I SA/Gd 1174/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy publicznej na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw w postaci umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 30 września 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżąca I. R. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do wniosku skarżąca załączyła odpis decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie uznania jej za osobę bezrobotną. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 28 września 2013 r. i przedłożonego przez nią ww. dokumentu źródłowego wynika, że z dniem [...] czerwca 2013 r. została ona uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku z tego tytułu, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma żadnego źródła utrzymania, nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz zasobów pieniężnych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 10 października 2013 r., wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) w bieżącym roku z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej oraz dowodu potwierdzającego datę zakończenia prowadzenia tej działalności, c) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawczynię, z jakich środków ponosi ona konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie i opłaty za media), d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną uprzednio działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie oraz przedłożenia dowodu na okoliczność zamknięcia rachunku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, e) oświadczenia, czy wnioskodawczyni korzystała w bieżącym roku z pomocy społecznej, jeżeli tak podania form i wysokości tej pomocy wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, jeżeli nie wskazania, czy wnioskodawczyni ubiegała się o taką pomoc i jak była przyczyna odmowy, f) oświadczenia wnioskodawczyni w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), g) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawczyni (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), h) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawczyni prowadzone postępowanie egzekucyjne, jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jej majątku, i) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawczynię kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.). Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 24 października 2013 r. (dowód: potwierdzenie odbioru), jednakże pozostało ono bez odpowiedzi. Wnioskodawczyni nie wykonała nałożonego na nią obowiązku i nie przedłożyła żadnego z wymienionych dokumentów, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. W tych okolicznościach stwierdzono, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Postępowanie wnioskodawczyni, polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Wskazać też trzeba, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez skarżącą w niniejszej sprawie. Poprzedni został rozpoznany negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2013 r. z uwagi na to, że skarżąca uchyliła się od obowiązków nałożonych na nią w trybie art. 255 p.p.s.a. W wyniku sprzeciwu wniesionego przez skarżącą sprawa była rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który postanowieniem z dnia 18 lutego 2013 r. odmówił przyznania jej prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych zawarte we wniosku oświadczenie strony nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania prawa pomocy i musi być poparte jednoznaczną, konkretną dokumentacją źródłową. Sąd podkreślił przy tym, iż w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca ograniczyła się niemal wyłącznie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie wniesienia sprzeciwu. Pomimo upływu niemal dwóch miesięcy od daty doręczenia stronie wezwania do przedłożenia dokumentacji źródłowej skarżąca nie wywiązała się z nałożonego obowiązku, czym uniemożliwiła Sądowi ustalenie jej rzeczywistej sytuacji. Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2013 r., II FZ 676/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności, w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważył również, iż strona nie skorzystała z możliwości rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a tym samym zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinna liczyć się z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Wnioskodawczyni – pomimo że znała negatywne konsekwencje uchylenia się od obowiązku zobrazowania swojej sytuacji stosownymi dokumentami – w toku postępowania z przedmiotowego wniosku po raz kolejny ich nie przedłożyła. Z tych względów uznano, że wnioskodawczyni ponownie nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.