I SA/Gd 1149/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 16 marca 2018 r. skarżąca K. S. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że osiąga ona dochód z wynajmu lokali w kwocie 7.000 zł netto miesięcznie, otrzymuje emeryturę w wysokości 645,31 zł netto, a ponadto uzyskuje dochód z nieruchomości rolnej w kwocie 500 zł netto. Łączny miesięczny dochód netto wnioskodawczyni stanowi kwotę 8.145,31 zł. Majątek wnioskodawczyni stanowią oszczędności w wysokości około 60.000 zł, działka rekreacyjna o powierzchni 2.100 m2 i wartości 500.000 zł oraz dwie niezabudowane nieruchomości rolne o obszarze 9,5 ha i wartości 300.000 zł oraz o obszarze 1,2 ha i wartości 28.000 zł, z których pierwsza jest wykorzystywana do produkcji rolnej (zboże), zaś druga stanowi łąkę. Wnioskodawczyni wskazała, iż w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej oraz że mieszka u syna, z którym nie prowadzi gospodarstwa domowego. Podniosła, iż pismami z dnia [...] września 2017 r. została poinformowana o zajęciu rachunków bankowych, emerytury i wierzytelności pieniężnych, zaś na jej nieruchomościach ustanowiono hipoteki przymusowe, jednocześnie jednak wskazała, iż decyzją naczelnika urzędu skarbowego z dnia [...] października 2017 r. rozłożono jej na raty w kwocie 6.000 zł miesięcznie zaległości podatkowe (za lata 2007-2008) w wysokości 864.704,23 wraz z odsetkami w kwocie 207.718 zł. Do obciążających ją zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawczyni zaliczyła: ratę leasingową w kwocie 1.500 zł miesięcznie, wydatki na paliwo w kwocie 400 zł, wydatki na świadczenia medyczne i zakup leków w łącznej kwocie od 1.610 zł do 1910 zł miesięcznie, opłaty za media w kwocie od 750 zł do 850 zł, wydatki na jedzenie w kwocie 600 zł oraz na zakup ubrań, butów, kosmetyków i środków czystości w łącznej kwocie 600 zł. Do wniosku załączono odpis decyzji z dnia [...] października 2017 r. rozkładającej na raty zaległości podatkowe wnioskodawczyni. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 28 marca 2018 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej w dniu 10 kwietnia 2018 r.) wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 14 dni wskazanych dokumentów źródłowych, w tym m.in. obrazującą sytuację majątkową i finansową jej małżonka, tj. 1) oświadczenia małżonka w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez niego w 2017 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów i zeznań podatkowych), 2) oświadczenia małżonka w przedmiocie uzyskiwanych przez niego dochodów (wskazania wszystkich ich źródeł i wysokości) za okres ostatnich trzech miesięcy oraz stosownych dokumentów je potwierdzających (zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za ww. okres, ostatniego odcinka świadczenia emerytalno-rentowego, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej – dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres) alternatywnie w przypadku nieuzyskiwania przez niego dochodów zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, 3) oświadczenia małżonka w przedmiocie jego majątku – wskazania nieruchomości, których jest właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, 4) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonka wnioskodawczyni rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, 5) oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących małżonkowi za lata 2017-2018 r. dopłat i płatności przekazywanych przez ARiMR i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty i płatności lub ich odmawiających), 6) odpisu decyzji ustalających łączne zobowiązanie pieniężne za 2018 r. od nieruchomości, których właścicielem jest małżonek wnioskodawczyni, 7) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych jej małżonka (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), 8) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez jej małżonka kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.) oraz 9) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione przez niego na leczenie (odpłatne świadczenia medyczne i zakup leków). Wnioskodawczyni została też poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w zakresie sytuacji finansowej i majątkowej jej małżonka wnioskodawczyni przedłożyła dodatkowe oświadczenie z dnia 16 kwietnia 2018 r., w którym podała, iż w jej małżeństwie od 2006 r. istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, nie orientuje się, jakie dochody uzyskuje jej mąż, który odmówił jej udzielenia informacji w tym przedmiocie oraz wydania dokumentów. Do oświadczenia wnioskodawczyni załączyła umowę majątkową małżeńską z dnia [...] lutego 2006 r. Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, iż okoliczność istniejącego w małżeństwie wnioskodawczyni ustroju rozdzielności majątkowej, jest bez znaczenia dla oceny jej sytuacji finansowej. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia pełnych informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonka, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody czy oszczędności drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację finansową (dodatkowych oświadczeń z dnia 16 kwietnia 2018 r., PIT-36L i PIT-40A za 2017 r., deklaracji VAT-7 za okres od grudnia 2017 r. do marca 2018 r., wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za 2017 r. oraz za okres od stycznia do marca 2018 r., faktur obrazujących przychody i koszty zawiązane z prowadzoną działalnością gospodarczą, wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawczyni oraz potwierdzeń dokonania przelewów na okoliczność ponoszonych wydatków, decyzji w przedmiocie wymiaru podatku rolnego oraz łącznego zobowiązania pieniężnego na 2018 r., decyzji o przyznaniu emerytury) ustalono, że uzyskuje ona stały i regularny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (najmu lokali w nieruchomości stanowiącej własność jej córki), który za okres od stycznia do marca 2018 r. stanowił kwotę 33.556,79 zł (przy przychodzie w wysokości 54.569,35 zł i kosztach jego uzyskania w kwocie 21.012,56 zł), otrzymuje emeryturę w aktualnej wysokości 731,15 zł, przekazywaną na jej rachunek bankowy, a ponadto uzyskuje dochód z nieruchomości rolnej w wysokości 500 zł miesięcznie. Łączny dochód wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności za 2017 r. wyniósł 132.413,52 zł (przy przychodzie w wysokości 218.650,93 zł i kosztach jego uzyskania w kwocie 86.237,41 zł), zaś jej roczny dochód z emerytury za ubiegły rok wyniósł 9.880,42 zł. Nadto otrzymała ona w ubiegłym roku dopłaty z ARiMR w łącznej kwocie 6.259,05 zł i, jak wskazała, będzie ubiegać się o nie także w bieżącym roku. Analiza wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawczynię wykazała, iż ich salda w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 18 kwietnia 2018 r. (rachunek związany z działalnością gospodarczą) oraz w okresie od 2 lutego 2018 r. do 17 kwietnia 2018 r. (dwa rachunki osobiste) były cały czas dodatnie. Na dzień 18 kwietnia 2018 r. oraz 17 kwietnia 2018 r. znajdowały się na nich środki pieniężne w wysokości odpowiednio: 2.085,73 zł, 6.747,20 zł i 3.120,15 zł, co sumuje się na kwotę 11.953,08 zł. Kwota ta przewyższa wysokość należnego na danym etapie postępowania wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 2.240 zł, od którego zwolnienia ubiega się skarżąca. Wnioskodawczyni nie podała istotnych powodów, dla których nie może ww. opłaty uiścić z posiadanych środków pieniężnych. Podkreślenia przy tym wymaga, iż z treści przedłożonych wyciągów nie wynika, by były one przedmiotem jakiegokolwiek zajęcia, zaś historia transakcji księgowanych na tych rachunkach wskazuje, iż wnioskodawczyni może swobodnie dysponować zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi, dokonuje bowiem przeksięgowań pomiędzy posiadanymi rachunkami, wypłat z bankomatu, opłaca m.in. raty leasingowe i abonament za monitoring, wynagrodzenie pracownika, faktury za media i usługi telekomunikacyjne, składki ZUS oraz raty, na które zostały jej rozłożone zaległości podatkowe, a także podatki bieżące. Zauważyć w tym miejscu należy, iż wnioskodawczyni zadeklarowała posiadanie oszczędności w kwocie 60.000 zł, jednocześnie tłumacząc, iż nie może tymi środkami dysponować, gdyż nadal podlegają one zajęciu dokonanemu przez organ podatkowy zawiadomieniem z dnia [...] września 2017 r. Odnosząc się do powyższego, stwierdzić należy, iż wskazana kwota nie jest zdeponowana na rachunkach bankowych, z których wyciągi przedłożyła skarżąca, zaś wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego dowodu potwierdzającego, że aktualnie – tj. po rozłożeniu jej zaległości podatkowych na raty decyzją z dnia [...] października 2017 r. – nie ma możliwości dysponowania powyższą kwotą. Nadto należy zauważyć, iż wnioskodawczyni nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów na okoliczność toczącej się obecnie z jej majątku (z rachunków czy emerytury) egzekucji (administracyjnej czy też komorniczej). Zauważyć też trzeba, iż wśród wymienionych i udokumentowanych przez wnioskodawczynię wydatków znajdują się takie, które zalicza ona do kosztów uzyskania przychodów, chociażby jak rata leasingowa, opłata za paliwo czy wynagrodzenie pracownika (jej córki). W stosunku zaś do faktur za media (wykazujących bardzo duże zużycie prądu i wody) nie wiadomo, w jakiej części wnioskodawczyni faktycznie je pokrywa, a w jakiej zalicza do kosztów uzyskania przychodów i refakturuje na najemców. Dokumentów potwierdzających wysokość zadeklarowanych wydatków na świadczenia medyczne i zakup leków wnioskodawczyni w ogóle nie przedłożyła. W tych okolicznościach stwierdzić należy, iż przedłożony niepełny materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż wnioskodawczyni nie ma obecnie realnych możliwości płatniczych poniesienia, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi kasacyjnej. Mając zaś na uwadze wysokość zadeklarowanych dochodów i oszczędności oraz rozmiar wykazanego majątku – byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty postępowania w niniejszej sprawie w części dotyczącej wpisu od skargi kasacyjnej musieli ponieść za wnioskodawczynię inni podatnicy, których wpłaty podatkowe współtworzą budżet Państwa (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1040/13 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sam fakt posiadania przez wnioskodawczynię znacznego zadłużenia, którego spłata została jednakże rozłożona na raty, nie przesądza o tym, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W konsekwencji uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.