I SA/Gd 1159/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 12 października 2016 r., skarżąca J. K. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w części następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na podstawie oświadczenia skarżącej o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, dokumentów dołączonych do wniosku oraz przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 14 października 2016 r., referendarz sądowy ustalił, co następuje: skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką mieszkania o powierzchni 85,06 zł, którego wartość oszacowała na kwotę 400.000 zł (jego zakup sfinansowała kredytem bankowym), na dzień 30 września 2016 r. na rachunkach bankowych dysponowała środkami kwocie 2.857,69 zł. Źródłem jej utrzymania skarżącej jest działalność gospodarcza wykonywana w zakresie usług księgowych. Z tego tytułu w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2016 r. skarżąca osiągnęła przychód w łącznej kwocie 151.929,81 zł, zaś dochód (po uwzględnieniu poniesionych kosztów działalności) wyniósł 58.182,20 zł. Zatem średni miesięczny przychód skarżącej wyniósł 18.991,22 zł, zaś dochód – 7.272,77 zł. Natomiast we wrześniu 2016 r. skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 19.406,82 zł oraz poniosła wydatki stanowiące koszty działalności w kwocie 5.930,87 zł (zaliczyła do nich opłatę za energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne, odsetki od kredytów oraz ratę leasingową). Nadto, na składki do ZUS, wynagrodzenie pracownika, polisę ubezpieczeniową, spłatę kredytów, opłaty za mieszkanie, telefon komórkowy, przejazdy do Warszawy, zakup usługi Symfopakiet, książki specjalistycznej, paliwa, artykułów biurowych wydatkowała kwotę 8.348,84 zł. Tym samym jej dochód wyniósł 5.127,11 zł. Skarżąca posiada zaległości podatkowe w łącznej kwocie 49.251,01 zł (wraz z odsetkami), jest zadłużona wobec wspólnoty mieszkaniowej z tytułu opłat eksploatacyjnych i funduszy remontowego – na dzień 2 listopada 2016 r. zadłużenie wynosiło 11.888,27 zł, posiada także zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, których nie reguluje terminowo a których saldo na dzień 30 września 2016 r. wynosiło 431.025,52 zł. Jak wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych w okresie od 15 czerwca do 3 października 2016 r. skarżąca na spłatę kredytów przeznaczyła środki w kwocie 24.341,81 zł, co daje średnio kwotę około 6.954,80 zł miesięcznie. Przy czym kwotę 6.844,10 zł ujęła w kosztach uzyskania przychodów prowadzonej działalności gospodarczej. Referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. Sytuacja finansowa skarżącej, ustalona na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i nadesłanych dokumentów, nie pozwala przyjąć, że nie jest ona w stanie uiścić należnego wpisu sądowego w kwocie 500 zł w całości. Dokonane ustalenia przeczą twierdzeniom skarżącej o utracie przez nią płynności finansowej. Pomimo – jak wskazuje skarżąca – zmiennej sytuacji na rynku jej przychody w okresie od stycznia do sierpnia 2016 r. kształtowały się pomiędzy 16.813 zł a 23.285,63 zł miesięcznie (w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy przychód skarżącej wyniósł 19.406,82 zł). W tym miejscu wyjaśnić należy skarżącej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją, zatem miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącej nie sposób pominąć ustaleń w zakresie środków pieniężnych, które pozostają do jej dyspozycji, po uwzględnieniu ponoszonych przez nią stałych wydatków, zarówno tych bezpośrednio związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą, jak i prywatnych. Skarżąca zadeklarowała we wniosku, że jej miesięczny dochód z działalności gospodarczej wynosi 5.890,90 zł netto. Wskazała, że na spłatę kredytów przeznacza kwotę 2.755,91 zł, zaś na opłaty za mieszkanie i media – do 500 zł miesięcznie. Pozostałą kwotę, tj. 2.634,99 zł wydatkuje na wyżywienie, zakup środków czystości, odzieży i obuwia i inne. Danym tym przeczą ustalenia podjęte na podstawie przedłożonych przez skarżącą dokumentów. Wynika z nich, że we wrześniu 2016 r., już po odliczeniu wszystkich udokumentowanych wydatków, które zostały wyszczególnione powyżej, skarżąca dysponowała kwotą 5.127,11 zł, którą mogła przeznaczyć i przeznaczyła wyłącznie na swoje potrzeby, w tym realizację hobby (wyjazd na nurkowanie). Trudno zatem przyjąć, że z kwoty tej nie była w stanie uiścić należnego wpisu od skargi. Za uznaniem, że skarżąca dysponuje środkami w wyższej wysokości aniżeli zadeklarowana we wniosku przemawia także stan środków pieniężnych zgromadzonych przez nią na rachunkach bankowych w wysokości prawie sześciokrotnie przewyższającej kwotę należnego wpisu od skargi. Natomiast bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie pozostaje okoliczność zadłużenia skarżącej z tytułu kredytów, czy opłat czynszowych. Zobowiązania z tych tytułu nie mają bowiem pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjaśnić również należy skarżącej, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s.1077). Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, niejednokrotnie uniemożliwiającą im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem referendarza sądowego skarżącej, która uzyskuje przychody w znacznej kwocie oraz posiada oszczędności nie sposób zaliczyć to takich podmiotów. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – należało uznać, że skarżąca ma realne możliwości poniesienia wpisu od skargi w całości. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jej aktualna sytuacja uniemożliwia jego poniesienie. Z tych wszystkich względów uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.