I SA/Gd 1282/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 8 października 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżąca D. S. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.029 zł. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na formularzu PPF skarżąca uzupełniła w dniu 16 grudnia 2013 r. Jednocześnie rozszerzyła swoje żądanie wskazując, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że na jej utrzymaniu pozostaje małoletni syn, na rzecz którego ustanowione zostały alimenty w wysokości 1.500 zł, jest zatrudniona na umowę o pracę i z tego tytułu przysługuje jej wynagrodzenie w kwocie 1.600 zł brutto miesięcznie, wyjaśniła przy tym, że nie otrzymuje ani kwoty alimentów, ani należnego jej wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawczyni nie posiada majątku, w tym nieruchomości, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro; została wpisana do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 2 stycznia 2014 r. wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła następujące dokumenty: - zaświadczenie od Bank Ś. o posiadaniu rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w euro, którego saldo na dzień 4 lutego 2014 r. było ujemne i wynosiło 22.450,68 euro wraz z oświadczeniem, że saldo oraz historia konta pozostają bez zmian od ponad trzech miesięcy; - odpis wniosku egzekucyjnego z dnia 23 listopada 2009 r. adresowany do komornika sądowego, w którym jako dłużnika alimentacyjnego wskazano D. S. zamieszkałego w G. przy ul. G. (jest to także adres zamieszkania wnioskodawczyni), a wysokość zaległych alimentów za okres od 12 maja 2008 r. do 31 października 2009 r. określono w kwocie 28.500 zł, zaś alimentów bieżących od 1 listopada 2009 r. – 1.500 zł; - zaświadczenie z dnia 4 lutego 2014 r., w którym pracodawca firma "M" w G. przy ul. G., prowadzona przez D. S., podał, że miesięczne wynagrodzenie wnioskodawczyni w listopadzie i grudniu 2013 r. wyniosło 1.181,38 zł netto (1.600 zł brutto), zaś w styczniu 2014 r. – 1.237,20 zł netto (1.680 zł brutto), przy czym od lipca 2012 r. nie jest ono wypłacane wnioskodawczyni z powodu złej kondycji finansowej pracodawcy; jednocześnie D. S. oświadczył, że wnioskodawczyni nie jest ani jego żoną, ani też siostrą; - oświadczenie, że nie posiada pojazdów mechanicznych; - oświadczenie, w którym wyjaśniła, że względem jej majątku prowadzona jest egzekucja komornicza, przy czym nie posiada dokumentów okoliczność tę potwierdzających, gdyż zaginęły one podczas eksmisji. W piśmie z dnia 4 lutego 2014 r. wnioskodawczyni podała, że z uwagi, iż nie osiąga dochodów, to nie ponosi kosztów utrzymania; korzysta z pomocy matki i pozostałej rodziny. Wskazała, że na podstawie ww. wniosku egzekucyjnego "co jakiś czas" ściągane są należne alimenty. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy ustalił, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nadal pozostaje niejasna i postanowieniem z dnia 25 lutego 2014 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślono, że D. S. nie wyjaśniła jakimi faktycznie środkami pieniężnymi dysponuje, jak również jaka jest sytuacja majątkowa osoby (osób), która utrzymuje ją i jej dziecko. Skarżąca, złożyła sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że nie posiada innych rachunków bankowych oprócz wskazanego, a alimenty syna nie stanowią jej dochodu. Zaznaczyła również, że nie ma żadnego źródła utrzymania i nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, a w utrzymaniu pomaga jej rodzina. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzić należy, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nadal pozostaje niejasna. Za takim stanowiskiem przemawiają następujące okoliczności: Wnioskodawczyni uchyliła się od przedstawienia wyciągu z posiadanego rachunku bankowego. Nadesłane zaś zaświadczenie z banku, który prowadzi na rzecz wnioskodawczyni rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy w euro o wysokości salda tego konta oraz złożone przez wnioskodawczynię oświadczenie, w którym wyjaśniła, że zarówno saldo tego rachunku, jak i jego historia nie uległy zmianie przez ostatnie trzy miesiące, nie czynią zadość wymogom określonym w wezwaniu. W skierowanym do wnioskodawczyni wezwaniu jasno bowiem sprecyzowano, jakie dane dotyczące jej stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Skoro wnioskodawczyni nie przedstawiła wyciągu z posiadanego rachunku bankowego (w sprzeciwie twierdzi że posiada tylko jeden), to nie można przyjąć, że nie posiada ona środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje wnioskodawczyni. Ponadto wnioskodawczyni nie nadesłała dokumentów, które obrazowałyby wysokość i rodzaj jej zaległości, jak również dowodów potwierdzających okoliczność prowadzenia względem jej majątku egzekucji. Wnioskodawczyni podała jedynie, że sprawę prowadzi komornik Ł. P., zaś dokumenty zaginęły podczas przeprowadzonej eksmisji z domu położonego w K. przy ul. D. Z przyczyn, o których była już mowa powyżej również ten dokument w postaci oświadczenia nie czyni zadość wymogom, które sprecyzowane zostały w skierowanym do niej wezwaniu. Zwrócić także należy uwagę, że oświadczenie złożone przez wnioskodawczynię na urzędowym formularzu jest sprzeczne z jej późniejszymi oświadczeniami, co do ilości osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W datowanym na dzień 16 grudnia 2013 r. wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnim synem, który pozostaje na jej wyłącznym utrzymaniu. Jednocześnie wskazała, że w rzeczywistości nie osiąga dochodów (zarówno alimenty jak i wynagrodzenie nie są wypłacane), co prowadzi do wniosku, że nie dysponuje ona środkami, z których mogłaby samodzielnie utrzymać siebie i syna. Natomiast w piśmie z dnia 4 lutego 2014 r. zmieniła wcześniejsze oświadczenie podając, że ze względu na brak dochodów nie ponosi kosztów utrzymania i korzysta z pomocy matki i pozostałej rodziny. W sprzeciwie D. S. potwierdziła, że korzysta z pomocy rodziny i nie żadnego źródła utrzymania. W ocenie Sądu, skoro zatem wnioskodawczyni faktycznie pozostaje na całkowitym utrzymaniu członków swojej rodziny, to zgodnie z konstrukcją formularza PPF winna była wymienić osobę lub osoby, na utrzymaniu których faktycznie pozostaje (skoro faktycznie nie uzyskuje żadnych własnych dochodów i nie posiada zasobów finansowych), w rubryce nr 6 formularza, przeznaczonej dla podania osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni jednakże tego nie uczyniła, podając dane niezgodne ze stanem faktycznym. Wyjaśnić należy wnioskodawczyni, że istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem, a tych – jak sama oświadczyła – nie ponosi. Warto sobie przy tym zadać pytanie, dlaczego wnioskodawczyni, która mając na utrzymaniu małoletnie dziecko i pozostaje bez środków do życia, nie wystąpiła o zapłatę należnego jej wynagrodzenia, które nie jest wpłacane przez D. S. od lipca 2012 r. W tym bowiem przypadku kondycja finansowa przedsiębiorcy będącego jej pracodawcą, na którą się powołuje zarówno wnioskodawczyni jak i sam pracodawca, winna być wnioskodawczyni zupełnie obojętna. Zdumiewa także fakt, że wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia u podmiotów, u których za świadczoną pracę wypłacane byłoby jej wynagrodzenie, z którego mogłaby pokryć choć w części koszty utrzymania swojego i małoletniego syna. Ustosunkowując się do twierdzeń wnioskodawczyni jakoby alimenty syna nie stanowiły jej dochodu, wyjaśnić należy, że skoro D. S. jak sama twierdzi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z synem to alimenty przekazywane na jego rzecz stanowią dochód tej rodziny. Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje, niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawczynię od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zachowanie D. S. skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.