I SA/Gd 114/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 3 lutego 2014 r., J. C. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie dysponuje żadnym dochodem, nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości ani oszczędności. Zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna. Po zablokowaniu wszystkich rachunków bankowych przez Urząd Skarbowy, skarżący nie posiada żadnych środków do życia. Pozostaje na utrzymaniu rodziców. Wnioskodawca posiada dziecko na utrzymaniu, na które ma zasądzone alimenty. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 13 lutego 2014 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. Skarżący jednak nie zastosował się do wystosowanego wezwania w pełni, bowiem nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów. Oświadczył, że nie posiada żadnych dochodów, jest osobą bezrobotną, zamieszkuje w domu rodziców, alimenty na małoletnią córkę uiszczają za niego rodzice. Nie posiada historii kont bankowych, gdyż od momentu zajęcia ich przez komornika nie dokonywał żadnych transakcji. Jest zameldowany i zamieszkuje w domu rodziców i nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów. Skarżący do oświadczenia dołączył formularz PIT-28 za 2013 rok, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej, wyrok sądu orzekającego rozwód i określającego obowiązek alimentacyjny oraz wydruk stanu kont w [...] i Banku [...]. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy ustalił, że wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 18 marca 2014 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że referendarz błędnie przyjął, iż wnioskodawca nie zastosował się do wezwania do uzupełnienia i przesłania dokumentów potwierdzających jego status materialny. W ocenie skarżącego przedłożył wszystkie posiadane dokumenty tj. potwierdzenie rejestracji w urzędzie dla bezrobotnych, akt rozwodowy z orzeczonymi alimentami, wyciągi z kont bankowych potwierdzające, że nie posiada żadnych środków finansowych, nie przeprowadza żadnych operacji oraz, że prowadzona jest wobec niego egzekucja komornicza, PIT-28 za 2013 r. i oświadczenie, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości w postaci pojazdów mechanicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący dopełnił opisywanym wymaganiom. Jak wskazano wyżej, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 marca 2013 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył jedynie dodatkowe pismo, w którym oświadczył, że nie posiada żadnych dochodów, jest osobą bezrobotną, zamieszkuje w domu rodziców, alimenty na małoletnią córkę uiszczają za niego rodzice. Nie posiada historii kont bankowych, gdyż od momentu zajęcia ich przez komornika nie dokonywał żadnych transakcji. Jest zameldowany i zamieszkuje w domu rodziców i nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów. Skarżący do oświadczenia dołączył formularz PIT-28 za 2013 rok, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej, wyrok sądu orzekającego rozwód i określającego obowiązek alimentacyjny oraz wydruk stanu kont w [...] i Banku [...]. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Nadto zebrany materiał dowodowy zawiera oczywiste sprzeczności co do ilości osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym na formularzu PPF, wnioskodawca podał bowiem, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i choć oświadczył jednocześnie, że w utrzymaniu pomagają mu rodzice, to nie wskazał ich w rubryce 6 formularza przeznaczonej dla podania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji pominął też ich dochody i majątek, nie wpisując ich w rubrykach 7, 8 i 10 formularza. Podkreślenia wymaga, iż oświadczając, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, wnioskodawca podał jednocześnie, że nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada żadnych zasobów finansowych. Jednakże związane z brakiem dochodów i oszczędności faktyczne pozostawanie wnioskodawcy na utrzymaniu członków rodziny nie pozwala przyjąć, wbrew jego twierdzeniom, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem samodzielne ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z zakupem wyżywienia, środków czystości, czy eksploatacją lokalu, w którym się zamieszkuje (w tym uiszczaniem opłat za media). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w sytuacji, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tych osób, i to niezależnie od łączących go z nimi relacji. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Przemawia za tym już sama konstrukcja formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8. Należy też podkreślić, że wnioskodawca – pomimo wyraźnego wezwania – nie przedłożył również istotnych dokumentów odnoszących się bezpośrednio do jego sytuacji. Referendarz w wystosowanym wezwaniu domagał się przedstawienia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków i lokat bankowych, bez znaczenia jest zatem czy operacje były na rachunku dokonywane czy nie, wnioskodawca nie przedstawił wyciągów. Nie złożył również oświadczenia o prowadzonym wobec niego postępowaniu egzekucyjnym, o wysokości zobowiązań finansowych wobec instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów. Jak wynika z powyższego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy strona wnioskująca ograniczyła się niemal wyłącznie do złożenia przedmiotowego wniosku i biernego oczekiwania na jego pozytywne rozstrzygnięcie. Podkreślenia wymaga, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, zawarte we wniosku oświadczenie strony nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania prawa pomocy i musi być poparte jednoznaczną, konkretną dokumentacją źródłową. Wniosek ten ma bowiem na celu jedynie zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy i nie zmienia tego nawet fakt nałożenia na niego rygoru odpowiedzialności karnej za podanie danych nieprawdziwych, czy zatajenie prawdy (podobne stanowisko zajął dla przykładu NSA w postanowieniu z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 71/09). Co więcej, na podstawie tak wypełnionego formularza nie sposób było dokonać rzetelnej oceny bieżącej sytuacji finansowej skarżącego. Wniosek ten jest bowiem bardzo ubogi w dane i w sposób niezwykle skąpy uzasadnia żądanie wnioskodawcy. Odnosząc się do zarzutów sprzeciwu Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał je za bezzasadne. Jak wskazano wyżej w wezwaniu z 13 lutego 2014 r. w punktach od "a" do "k" dokładnie i precyzyjnie wskazano jakie dokumenty i oświadczenia wnioskodawca jest obowiązany przedłożyć, czego wnioskodawca nie uczynił. Ponadto Sąd zauważył, że jak wynika z przesłanej pierwszej strony formularza PIT-28, skarżący w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości 102.978,41 zł (w 2012 r. było to 220.822,72 zł), co stanowi kwotę wielokrotnie przewyższającą wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie (100 zł). Jak wynika z akt administracyjnych na dzień 28 maja 2013 r. wnioskodawca był właścicielem trzech pojazdów osobowych: [...] rok produkcji 2003 (wartość około 14.000 zł), [...] rok produkcji 1991 oraz [...] rok produkcji 2002 r. (wartość od 3.960 do 15.960 zł). W złożonym oświadczeniu skarżący nie wyjaśnił, czy wyzbył się ww. pojazdów ani też nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających, że nie jest już ich właścicielem. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący umową darowizny z dnia 24 maja 2013 r. darował swojemu ojcu nieruchomość gruntową obszaru [...]. Wyzbył się zatem pod tytułem darmym mienia znacznej wartości. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów a także wyzbywaniem się majątku skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.