I SA/Gd 1136/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi B.F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] - wystawił na zobowiązanego B. F. tytuły wykonawcze nr: [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2003 r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za okres 04/2004 r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2003 r., 04/2003r., 08/2003r., 11/2003r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za okres 05/2003 r., 07/2003r., 10/2003r., 12/2003r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za okres 03/2003 r., 09/2003r., 02/2004r., 03/2004r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za okres 11/2006 r., 01/2007r., 04/2010r., 05/2010r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2012 r., 06/2012r.,08/2012r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia zdrowotne za okres 01/2003 r., 02/2003r., 09/2003r., 11/2003 r.), [...] (obejmującego składki na ubezpieczenia zdrowotne za okres 07/2003 r., 08/2003r., 01/2004r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia zdrowotne za okres 04/2003 r., 05/2003r., 06/2003r., 02/2004 r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia zdrowotne za okres 03/2003 r., 10/2003r., 12/2003r., 03/2004 r.), [...] (obejmujący składki na ubezpieczenia zdrowotne za okres 11/2006 r., 01/2007r.), [...] (obejmujący składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/2003 r., 03/2003r., 07/2003r., 09/2003 r.), [...] (obejmujący składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 05/2003 r., 10/2003r., 1 l/2003r., 02/2004 r.), [...] (obejmujący składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2003 r., 04/2003r., 1 l/2006r., 09/2003 r.), [...] (obejmujący składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 12/2003 r., 03/2004r., 01/2007r.). Podstawę prawną wystawienia ww. tytułów wykonawczych stanowiły deklaracje. W oparciu o ww. tytuły wykonawcze, organ egzekucyjny – Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] – dokonał na podstawie art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, tj. w "A" (zawiadomieniami od nr [...] do nr [...] z dnia [...]). Przedmiotowe zawiadomienia dłużnikowi zajętej wierzytelności Bankowi doręczono w dniu 05.02.2013 r., natomiast odpisy tych zawiadomień (wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych) doręczono zobowiązanemu w dniu 31.01.2013 r. Zobowiązany B. F. wniósł – z zachowaniem ustawowego terminu – zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] i od nr [...] do nr [...]. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] postanowieniem z dnia [...] nr [...] po rozpatrzeniu wniesionych przez zobowiązanego uznał: zarzut przedawnienia obowiązku za nieuzasadniony (art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej dotyczącej składek za okres od miesiąca stycznia 2003 r. do miesiąca sierpnia 2003 r. za uzasadniony (art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej dotyczącej składek za miesiąc wrzesień 2003 r. i miesiąc październik 2003 r. za nieuzasadniony (art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), zarzut niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji za nieuzasadniony (art. 33 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych od nr: [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...] oraz [...]. Zobowiązany wniósł w ustawowym terminie zażalenie na powyższe postanowienie, w wyniku którego Dyrektor Izby Skarbowej [...] postanowieniem z dnia [...] nr [...] uznał za zasadne uchylić w całości zaskarżone postanowienie z dnia [...] nr [...] i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] postanowieniem z dnia [...] nr [...] uznał: - zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...] oraz [...] za uzasadniony, - zarzut przedawnienia obowiązku dochodzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], od [...] do [...], od [...] do [...] za nieuzasadniony, - zarzut niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji za nieuzasadniony, - umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od nr [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...] oraz [...]. Zobowiązany wniósł w ustawowym terminie zażalenie na powyższe postanowienie, po rozpoznaniu którego Dyrektor Izby Skarbowej [...] postanowieniem z dnia [...] nr [...] uznał za zasadne utrzymać w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] skarżący B. F. zarzucił mu: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niezastosowanie pięcioletniego terminu przedawnienia, o którym mowa w przywołanym przepisie, 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dalej p.e.a., poprzez niespełnienie wymogów określonych w przywołanym przepisie, 3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 124 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a. przez błędne pouczenie strony postępowania, 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3a § 2 pkt 1 p.e.a., poprzez uznanie za nieuzasadniony zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej dotyczącej składek za miesiąc wrzesień 2003 oraz październik 2003, 5. niezbadanie całości zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz nieodniesienie się do wydania uprzednio przez ww. organ postanowienia z dnia [...] ([...]). Uzasadniając pierwszy zarzut, tj. naruszenie przepisów prawa materialnego przepisu art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, skarżący podniósł, że zgodnie z brzmieniem przywołanego przepisu należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Upływ terminu, skutkujący przedawnieniem obowiązków wykazanych w powołanych tytułach wykonawczych, jest traktowany przez prawo jako zdarzenie prawne na równi z zapłatą zaległości. Ponadto przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powoduje wygaśnięcie zobowiązania z tego tytułu w całości lub w części, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skutek ten jest więc inny niż w przypadku zobowiązań cywilnoprawnych, w których przedawnienie powoduje ograniczenie możliwości dochodzenia takiego zobowiązania, jeśli dłużnik podniesie zarzut przedawnienia (por. art. 117 k.c). W przypadku zobowiązań dotyczących składek nie ma bowiem w ogóle możliwości ich dochodzenia. Zdaniem skarżącego należy jednoznacznie stwierdzić, iż do wszelkich należności wynikających z powyższych tytułów wykonawczych należało stosować okres przedawnienia 5 lat, czego konsekwencją jest uznanie wynikających z nich należności za przedawnione z powodu upływu tego terminu. Niezastosowanie pięcioletniego terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 24. ust 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, co skutkować winno uchyleniem zaskarżonego postanowienia we wskazanej części i orzeczenie co do istoty. Rozwijając zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3a § 2 pkt. 1 p.e.a. poprzez uznanie za nieuzasadniony zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej dotyczącej składek za miesiąc wrzesień 2003 oraz październik 2003, skarżący wskazał, iż egzekucję administracyjną zaległych składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się, jeżeli wynikają one z deklaracji rozliczeniowej złożonej uprzednio przez płatnika składek. Deklaracja rozliczeniowa nie może być składana w dowolnej formie, przepisy nakazują bowiem przedkładanie tejże deklaracji na urzędowym formularzu, określonym rozporządzeniem przez Ministra Pracy i polityki socjalnej. Zgodnie z art. 3a § 2 pkt. 1 p.e.a. deklaracja, aby tylko na jej podstawie możliwe było wystawienie tytułu wykonawczego, musi zawierać pouczenie o treści określonej w przywołanym artykule, tj., że deklaracja rozliczeniowa stanowi taką podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Wzory deklaracji rozliczeniowych są precyzyjnie określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki socjalnej z 4 grudnia 1998 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących oraz innych dokumentów. Dopiero 1 października 2003 r. weszła w życie nowelizacja powołanego rozporządzenia, tj. rozporządzenie z 6 sierpnia 2003 r., która wprowadziła stosowne pouczenie do wzorów deklaracji. Stosowane do tej pory wzory deklaracji takiego pouczenia nie zawierały. Konsekwencją tych okoliczności jest fakt, iż egzekucję zobowiązań wynikających z deklaracji rozliczeniowych składanych przed 1 października 2003 roku można wszcząć i prowadzić wyłącznie na podstawie wydanej przez wierzyciela decyzji określającej wysokość zaległości, o której mowa w art. 3 § 1 p.e.a. Skarżący podniósł, iż w postanowieniu z dnia [...] w przeważającej mierze zarzut ten został uznany za uzasadniony i na tej podstawie Dyrektor Oddziału ZUS [...] umorzył postępowanie egzekucyjne, natomiast wyłączone i uznane za nieuzasadnione zostały okresy za wrzesień 2003 oraz październik 2003. Jednocześnie podkreślił, że fakt, iż od 1 października 2003 r. wprowadzone były nowe wzory deklaracji rozliczeniowych wraz z pouczeniem, nie imputuje jednocześnie używania nowych wzorów deklaracji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W siedzibie ZUS Oddział [...] w dniu 1 października 2001 r., tj. w dniu wejścia w życie nowego wzoru deklaracji, nadal możliwe było skorzystanie z wzorów deklaracji starego typu. Skarżący zaakcentował, że składając deklaracje rozliczeniowe za miesiąc wrzesień 2003 i październik 2003, korzystał z druków wydrukowanych w siedzibie ZUS przed 1 października 2003 r. Odnosząc się do kolejnego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 27 p.e.a. poprzez niespełnienie wymogów określonych w przywołanym przepisie, skarżący stwierdził, że w zgromadzonej w sprawie dokumentacji brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że wierzyciel dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 27 § 3 p.e.a., tj. że wraz z tytułem wykonawczym doręczył dowód upomnienia. Dopiero udowodnienie wypełnienia tego obowiązku mogłoby potwierdzać zasadność wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wobec braku takiego dowodu zaskarżone postanowienie z dnia [...] w sposób rażący narusza przywołany przepis. Wyjaśniając ostatni zarzut, tj. naruszenia przepisu art. 124 § 1 k.p.a. przez błędne pouczenie strony postępowania, skarżący wskazał, iż postanowienie z dnia [...] zawierało błędne pouczenie co do trybu, jaki jest stosowany przy skarżeniu. Dyrektor Oddziału ZUS [...] nie wskazał stronie, według jakich przepisów może kontrolować wydane postanowienie i sporządzić zażalenie, co ma ogromny wpływ na wynik sprawy. Ponadto w związku z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie nie może szkodzić stronie postępowania, a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej [...], wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Sąd stwierdza, iż w pierwotnym brzmieniu art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) do należności z tytułu składek na ubezpieczenia, powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r., należało stosować okres przedawnienia obowiązujący do tej daty, tj. 5 lat. Jednakże jeżeli w tym okresie były podejmowane czynności zmierzające do przerwania biegu przedawnienia, tj. odroczono termin opłacania należności, rozłożono należności na raty czy podjęto każdą inną czynność zmierzającą do ściągnięcia długu, o której został zawiadomiony dłużnik, wówczas należność mogła być dochodzona przez okres nie dłuższy niż 10 lat. Zmiana art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na mocy art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074) wprowadziła unormowanie, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zatem wymagalne należności nieprzedawnione na dzień wejścia w życie nowej regulacji, tj. na dzień 01.01.2003 r., podlegają dłuższemu okresowi dochodzenia to jest 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08). Kolejna zmiana art. 24 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych została wprowadzona ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Zgodnie z art. 11 tej ustawy należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednakże zgodnie z art. 27 tej ustawy do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawa, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Zatem mając na uwadze powyższe wyjaśnienia, Dyrektor Izby Skarbowej trafnie wskazał, iż należności z tytułu składek za miesiąc styczeń 2003 r., dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], przedawniłyby się po upływie 10 lat od ich wymagalności w dniu 16 lutego 2003 r., to jest 16 lutego 2013 r. W dniu wystawienia tego tytułu wykonawczego, to jest w dniu [...] stycznia 2013 r., składki za miesiąc styczeń 2003 r. nie były przedawnione. Kolejne nieopłacone składki za okresy przedawniają się odpowiednio później - składka za miesiąc luty 2003 r. przedawniłaby się 16 marca 2013 r. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej dotyczącej składek za miesiąc wrzesień 2003 oraz październik 2003, należy uznać go za nieuzasadniony. Deklaracje rozliczeniowe za miesiąc wrzesień 2003 r. i miesiąc październik 2003 r. mogą bowiem stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, gdyż zostały złożone przez skarżącego po wejściu w życie (dnia 1 października 2003 r.) nowelizacji rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących oraz innych dokumentów, dokonującej zmian we wzorach dokumentów ubezpieczeniowych. Wprowadziła ona do części XIII deklaracji rozliczeniowych pouczenia, iż mogą one stanowić podstawę do sporządzenia tytułu wykonawczego. Deklaracja za miesiąc wrzesień 2003 r. została złożona przez skarżącego (płatnika) dnia 15 października 2003 r. Sąd stwierdza, iż niewątpliwe egzekucja administracyjna nie może zostać wszczęta, jeżeli wierzyciel, nie przesłał zobowiązanemu pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Doręczenie zobowiązanemu pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego jest zgodnie z art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, warunkiem dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie egzekucji administracyjnej bez zrealizowania tego obowiązku jest niedopuszczalne. Wymóg ten został jednak w rozpoznawanej sprawie spełniony, gdyż wierzyciel – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] – działając na podstawie art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wystawił w dniu [...] upomnienia od nr [...] do nr [...], które zostały zobowiązanemu osobiście doręczone w dniu 10.12.2012 r. W konsekwencji stwierdzić trzeba, iż słusznie Dyrektor Izby Skarbowej uznał za nieuzasadniony zarzut niespełnienia wymogów określonych w art. 27 (art. 33 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Podkreślić też trzeba, że wbrew zarzutowi podniesionemu w skardze, postanowienie organu egzekucyjnego – Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] – z dnia [...] spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 124 k.p.a., w tym zawiera stosowne pouczenie co do trybu i terminu zaskarżenia go. Nadto należy zauważyć, iż całkowicie niezrozumiały jest zarzut dotyczący szkody wywołanej rzekomym brakiem pouczenia w sytuacji, w której skarżący wniósł w ustawowym terminie zażalenie na powyższe postanowienie, w wyniku którego Dyrektor Izby Skarbowej [...] postanowieniem z dnia [...] uznał za zasadne uchylić je w całości i przekazać sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.