I SA/Gd 1188/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2012 roku postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 12 października 2017 r., skarżący T. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 12 stycznia 2018 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni wskazanych dokumentów źródłowych: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę w 2017 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone), b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, c) dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy z prac dorywczych, d) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub jego małżonkę świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) oraz świadczenia wychowawczego (500 plus) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, e) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub jego małżonkę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub ich odmawiających, f) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy lub jego małżonki prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z ich majątków, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, g) dokumentów obrazujących aktualną wysokość wymagalnych zobowiązań finansowych wnioskodawcy lub jego małżonki, h) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania, i) dokumentu potwierdzającego wysokość alimentów otrzymywanych przez małżonkę wnioskodawcy. Wnioskodawca został też poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w zakresie sytuacji finansowej małżonki wnioskodawcy przedłożył on dodatkowe oświadczenie z dnia 7 lutego 2018 r., w którym podał, iż w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, załączając umowę majątkową małżeńską z dnia [...] marca 2017 r. oraz oświadczenie swojej małżonki z dnia 7 lutego 2018 r., w którym odmawia ona udzielenia wyjaśnień i odpowiedzi, powołując się na rozdzielność majątkową oraz fakt, iż niniejsza sprawa jej nie dotyczy. Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, iż okoliczność istniejącego w małżeństwie wnioskodawcy ustroju rozdzielności majątkowej, jest bez znaczenia dla oceny jego sytuacji finansowej. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia pełnych informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonki. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody czy oszczędności drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), oraz przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy z dnia 7 lutego 2018 r. i dokumentów źródłowych (wykazu sald rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawcy, wyciągu z rachunku bankowego, odpisu wyroku z dnia [...] listopada 2013 r. orzekającego o rozwodzie oraz kosztach utrzymania małoletnich dzieci oraz postanowienia stwierdzającego wykonalność tego wyroku) wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, z którą mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Ponadto wnioskodawca jest zobowiązany do ponoszenia alimentów na rzecz swoich dzieci z poprzedniego małżeństwa w łącznej wysokości 2.000 zł. W małżeństwie wnioskodawcy obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca nie ma stałego źródła utrzymania, podejmuje się prac dorywczych, jednakże w okresie ostatnich trzech miesięcy nie osiągnął z tego tytułu żadnego dochodu, i jak podał, pozostaje na utrzymaniu swojej małżonki i rodziców. Wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności (salda wszystkich prowadzonych dla niego rachunków bankowych są ujemne), papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, nie pobiera świadczeń rodzinnych, nie korzysta z pomocy społecznej, toczą się względem niego postępowania egzekucyjne, gdyż posiada, jak wskazał, zobowiązania względem ZUS, urzędu skarbowego i banku w kwocie około 4.500.000 zł, jednakże nie dysponuje dokumentami źródłowymi. Sytuacja finansowa małżonki wnioskodawcy nie jest znana, gdyż nie przedłożył on, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, żadnego z wymienionych w wezwaniu dokumentów na tę okoliczność, pomimo że, jak sam wskazał, jest na utrzymaniu małżonki (oraz rodziców). Podkreślenia wymaga, iż orzekający nie ma żadnych informacji na temat zasobów finansowych zgromadzonych przez małżonkę wnioskodawcy, w szczególności posiadanych przez nią oszczędności, gdyż wnioskodawca uchylił się od przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych dla jego małżonki. Postępowaniem tym wnioskodawca uniemożliwił zweryfikowanie wysokości zdeponowanych na rachunkach małżonki środków pieniężnych oraz wysokości księgowanych na nich wpływów. Brak również jakichkolwiek informacji o wysokości i rodzaju ciążących na małżonce wnioskodawcy zobowiązań finansowych oraz terminowości ich spłat, prowadzonych względem niej egzekucji, pobieranych przez nią świadczeń rodzinnych i wychowawczych, czy korzystania z pomocy społecznej. Wnioskodawca nie przedłożył również żadnych dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za mieszkanie czy media). Odnosząc się zaś do uzyskiwanych przez małżonkę dochodów, wnioskodawca podał, iż otrzymuje ona alimenty w kwocie 1.050 zł na dziecko z pierwszego małżeństwa oraz że przebywa na urlopie macierzyńskim, nie otrzymując z tego tytułu zasiłku, gdyż sprawa o to świadczenie jest w toku, jednakże uchylił się od wskazania źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez nią w 2017 r. Wybiórcze przedkładanie przez wnioskodawcę dokumentów obrazujących sytuację finansową jego i małżonki, na której utrzymaniu pozostaje, budzi uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż przedłożony niepełny materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż wnioskodawca nie ma obecnie realnych możliwości płatniczych poniesienia, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w szczególności należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł. Należy bowiem mieć na uwadze pogląd ugruntowany w sądownictwie administracyjnym, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet konkretnego postępowania sądowego, i aktualnych możliwości płatniczych jej samej, jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.