I SA/Gd 1285/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 października 2010 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Wnioskiem zawartym w skardze T.W. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek, skarżący podał, że odpłatnie pełnił funkcję członka zarządu w spółkach, które utraciły płynność finansową. Ponadto jest obciążony alimentami w kwocie 2.400 zł na rzecz małoletnich córek. Wobec wnioskodawcy toczy się szereg postępowań egzekucyjnych. Aktualnie utrzymuje się dzięki pomocy członków rodziny. Wnioskodawca mieszka w domu rodziców, jednakże nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący oświadczył, że jest wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych oraz dwukrotnie toczyło się wobec niego postępowanie w sprawie wyjawienia majątku. Wśród innych danych, które uważa za istotne, wnioskodawca podał, że posiada udziały w spółkach z o.o., jednakże żadna z nich nie prowadzi działalności, nie posiada majątku, bądź ma ujemny kapitał. Zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2010 r. T.W. został zobowiązany do przedłożenia w terminie 14 dni: wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wypłat, wpłat, przelewów), a w przypadku ich nieposiadania oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia, czy wnioskodawca ma status osoby bezrobotnej, a jeśli tak przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzji lub zaświadczenia z urzędu pracy), w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów oświadczenia w przedmiocie charakteru pomocy otrzymywanej od członków rodziny, jak również oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej, a jeżeli tak przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających jej charakter oraz wysokość, oświadczenia, czy (a jeśli tak to w jakim zakresie) partycypuje w kosztach utrzymania domu rodziców, w którym aktualnie zamieszkuje, dokumentów potwierdzających okoliczność przekazywania na rzecz małoletnich córek alimentów oraz ich wysokość, oświadczenia w przedmiocie wartości posiadanych w spółkach z o.o. udziałów, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów oraz dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo procesowe z dnia 17 stycznia 2011 r., w którym podał, że posiada rachunki bankowe, jednakże zostały one zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Na rachunkach tych od kilku lat nie dokonywano żadnych operacji. Następnie wnioskodawca oświadczył, że nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna, nie korzysta z pomocy społecznej, nie partycypuje w kosztach utrzymania domu rodziców, zaś umożliwienie mu zamieszkiwania w domu bez ponoszenia tych kosztów jest jednym z elementów wsparcia, jakiego udziela mu rodzina. Aktualnie skarżący nie przekazuje zasądzonych alimentów na rzecz córek. W jego ocenie posiadane udziały w spółkach nie posiadają żadnej wartości. Nie jest możliwe ich zbycie, gdyż nikt nie jest zainteresowany nabyciem udziałów spółek nieprowadzących działalności, na których ciążą lub mogą ciążyć zobowiązania. Wnioskodawca nie posiada pojazdów mechanicznych. Końcowo podał, że utracił orientację w wysokości zobowiązań, jakie aktualnie są przedmiotem egzekucji. Kolejne postępowania egzekucyjne nie odnoszą zaś skutku ze względu na brak majątku. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia T.W. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, iż nie jest dopuszczalne, aby w sytuacji, gdy wnioskodawca ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązywać stronę do przedłożenia dokumentów, których uzyskanie wymaga poniesienia kosztów. Ponadto zaznaczył, że dostateczną podstawa do stwierdzenia, że wnioskodawca nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych jest umieszczenie go w rejestrze dłużników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek T.W. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i zobowiązał skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. W odpowiedzi T.W. złożył jedynie oświadczenie, z którego wynika, że nie posiada środków na rachunkach bankowych, nie korzysta z pomocy społecznej, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nie partycypuje w kosztach utrzymania domu, nie posiada pojazdów mechanicznych. Wskazał także, iż nie uiszcza świadczeń alimentacyjnych na rzecz córek oraz, ze nie posiada wiedzy na temat aktualnego stanu swojego zadłużenia. Powyższe oświadczenie nie sposób jednak uznać za wystarczające do dokonania pełnej oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany skarżący, jest niezbędne do prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, z uwagi na uchybienie obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Dodatkowo zwrócenia uwagi wymaga to, że oświadczenie wnioskodawcy budzi wątpliwości co do zawartych w nim twierdzeń o jego stanie majątkowym. W szczególności za niewiarygodne uznać należy, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi, a przy tym prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe (jak wynika ze złożonych oświadczeń wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z rodzicami, a jedynie zamieszkuje w ich domu). Doświadczenie życiowe wskazuje, że zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania choćby najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości Sądu. Skarżący nie przedstawił również dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów ani dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na jego majątku. Ogólnikowe stwierdzenie wnioskodawcy o utracie orientacji w wysokości zobowiązań, jakie aktualnie są przedmiotem egzekucji, nie może być uznane za wyjaśnienie istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej. Należy również zaznaczyć, że wnioskowania o złym stanie majątkowym wnioskodawcy nie można wywodzić z faktu, iż został on wpisany do rejestru dłużników. Okoliczność ta świadczy jedynie o tym, że skarżący nie spłaca swoich wymagalnych zobowiązań, nie przesądza natomiast o nieposiadaniu środków na ich pokrycie. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.