I SA/Gd 1126/16

Dnia 24 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T.W. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 21 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem zawartym w skardze, złożonym na formularzu PPF w dniu 30 września 2016 r. T.W. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, utrzymując się jedynie z wynagrodzenia za pracę w kwocie 340 zł miesięcznie, poza udziałami w spółce kapitałowej (spółce z o.o.), które zostały zajęte w ramach prowadzonej egzekucji, nie posiada innego majątku, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem dwóch pełnoletnich córek, na rzecz których zobowiązany jest uiszczać kwoty po 1.200 zł, wskazał przy tym, że obecnie zaprzestał ich płacenia. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że oświadczenie skarżącego budziło wątpliwości i nie było niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. W związku z tym zobowiązał skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów mających zobrazować jego sytuację majątkową. Pomimo przedłużenia skarżącemu terminu do złożenia dokumentów, strona nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. W związku z tym referendarz uznał, że skarżący uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi zaś przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy. Od powyższego postanowienia, w ustawowym terminie strona wniosła sprzeciw wskazując, że co do zasady dane zawarte w druku PPF powinny być wystarczające do oceny stanu majątkowego i rodzinnego, a żądanie przedłożenia dodatkowych dokumentów winno mieć charakter wyjątkowy. Strona dodała, że jej sytuacja jasno wynika ze złożonego oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy przy tym podkreślić, że wbrew temu co zostało podniesione w sprzeciwie, sam fakt złożenia oświadczenia na urzędowym formularzu PPF nie zawsze może okazać się wystarczający do oceny stanu majątkowego i rodzinnego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli bowiem zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje referendarzowi art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - art. 246 p.p.s.a. Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały przez referendarza sądowego z uwagi na to, iż zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej strony budziły wątpliwości a ponadto oświadczenie majątkowe skarżącego zostało uznane za niewystarczające do pełnej oceny sytuacji finansowej Wnioskodawcy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie pełnych informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej odpowiedzi na to wezwanie oznacza, że skarżący nie wykazał wystąpienia w jego sytuacji przesłanki przyznania mu prawa pomocy. W ocenie Sądu, dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od wnioskodawcy informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była pełna ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem referendarz sądowy wskazał, że skarżący nie udokumentował w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej, czym pozbawił referendarza możliwości wnikliwiej oceny, a w konsekwencji przyznania mu prawa pomocy. Za usprawiedliwioną należy zatem uznać ocenę referendarza, że przedstawione przez skarżącego dane nie dawały podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Brak odpowiedzi na wezwanie referendarza oznacza, że nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, Nr 4, poz. 79). Fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15). Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego.