I SA/Gd 1178/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 5 stycznia 2012 r. (data stempla pocztowego), J. S. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku wnioskodawca dołączył potwierdzenia przelewów świadczeń ZUS zaksięgowanych na rachunku bankowym jego małżonki w dniach 27 i 28 grudnia 2011 r. na kwoty 717,60 zł i 1.509,40 zł. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód z tytułu zasiłku chorobowego w wysokości 1.509,40 zł, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, otrzymującą zasiłek rehabilitacyjny w kwocie 717,60 zł. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. W małżeństwie wnioskodawcy istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Żona wnioskodawcy jest właścicielem łodzi. Wnioskodawca nie ma oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego majątek stanowi mieszkanie (we współwłasności) o powierzchni 67 m2. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 466,38 zł, opłaty za media 100 zł, zaś wydatki na leki kształtują się na poziomie 50 zł. Pozostała kwota przeznaczana jest na zakup żywności dla czworga osób, środków czystości i higienicznych, ubrań, butów, książek, zeszytów, przyborów szkolnych i na przeprowadzenie drobnych remontów. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 7 lutego 2012 r. (doręczonym w dniu 13 lutego 2012 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego małżonkę w 2011 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone), wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań wnioskodawcy lub jego małżonki (wobec ZUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną i gaz), dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków), oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki – wskazania aktualnej wartości łodzi, której jest właścicielem. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał: odpis aktu notarialnego z dnia 19 października 2010 r. – umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową; odpis zaświadczenia z dnia 20 lutego 2012 r. o wypłaconych wnioskodawcy w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 stycznia 2012 r. zasiłkach chorobowych, zgodnie z którym wynosiły one netto: 1.131,96 zł, 1.462,31 i 1.273,54 zł (odpowiednio w listopadzie, grudniu i styczniu); wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla wnioskodawcy, zgodnie z którym na dzień 20 stycznia 2012 r. saldo tego rachunku było ujemne i wynosiło 3.581,46 zł, zaś z przyznanego w tym rachunku limitu pożyczki w kwocie 6.300 zł pozostała do wykorzystania kwota 2.718,54 zł; wyciąg z rachunku karty kredytowej za okres od 18 grudnia 2011 r. do 17 stycznia 2012 r., zgodnie z którym przyznany limit wynosi 10.000 zł, całkowite zadłużenie stanowi kwotę 1.543,39 zł, a dostępne środki wynoszą 8.490 zł. Nadto wnioskodawca oświadczył w piśmie z dnia 20 lutego 2012 r., że nie złożył PIT za 2011 r., na siebie ma zarejestrowane dwa pojazdy do remontu (rok produkcji 1988 i 2000) o wartości 1.000 zł i 10.000 zł, jego zaległości wobec urzędu skarbowego wynoszą ponad 20.000 zł, posiada również zaległości z tytułu zaciągniętych kredytów, opłaty za mieszkanie, światło i gaz płaci w ½ części w związku z ustanowioną w dniu 19 października 2010 r. rozdzielnością majątkową, podniósł też, że po tej dacie małżonka nie ponosi odpowiedzialności za jego zobowiązania i niezasadnym byłoby wykazywanie jej majątku i dochodu. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Po pierwsze pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia dokumentów i podania informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, zawarcie przez niego umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również należy, iż w sytuacji, gdy wnioskodawca oświadcza, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby i to niezależnie od więzi rodzinnych czy relacji osobistych łączących go z tą osobą. Powyższe wynika z samej konstrukcji urzędowego formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wnioskodawca nie przedłożył zaś wyciągów z prowadzonych dla jego małżonki rachunków bankowych, pomimo że z potwierdzenia operacji z dnia 27 i 28 grudnia 2012 r. dołączonych przez niego do wniosku o przyznanie prawa pomocy jednoznacznie wynika, że jego małżonka posiada co najmniej jeden taki rachunek. Co więcej wpływają na niego świadczenia ZUS, których odbiorcą jest sam wnioskodawca. Nie nadesłał też oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez jego małżonkę w 2011 r., oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych ani w przedmiocie jej majątku – aktualnej wartości łodzi, której jest ona właścicielem. Podkreślić należy, iż pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie przedłożył również wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących bezpośrednio jego sytuacji finansowej. I tak wbrew jego oświadczeniu z dnia 20 lutego 2012 r., że przedkłada wyciąg z konta bankowego za 3 miesiące, nie uczynił tego. Przedłożony wyciąg dotyczy bowiem tylko okresu jednomiesięcznego (od 21 grudnia 2011 r. do 20 stycznia 2012 r.), co więcej jest niepełny, o czym świadczy porównanie stanu sald z dnia 23 grudnia 2011 r. (po zaksięgowaniu jedynej transakcji, którą obejmuje wyciąg) oraz z dnia 20 stycznia 2012 r. (ostatniego dnia okresu, którego dotyczy wyciąg). Z porównania tego wynika, że po 23 grudnia 2011 r. musiały być księgowane na rachunku inne transakcje, których przedłożony wyciąg nie uwzględnia. Wnioskodawca nie nadesłał też oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez niego w 2011 r., dokumentów obrazujących aktualną wysokość jego zobowiązań oraz dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na leki, o których napisał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaś odnośnie do wymienionych przez niego kosztów utrzymania nieruchomości, której jest współwłaścicielem, nie przedłożył dokumentów obrazujących wysokość opłat za media. Nadesłanie ww. dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich chociażby jak stan łącznych zasobów pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych prowadzonych dla wnioskodawcy i jego małżonki oraz rodzaj i wysokość księgowanych na tych rachunkach wpływów i rozchodów. Uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, wnioskodawca uniemożliwił ustalenie tych okoliczności. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.