odpisami wskazanych tytułów wykonawczych. W ocenie Dyrektora w sprawie nie doszło także do uchybień formalnych. Zawiadomienie z dnia 29 listopada 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego sporządzone zostało na druku odpowiadającemu wzorowi określonemu w załączniku nr 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2016r. poz. 1339). Przedmiotowe zawiadomienie zawiera ponadto wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. W związku z powyższym, zdaniem Dyrektora, dokonana przez organ egzekucyjny na podstawie zawiadomienia z dnia 29 listopada 2016 r. czynność egzekucyjna była prawidłowa, zaś wydane przez ten organ postanowienie zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Końcowo za niezasadny uznał Dyrektor podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 35 § 1 K.p.a. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie doszło do przekroczenia ustawowego terminu z uwagi na zachowaną procedurę administracyjną. Przy czym przekroczenie terminów wydania przez organ egzekucyjny decyzji (postanowień) określonych w art. 35 § 1 K.p.a. nie powoduje nieważności postępowania, gdyż mają one charakter instrukcyjny. W przedmiotowej sprawie pismo z dnia 2 stycznia 2017 r. wpłynęło do organu egzekucyjnego w dniu 3 stycznia 2017 r. W tym dniu, zgodnie z art. 61 § 3 K.p.a., nastąpiło wszczęcie postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 3 lutego 2017 r. wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy na 3 marca 2017 r. wskazując jako przyczynę przedłużenia terminu na konieczność rozpatrzenia zarzutów złożonych przez pana W. N. (pismem z dnia 26 grudnia 2016 r.), w tym przede wszystkim zarzutu przedawnienia obowiązku. Za bezzasadny uznał ponadto Dyrektor zarzut naruszenia art. 35 § 5 K.p.a., wyjaśniając, że datą wydania postanowienia jest data jego podpisania (widniejąca na piśmie) lub data ogłoszenia postanowienia ustnie. W razie wątpliwości co do daty podpisania należy przyjąć, że datą tą jest data umieszczona na postanowieniu. Bez znaczenia więc pozostaje data nadania decyzji (postanowienia) w placówce pocztowej czy też odebrania jej przez zobowiązanego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pan W.N. wniósł o odrzucenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w całości, jak również uchylenie powiązanego z nim postanowienia organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego, oraz uchylenie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w A S.A. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu z dnia 8 maja 2017 r. skarżący zarzucił bezczynność organu egzekucyjnego w zakresie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek zobowiązanego, co stanowi naruszenie zapisów art. 64c § 7 u.p.e.a. Zarzucił ponadto niewskazanie w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 29 listopada 2016 r. prawidłowej wysokości należnych kosztów egzekucyjnych co narusza z art. 64 § 4 oraz 80 § 1 u.p.e.a. Końcowo zarzucił naruszenie przez organ egzekucyjny przepisów prawa wynikających z art. 35 oraz art. 36 K.p.a. w powiązaniu z art. 57 § 5 K.p.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych orzeczeń z prawem. Przedmiotem sporu jest prawidłowość rozstrzygnięcia przez organy administracji w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, tj. instytucji przewidzianej w art. 54 u.p.e.a. Skarga w rozumieniu wskazanego powyżej przepisu prawa stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyroki NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 2555/10 oraz z dnia 10 lutego 2012, sygn. akt II FSK 1588/10). Zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynności egzekucyjne, zgodnie z treścią art. 1a pkt 2 u.p.e.a., należy rozumieć wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny i egzekutora, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Działania te, jak podkreśla się w doktrynie, to czynności faktyczne (a nie akty prawne). Ten środek prawny służy wyłącznie zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że brak jest podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (wyroki WSA w Warszawie z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 644/08 i z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 139/09). W postępowaniu dotyczącym rozpoznania skargi na czynności egzekucyjne można wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania egzekucyjnego, bądź egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 14 marca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 85/08, z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1262/07, z dnia 28 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1626/07). W związku z powyższym przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z dnia 29 listopada 2016 r. mogła być jedynie prawidłowość postępowania organu w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania przedmiotowej czynności. Tym samym za niezasadny uznać należy zarzut dotyczący bezczynności organu egzekucyjnego w zakresie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Podkreślić należy, że prawidłowość obliczenia kosztów egzekucyjnych i obciążenia nimi określonego uczestnika postępowania egzekucyjnego podlega załatwieniu w trybach przewidzianych w art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. w drodze postanowienia na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego. Skoro zatem wysokość kosztów może być zaskarżona w osobnym trybie, zobowiązany nie może formułować w tym zakresie zarzutów w ramach skargi na czynności egzekucyjne. Weryfikacja kosztów egzekucyjnych jest możliwa dopiero po zakończeniu egzekucji (czyli po umorzeniu postępowania egzekucyjnego lub wyegzekwowaniu wykonania obowiązku), a nie w jej toku. Samo powstanie kosztów egzekucyjnych nie stanowi czynności egzekucyjnej, na którą służy skarga w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. Na marginesie należy wskazać, że z informacji powziętych przez Sąd z urzędu wynika, że pan W. N. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 4 września 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 czerwca 2017 r. o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 18 i 21 listopada 2016 r., które zostało wydane na wniosek skarżącego z dnia 17 marca 2017 r. o wydanie rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Gd 1573/17. Poza zakresem niniejszego postępowania pozostaje także podnoszony przez skarżącego zarzut zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego gdyż brak jest podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych w toku całego postępowania egzekucyjnego. Jak już podkreślano wcześniej, zakres wykorzystania skargi na czynności egzekucyjne jest ograniczony przez zakres stosowania innych środków zaskarżenia. Tymczasem w świetle obowiązujących przepisów prawa, podstawowym środkiem zaskarżenia, który służy zobowiązanemu w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jest zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej - zgłaszany na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. Postępowanie zarzutowe wszczęte odrębnym pismem strony z dnia 26 grudnia 2016r. zostało zakończone w wyniku wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowienia z dnia 28 lutego 2017r., które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 26 kwietnia 2017r. Skarga na rozstrzygnięcie organu odwoławczego została zarejestrowana przed tut. Sądem pod sygn. akt I SA/Gd 1050/17. Za niezasadny uznać należy ponadto zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przepisu art. 35 i art. 36 w zw. z art. 57 § 5 K.p.a., albowiem czynności dokonywane w sprawie przez organ egzekucyjny były podejmowane bez zbędnej zwłoki, a strona była informowana o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy (k. 61-62 akt administracyjnych). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie doszło do nieprawidłowości i naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i proceduralnego. Organ egzekucyjny poprawnie zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 4 u.p.e.a., tj. egzekucję z rachunków bankowych. W ramach zastosowanego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny wykonał wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tzn.: prawidłowo i skutecznie doręczył zobowiązanemu w dniu 19 grudnia 2016 r. (k. 53-54 akt administracyjnych) odpis zawiadomienia z dnia 29 listopada 2016 r. wraz z odpisami wskazanych tytułów wykonawczych. Zawiadomienie z dnia 29 listopada 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (k. 56-59 akt administracyjnych) sporządzone zostało na druku odpowiadającemu wzorowi określonemu w załączniku nr 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych i zawierało elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a., m. in: oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego czy też wskazanie kwoty należnych kosztów egzekucyjnych. Tym samym uznać należy, że czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Z tych względów, uznając skargę za bezzasadną Sąd, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji.