I SA/Gd 1158/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 7 grudnia 2018 r. Wójt Gminy określił "A" wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r. w kwocie 26.832 zł. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2018 r. organ ten nadał powyższej decyzji nieostatecznej rygor natychmiastowej wykonalności. Organ w uzasadnieniu powołał się na art. 239b § 1 pkt 4 O.p. wskazując, że w sprawie okres upływu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż 3 miesiące. W dniu 18 grudnia 2018 r. strona wykonała zobowiązanie podatkowe dokonując wpłaty należności głównej wraz z wymaganymi odsetkami. Strona złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego tak odwołanie od decyzji z dnia 7 grudnia 2018 r., jak i zażalenie na postanowienie o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności. W zażaleniu strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 210 § 6 O.p. w zw. z art. 239b § 2 O.p., poprzez brak uprawdopodobnienia, że zobowiązany nie wypełni swojego zobowiązania. Decyzją z dnia 15 lutego 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, określającą zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2013 r. Tego samego dnia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności w/w decyzji nieostatecznej. Postanowieniem tym w dniu 15 lutego 2019 r. umorzono postępowanie odwoławcze. Powołując się na art. 233 § 1 pkt 3 w zw. z art. 208 § 1 i art. 239 O.p. organ uznał, że w przypadku braku wszczęcia postępowania egzekucyjnego (jak było w nin. sprawie, bowiem strona dobrowolnie wykonała zobowiązanie z decyzji organu pierwszej instancji), wydanie decyzji ostatecznej w sprawie powoduje bezprzedmiotowość postępowania zażaleniowego i konieczność jego umorzenia. W skardze do Sądu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 233 § 1 pkt 3 w zw. z art. 239 O.p., art. 208 O.p. i art. 121i 122 O.p., skutkujące brakiem merytorycznego rozpatrzenia zasadności nadania rygoru. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Z uwagi na to, że chronologia zdarzeń w sprawie jest niekwestionowana, zasadnicze znaczenie dla sprawy na odpowiedź na pytanie, czy wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję, wobec której wydano postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, powoduje bezprzedmiotowość postępowania zażaleniowego od tego postanowienia i konieczność jego umorzenia na podstawie art. 233 § 1 pkt 3 w zw. z art. 208 § 1 i art. 239 O.p.. Organ odpowiadając pozytywnie na tą kwestię wskazał, że powyższe determinuje tak fakt niewszczęcia egzekucji na podstawie w/w rygoru, jak i data rozpatrywania zażalenia (tj. po wydaniu decyzji ostatecznej). W ocenie Sądu, pogląd taki jest błędny. Postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności z istoty swojej nie jest aktem wydawanym tylko po to, aby decyzja nieostateczna otrzymała dodatkowy przymiot, tj. stała się decyzją wykonalną, a tym samym o wymagalnym obowiązku. Służy ono z założenia temu, aby wykonalność ta uzyskała faktyczny wymiar. Z jednej strony, oznacza konieczność przystąpienia przez adresata do realizacji wydanej decyzji w ujęciu finansowym, z drugiej zaś - w razie braku takiego zaspokojenia (przy uwzględnieniu terminów płatności jako wyjątku przewidzianego w art. 239b § 5 O.p.) - otwiera drogę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Pogląd o bezprzedmiotowości postępowania zażaleniowego w przypadku, z jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, nie broni się także z perspektywy motywów, które przyświecały projektodawcy podczas wprowadzania zmiany modelu wykonalności decyzji na gruncie podatkowym. Otóż, w uzasadnieniu do nowelizacji z 2008 r. (druk sejmowy nr 951, VI kadencja, lata 2007-2011) wskazano, że: "Wzorem unormowań Kodeksu postępowania administracyjnego nieostateczna decyzja organu podatkowego nie będzie podlegać wykonaniu (art. 239a). (...) Wyjątek od powyższej zasady wynika z art. 239b. (...) Rygor natychmiastowej wykonalności nadawany jest w drodze postanowienia wydanego przez organ podatkowy pierwszej instancji. Na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności służy zażalenie (art. 239b § 4). (...) Postępowanie w sprawie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji jest formalnie wyodrębnione od postępowania odwoławczego. Nie skorzystano z rozwiązań zawartych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego co do możliwości nadania rygoru bezpośrednio w treści decyzji, gdyż w dalszym toku postępowania wymusza to połączenie merytorycznego rozpatrywania odwołania z badaniem zasadności nadania rygoru natychmiastowej wykonalności i tym samym opóźnia się rozstrzygnięcie kwestii nadania rygoru. Sprawa nadania rygoru natychmiastowej wykonalności powinna być przedmiotem postępowania w drugiej instancji bez zbędnej zwłoki i w terminie szybszym niż termin rozpatrzenia odwołania. Taki stan zostanie osiągnięty poprzez formalne oddzielenie postępowania odwoławczego od postępowania zażaleniowego w sprawie nadanego rygoru natychmiastowej wykonalności". Zasadniczy motyw wprowadzonego modelu orzekania o rygorze natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej, sposobu zaskarżania i przebiegu kontroli instancyjnej wobec aktu ów rygor nadający, miał - jak należy przyjąć, biorąc pod uwagę wyjątkowy charakter tej instytucji i zasadę wykonalności tylko decyzji ostatecznych - służyć podatnikowi i dawać jemu szybszą możliwość instancyjnego zweryfikowania prawidłowości wydanego wobec niego postanowienia przez organ pierwszej instancji. Z powyższego wynika wniosek, że strona nie może być pozbawiona możliwości merytorycznej kontroli postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności w zależności od daty rozpoznania przez organ złożonego przez nią zażalenia. Takiej możliwości nie może pozbawiać strony okoliczność, że na skutek zapłaty podatku po wydaniu decyzji wymiarowej przez organ pierwszej instancji i nadaniu jej rygoru, nie było potrzeby uruchomienia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, argumenty podważające bezprzedmiotowość postępowania zażaleniowego mają charakter uniwersalny. Słusznie bowiem strona skarżąca podniosła, że na skutek wydania zaskarżonego postanowienia, została pozbawiona możliwości kontroli podstaw nadania rygoru przez organ pierwszej instancji. Nie ulega wątpliwości, że z uwagi na skutki wynikające z faktu jego nadania, prawo podatnika do poddania kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności musi być realne. Skoro nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności jest uregulowaniem majątkowym, poddanym ustawowym, precyzyjnie określonym warunkom i - co ważne - będącym odstępstwem od zasady wykonywania jedynie decyzji ostatecznych, to kontrola takich postanowień nie może być iluzoryczna. Mając to na uwadze Sąd uznał, że organ drugiej instancji umarzając postępowanie w trybie art. 233 § 1 pkt 3 O.p., naruszył prawo strony do kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Oznacza to konieczność uchylenia postanowienia z dnia 15 lutego 2019 r.. Organ ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany będzie do merytorycznego rozpatrzenia złożonego przez stronę zażalenia i wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego bogate i w zasadzie jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie stosowania art. 239b § 1 pkt 4 O.p.. Uwzględniając powyższe Sąd orzekł w trybie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a.). DSz