I SA/Gd 1117/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. W dniu 22 maja 2018 r. P.K. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność w łącznej kwocie 3.729,48 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że obecnie odbywa karę pozbawienia wolności i w tym okresie jest zatrudniony w zakładzie karnym nieodpłatnie przy pracach porządkowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. decyzją z dnia 29 sierpnia 2018 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Decyzję tą utrzymano w mocy decyzją z dnia 12 marca 2019 r.. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że ze złożonych dokumentów, w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, zaświadczenia z Aresztu Śledczego, pisma z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie wynika, aby zaistniała którakolwiek z przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie wystąpiły także przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. 2003, Nr 141, poz. 1365). Wskazano, że z informacji przekazanej przez Zakład Karny wynika, że koniec kary pozbawienia wolności odbywanej przez stronę, przypada na 27 lipca 2025 r.. Wskazana okoliczność bezsprzecznie utrudnia osiąganie dochodów, ale nie uniemożliwia ich całkowicie. Aktualnie skarżący pracuje na terenie jednostki i nie uzyskuje za to żadnego wynagrodzenia. Jak wskazano oświadczył natomiast, że stara się o podjęcie pracy odpłatnie. Uzyskiwany w ten sposób dochód mógłby zostać przeznaczony na sukcesywną spłatę zadłużenia w układzie ratalnym, zwłaszcza, że nie ponosi obecnie żadnych kosztów związanych z utrzymaniem. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, w ocenie Zakładu jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Stwierdzono, że wprawdzie posiada zadłużenia u innych wierzycieli, jednak ten fakt nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności. Należy zauważyć, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje znaczącej poprawy sytuacji materialnej strony, gdyż pozostali wierzyciele będą w dalszym ciągu dochodzić swoich należności. Przepisy w oparciu, o które Zakład realizuje zadania, jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Ponadto wskazano, że mimo, iż w zaległości dotyczą składek za lata 2013-2014 skarżący nie skorzystał z możliwości dobrowolnej spłaty. Dodatkowo z historii dotychczasowej współpracy z Zakładem wynika, że nigdy nie występował z wnioskami o udzielenie ulgi w spłacie zaległości mimo, że przed odbywaniem kary pozbawienia wolności nie miał żadnych przeciwskazań do podjęcia pracy zarobkowej czy dorywczej, z których dochód mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Pozwala to na stwierdzenie, że motywem strony działania nie jest spłata zadłużenia. Zauważono, że obecne bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 Rozporządzenia z 2003 r. nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Wskazano także, że Zakład nie kwestionuje i nie bagatelizuje złego stanu zdrowia dłużnika. Oświadczył bowiem, że leczy się psychiatrycznie, ale nie przedłożył do wniosku o umorzenie żadnych zaświadczeń, orzeczeń lekarskich potwierdzających ciężki stan zdrowia. Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły okoliczności przewlekłej choroby, jak również konieczności sprawowania przez niego opieki nad chorym członkiem rodziny, które pozbawiałyby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślono, że organ dysponuje jedynie tym materiałem, który udostępnił zainteresowany - nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej płatnika. To na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez stronę dowodów. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzucaniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. Zauważono, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji. Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na wydanie decyzji o umorzeniu należności. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze się również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach. W niniejszej sprawie Zakład zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego nie jest oceną wolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 powołanego Kodeksu. Zakład w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją oceną opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej. Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, nie znaleziono podstaw do zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. Inspektorat w G. Nr [...] z 29 sierpnia 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący na decyzję z dnia 12 marca 2019 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wniósł w niej o uchylenie decyzji. Do akt sprawy załączył "Orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych", z którego wynika, że z uwagi na przeciwwskazania zdrowotne skarżący jest niezdolny do podjęcia i wykonywania wskazanych prac. Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.), 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.), 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Należy zaznaczać, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje obligatoryjnego podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Z akt sprawy wynika, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku skarżącego przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Ponadto nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, czy też nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie ulega także wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Działalność gospodarcza skarżącego została wykreślona 4 lutego 2016 r., figurujące na koncie zadłużenia nadal jest objęte postępowaniem egzekucyjnym. Pomimo, iż aktualnie egzekucja jest nieskuteczna, to nie została zakończona. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne jest nadal w toku, wyklucza więc zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności z tytułu składek. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Dopóki zatem istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóki jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Sąd podzielił także ocenę organu co do pozostałych przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 Rozporządzenia z 2003 r.. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji organ posiadał informację, że koniec kary pozbawienia wolności przypadać będzie w lipcu 2025 r., to jednak - jak wskazał skarżący - będzie on się starał podjąć w tym czasie pracę odpłatną. Okoliczność ta została uwzględniona i oceniona w zaskarżonej decyzji. Zaświadczenie, które wpłynęło do Sądu w toku postępowania sądowego, wskazujące na przeciwskazania do wykonywania pracy, nie może skutkować uznanie, że zaskarżona decyzja jest wadliwa i podlega uchyleniu. Okoliczność powyższa - jako nowa - może być jednak podstawą nowego wniosku, jeśli skarżący na taki się zdecyduje. Należy podobnie ocenić argumenty o złym stanie zdrowia skarżącego. W tym zakresie organ uznał prawidłowo, że skarżący na tę okoliczność nie przedłożył dowodów przed wydaniem decyzji. Mając to na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a organ - uwzględniając obowiązujące przepisy prawa - sprawę rozpatrzył nie naruszając ich w rozumieniu art. 145 § 1 p.p.s.a.. Z tego względu skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. została oddalona.