I SA/Gd 1145/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Gd 1145/14 UZASADNIENIE Wnioskiem z 6 lutego 2015 r. (data stempla pocztowego), skarżący K. S. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 24 marca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy uznał, że przeciwko przyjęciu, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania w niniejszej sprawie, jak również, że nie ma on możliwości ich uiszczenia w części świadczy, że małżonkowie posiadają stałe źródła przychodów (świadczenia emerytalno-rentowe przyznane każdemu z małżonków oraz działalność gospodarcza wykonywana przez żonę skarżącego) i z tego tytułu uzyskują dochody, których wysokość pozwala im nie tylko na zaspokojenie kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem, ale także na poczynienie oszczędności, których kwota (32.735,45 zł, w tym 22.111,08 zł to lokaty) znacznie przewyższa wysokość kosztów niniejszego postępowania. Referendarz sądowy ustalił także, że małżonkowie zgromadzonych środków nie przeznaczają na swoje konieczne utrzymanie, gdyż wydatki na ten cel ponoszą z bieżących dochodów. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. Podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego z wyboru, które w niniejszej sprawie wynosić będzie 5.000 zł. Na taką bowiem kwotę swoje usługi wyceniło biuro prawne, do którego zwrócił się skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wyjaśnić należy skarżącemu, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2010 r.; I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zwraca uwagę, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2012 r., I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r., I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyroku oddalającego skargę K. S. oraz uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący w niniejszej sprawie 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie) oraz 2) wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Na podstawie oświadczenia skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów nadesłanych na zarządzenie z 16 lutego 2015 r. (odpisów rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy za 2014 r. PIT-40A; zestawień przychodów, dochodów oraz poniesionych kosztów z tytułu prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą "A" za 2014 r. oraz za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2014 r. z uwzględnieniem remanentów i za styczeń 2015 r.; odpisów deklaracji VAT-7 za listopad i grudzień 2014 r. oraz za styczeń 2015 r.; listy środków trwałych; wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego, w tym kont firmowych oraz wyciągów ze wspólnego konta małżonków; potwierdzeń przelewów tytułem podatku od nieruchomości za 2015 r., opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz odpadów i nieczystości, abonament RTV; kopii dowodów rejestracyjnych dwóch samochodów osobowych), Sąd przyjął, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, małżonkowie są właścicielami domu o powierzchni 240 m2, każdy z nich posiada samochód osobowy – skarżący [...] z 1994 r. a jego małżonka [...] z 2007 r., na dzień 26 lutego 2015 r. na rachunkach bankowych skarżący i jego małżonka zgromadzili środki pieniężne w łącznej kwocie 32.735,45 zł, z czego 22.111,08 zł stanowiły lokaty, małżonkowie utrzymują się ze świadczeń rentowo-emerytalnych przyznanych każdemu z nich i wypłacanych w łącznej kwocie 3.818,40 zł netto miesięcznie oraz z działalności gospodarczej wykonywanej przez żonę skarżącego, która z tego tytułu w roku 2014 osiągnęła przychód w wysokości 88.465,94 zł (dochód wyniósł 45.398,93 zł), zaś w styczniu 2015 r. wysokość wydatków przewyższyła wysokość przychodu o kwotę 7.809,34 zł (przychód wyniósł 4.015 zł), średnie miesięczne koszty utrzymania małżonków ustalono na podstawie przedłożonych dowodów poniesienia wydatków oraz rachunków bankowych i przyjęto, iż wynoszą one 1.519 zł. Zdaniem Sądu ustalona sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na zaliczenie go do kręgu osób uprawnionych do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Sąd uznał, że skarżący nie tylko nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, ale także nie można przyjąć, że nie ma on możliwości ich uiszczenia w części. Zarówno skarżący jak i jego małżonka posiadają stałe źródła przychodów i z tego tytułu uzyskują dochody, których wysokość – jak wynika z dokonanych ustaleń – pozwala im nie tylko na zaspokojenie kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem, ale także na poczynienie oszczędności, których kwota znacznie przewyższa wysokość kosztów niniejszego postępowania, o których już była mowa powyżej. Istotnym jest również, że małżonkowie zgromadzonych środków nie przeznaczają na swoje konieczne utrzymanie, gdyż wydatki na ten cel ponoszą również z bieżących dochodów. Wprawdzie małżonkowie likwidując lokaty przed upływem terminu, na jaki zostały one założone nie osiągną planowanego zysku, to jednak przeniesienie kosztów niniejszego postępowania na innych podatników z tego tylko powodu jest zupełnie nie do przyjęcia. Sąd za nieprzekonujące uznał twierdzenia skarżącego, że koszt pełnomocnika z wyboru w niniejszej sprawie wynosi 5.000 zł. Sąd zauważa, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie organu podatkowego, którym odmówiono skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych. W takim przypadku stawki minimalne w drugiej instancji, określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zależności, czy adwokat tylko sporządzi i wniesie skargę kasacyjną, czy również weźmie udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wynoszą brutto (z uwzględnieniem 23% VAT) od 221,40 zł do 295,20 zł. Tym samym mało prawdopodobnym jest, aby wynagrodzenie adwokata z wyboru w sprawie, w której zaskarżony akt nie obejmuje należności pieniężnej wynosiło 5.000 zł i niemalże dwudziestokrotnie przekraczało stawki minimalne. Reasumując, w świetle przedstawionych ustaleń Sąd stwierdził, że – wbrew zarzutom sprzeciwu – skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie w pełnej wysokości, w tym kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego sytuacja uniemożliwia mu ich poniesienie. Co więcej, prowadzą one do wręcz odmiennych wniosków. Raz jeszcze podkreślić trzeba, że byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty postępowania w niniejszej sprawie za skarżącego musieli ponieść inni podatnicy, podczas gdy małżonkowie dysponują środkami pieniężnymi w kwocie ponad 30.000 zł. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i – na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.