I SA/Gd 1195/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2008 z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 23 października 2013 r. (data stempla pocztowego), pełnomocnik B. W. doradca podatkowy A. G. zwróciła się o przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Braki formalne wniosku poprzez zakreślenie żądania uzupełnione zostały 12 listopada 2013 r. Pełnomocnik wskazała, że skarżący wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pełnomocnik podała, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, źródłem utrzymania małżonków są świadczenia emerytalno-rentowe, które łącznie wynoszą 4.250 zł brutto miesięcznie, małżonkowie są współwłaścicielami domu o powierzchni 110 m2 oraz samochodu osobowego, rok produkcji 1999, posiadają zadłużenie wobec banku z tytułu zaciągniętego kredytu, którego miesięczna spłata wynosi ponad 1.500 zł. W pierwszej kolejności Referendarz sądowy postanowił się odnieść do wniosku pełnomocnika w zakresie ustanowienia skarżącemu doradcy podatkowego. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z akt sprawy wynika, że w niniejszej sprawie skarżący jest reprezentowany przez doradcę podatkowego A. G. Pełnomocnictwo z dnia 19 września 2013 r. zostało złożone do akt sprawy (k. 14) i nie zostało odwołane. W świetle brzmienia art. 246 § 3 p.p.s.a. pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie, na mocy art. 246 § 3 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosku w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przepis zawarty w art. 255 p.p.s.a. stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 26 listopada 2013 r. (doręczonym w dniu 29 listopada 2013 r.) wezwał skarżącego (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich złożonych zeznań podatkowych przez małżonków za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; 3/ dokumentów potwierdzających miesięczną wysokość przyznanych małżonkom świadczeń emerytalno-rentowych (netto i brutto); 4/ dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, telefon, itp.); 5/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanego na małżonków samochodu osobowego, tj. podania jego marki, modelu oraz aktualnej wartości); 6/ zaświadczenia z banku o aktualnym stanie zadłużenia małżonków z tytułu zaciągniętego kredytu wraz z dowodem potwierdzającym wysokość miesięcznej raty. Wyjaśniono przy tym, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Pełnomocnik skarżącego w dniu 5 grudnia 2013 r. wniosła o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów do dnia 16 grudnia 2013 r. Przedmiotowy wniosek został uwzględniony przez Sąd, o czym pełnomocnik została poinformowana w piśmie z dnia 6 grudnia 2013 r. Dnia 12 grudnia 2013 r. pełnomocnik przedłożyła zestawienie średniomiesięcznych wydatków poniesionych przez małżonków w roku 2012 (wśród których uwzględniono kwoty rat kredytowych i okoliczność prowadzenia egzekucji). W tym miejscu Referendarz sądowy wyjaśnia, że ocena możliwości finansowych skarżącego nie mogła zostać dokonana na podstawie ww. zestawienia, gdyż dokument ten nie spełnia wymogów określonych w zarządzeniu z dnia 26 listopada 2013 r. W treści wezwania wyraźnie wskazano, że koszty związane z bieżącym utrzymaniem małżonków winny obejmować okres ostatnich trzech miesięcy i winny potwierdzone zostać stosownymi dowodami. Wymóg udokumentowania dotyczył także wysokości zadeklarowanych przez każdego z małżonków we wniosku miesięcznych dochodów oraz rat spłacanych przez nich kredytów. Zatem pomimo przedłużenia terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów i oświadczeń uznać należało, że ani skarżący ani jego pełnomocnik nie przedstawił żadnego z nich, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W związku z powyższym stwierdzić należało, że sam skarżący uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Jak już wskazano zaniechanie wnioskodawcy w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Przypomnieć należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Skarżący tego nie uczynił. Podkreślić należy, że skarżący już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone w jego imieniu przez pełnomocnika we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Końcowo, Referendarz sądowy zauważa, że na tym etapie postępowania jedynym powstałym kosztem sądowym jest wpis sądowy od skargi, który wynosi 204 zł i który skarżący uiścił w dniu 19 września 2013 r. (k. 12 i 16). Z tych wszystkich względów uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 246 § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.