I SA/Gd 1121/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie zarzutu w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. B. R. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że ponoszone comiesięcznie wydatki, w tym spłata w ratach zaległości podatkowej, sprawiają, że jego rodzina nie posiada obecnie żadnych oszczędności. Różnica między dochodami i stałymi wydatkami pozwala jedynie na skromne życie czteroosobowej rodziny. Postępowanie egzekucyjne sprawiło, że skarżący nie uzyskał we wrześniu br. kredytu gotówkowego. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. Jako swój majątek wnioskodawca wskazał dom jednorodzinny o szacunkowej wartości 400.000 zł, 1/6 udziału w mieszkaniu (wartość mieszkania 160.000 zł) oraz 1/6 udziału w działce rolnej, siedliskowej (wartość działki 160.000 zł). Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, praw majątkowych, wierzytelności, ani też przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych. Na miesięczne dochody wnioskodawcy i jego żony składają się wynagrodzenie skarżącego w wysokości 5.804,62 zł oraz wynagrodzenie z umów zlecenia żony w łącznej wysokości 3.467,00 zł, a nadto świadczenie z programu rządowego na dziecko w wysokości 500 zł. Jako stałe wydatki wnioskodawca wskazał koszty kredytu mieszkaniowego 2.296,30 zł, kredytu hipotecznego 426 zł, raty zaległości podatkowej 1.108,00 zł, kredytów gotówkowych 1.698,97 zł (przy czym cześć z nich została spłacona wg oświadczenia skarżącego w miesiącu wrześniu br.), odsetek 154,80, ubezpieczenia OC 82,60 zł, telefonów i internetu 250 zł, biletu miesięcznego 95 zł, prądu 266,65 zł, czesnego 400 zł, ogrzewania 500 zł. Wnioskodawca, wezwany zarządzeniem referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w kolejnych pismach z dnia 20 października 2016 r., 25 października 2016 r. oraz 18 listopada 2016 r., wyjaśnił że mieszkanie w R. nie jest przedmiotem najmu oraz przedłożył zeznanie podatkowe za 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych, na których zaznaczył przelewy związane z wynagrodzeniem małżonki, zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, harmonogramy spłaty kredytów gotówkowych i mieszkaniowych, kopię decyzji określającej wysokości miesięcznej raty zaległego podatku, pismo banku z dnia 14 października 2016 r. informujące o zaległości w spłacie raty kredytu mieszkaniowego oraz informacje z banku o negatywnym rozpatrzeniu dwóch wniosków o kredyt gotówkowy z września i listopada br. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Należy zaznaczyć, że B. R. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (vide: wniosek, k. 13 i 14 akt sądowych). Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z której wynika, że prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 p.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie, tj. takich, które nie mają żadnych źródeł dochodu bądź też posiadają środki w ilości niewystarczającej do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu. Dokonana przez referendarza sądowego analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia w całości, ani w części. Informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, obejmujących koszty sądowe. Fakt posiadania przez skarżącego domu jednorodzinnego oraz udziałów w nieruchomości lokalowej oraz w nieruchomości rolnej, posiadanie przez rodzinę skarżącego stałych źródeł dochodów w wysokości 9.771,62 zł miesięcznie - nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa wnioskodawcy, co powoduje, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych nie może zostać w stosunku do wnioskodawcy wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Wprawdzie skarżący powołuje się na znaczne wydatki stałe związane z kosztami spłaty kredytów i rat zaległości podatkowej, jak również utrzymania, to jednak uzyskiwane w rodzinie skarżącego dochody świadczą o tym, że jest on w stanie ponosić wszelkie opisane we wniosku stałe wydatki. Oświadczenie o zaległości w spłacie kredytu mieszkaniowego oraz w opłatach za szkołę syna nie może uzasadniać utraty płynności finansowej skarżącego, skoro z porównania miesięcznych stałych wydatków (w tym związanych z ww. kredytem mieszkaniowym i czesnym) oraz dochodów wnioskodawcy i jego rodziny wynika, że miesięcznie pozostaje skarżącemu do dyspozycji kwota około 2500 zł, z której – w ocenie referendarza sądowego – skarżący jest w stanie wygospodarować kwotę związaną z poniesieniem kosztów sądowych w sprawie (na obecnym etapie postępowania obejmujących wpis w wysokości 100 zł), bez uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. W konsekwencji przeprowadzona w niniejszym postępowaniu analiza nie pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w żądanym zakresie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.