I SA/Gd 1129/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 maja 2014 r. Nr [.] w przedmiocie podatku od nieruchomości na rok 2014 postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 27 października 2014 r., skarżąca H.K. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 220 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, poza domem (którego powierzchni nie wskazała) nie posiada innego majątku, w tym oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, utrzymuje się z emerytury, która podlega zajęciu egzekucyjnemu lecz nie podała miesięcznej wysokości dochodu osiąganego z tego tytułu. Do wniosku dołączyła odpis: postanowienie sądu okręgowego z dnia 12 września 2014 r., którym postanowiono nie obciążać skarżącej oraz jej syna kosztami postepowania apelacyjnego; pozwu wniesionego przez gminę 12 lipca 2010 r. o wydanie nakazu opuszczenia, opróżnienia i wydania przez skarżącą, jej męża i syna nieruchomości; zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 sierpnia 2014 r. o stanie zdrowia skarżącej. Działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 31 października 2014 r., wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni: a) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania – złożenia oświadczenia i ich nieposiadaniu; b) oświadczenia, czy wnioskodawczyni utraciła prawo do świadczenia emerytalno-rentowego, jeżeli tak – przedłożenia stosownego dokumentu; w przypadku gdy wnioskodawczyni nadal otrzymuje tego rodzaju świadczenie – przedłożenia dowodu obrazującego jego aktualną miesięczną wysokość (w kwocie netto i brutto) z uwzględnieniem dokonywanych potrąceń egzekucyjnych; c) w związku z zamieszkiwaniem przez wnioskodawczynię pod wspólnym adresem z W.K. oraz M.K. wskazania, czy wnioskodawczyni partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją domu (opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne), a jeśli tak – w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota wydatków z tego tytułu winna zostać udokumentowana; d) dokumentów potwierdzających ponoszenie przez wnioskodawczynię wydatków na odpłatne leczenie (odpłatne wizyty lekarskie, zakup leków); e) oświadczenia w przedmiocie marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości zarejestrowanego na wnioskodawczynię samochodu osobowego; f) dokumentów w przedmiocie aktualnego stanu zadłużenia wnioskodawczyni wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, gminy, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów; g) dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto męża oraz dokumentów obrazujących w sposób kompleksowy jego stan majątkowy, w tym posiadane przez niego nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, zarejestrowane na męża pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez męża rachunków bankowych (wskazanych w punkcie 1.a) niniejszego wezwania), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujące historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 10 listopada 2014 r. Wnioskodawczyni nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem, H.K. w dniu 29 grudnia 2014 r. złożyła sprzeciw domagając się przyznania prawa pomocy. Skarżąca podkreśliła, że przedstawiła Sądowi swoją trudną sytuacją materialną i dlatego nie może zgodzić się z kwestionowanym postanowieniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje : Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawczynię wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Wymaga wyjaśnienia, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że postanowienie w przedmiocie prawa pomocy winno być wydane po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności, dotyczących sytuacji finansowej strony występującej z wnioskiem o jego przyznanie, przy czym na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności. Zatem to wnioskodawca powinien przekonać sąd administracyjny o istnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy i odpowiednio uwiarygodnić swoją sytuację majątkową i finansową (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Co więcej, analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak, aby potwierdzały jej trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącej uznać należało za niewiarygodne i nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać skarżącą za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Wskazać należy, iż w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że utrzymuje się z zasiłku emerytalnego, którego wysokości nie podała, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką mieszkania, którego powierzchni nie podała, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Natomiast z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez wnioskodawczynię oraz jej małżonka w sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem pod jednym adresem. Z uwagi zatem na powzięte wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącej zobowiązano ją do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Wnioskodawczyni jednak nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Podkreślenia wymaga, że na etapie składania sprzeciwu od postanowienia z dnia 14 grudnia 2014 r., wnioskodawczyni nie przedłożyła także żadnego ze wskazanych dokumentów. Na uwagę zasługuje również to, że wnioskodawczyni uchyliła się nie tylko od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych, ale nawet od złożenia dodatkowych oświadczeń co do swojej sytuacji rodzinnej. W świetle powyższego należało zatem przyjąć, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości, dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie w taki sposób, aby potwierdzała, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty postępowania, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez nią oświadczenia. Postępowanie skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.