I SA/Gd 1290/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Romana Sędziowie NSA Sławomir Kozik (spr.) Alicja Stępień Protokolant Zuzanna Baca po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 września 2003 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę I SA/Gd 1290/03 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 2 września 2003 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał za bezzasadne zarzuty A. J. w przedmiocie nieistnieniu obowiązku i niedopuszczalności egzekucji w sprawie postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z dnia 27 stycznia 2003r. wystawionego przez wierzyciela – Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, obejmującego należność z tytułu opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC w kwocie [...] zł. oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie A. J. złożył zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, zarzucając brak podstaw prawnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, wnioskując przy tym jednocześnie o umorzenie tego postępowania. Wniósł również o rozpoznanie żądania zapłaty "zadośćuczynienia". Postanowieniem z dnia 30 września 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, nie znajdując przesłanek do jego uchylenia i umorzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z żądaniem zobowiązanego . W ocenie organu II instancji organ egzekucyjny Urzędu Skarbowego trafnie rozstrzygnął w kwestii zarzutów podniesionych przez zobowiązanego. Stosownie bowiem do art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt l - 5 (w tym nieistnienia obowiązku - pkt l) wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2003 r. (utrzymanym w mocy postanowieniem organu odwoławczego z dnia 19 sierpnia 2003 r.) - wierzyciel potwierdził istnienie i wymagalność obowiązku objętego wymienionym tytułem wykonawczym. Ponadto organ egzekucyjny, prawidłowo oparł się na tej części wypowiedzi, w której wierzyciel wykazuje dopuszczalność egzekucji administracyjnej powołując się w tym zakresie na art. 52 ust. 2 w związku z art. 90e ust. 2 pkt l ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn.: Dz.U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62, z późn.zm.). Stosownie do tych przepisów, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny ma prawo do wystawienia tytułu wykonawczego obejmującego opłatę za nie dopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia i egzekwowanie należności z jej tytułu w trybie określonym ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem na ich mocy wykluczona została droga sądowa w tym zakresie (wbrew zarzutom podnoszonym przez zobowiązanego). Organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem sygn. akt K 23/99 z dnia 18 kwietnia 2000 r. (OTK 2000/3/89) orzekł o zgodności powyższych przepisów z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, co stanowi o bezzasadności zarzutu zażalenia dotyczącego powoływania się na przepisy ustaw sprzecznych z Konstytucją. Odnosząc się zaś do żądania zobowiązanego zawartego w piśmie z dnia 4 września 2003 r. w sprawie zapłaty zadośćuczynienia, organ odwoławczy stwierdził natomiast, iż art. 168b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyłącza dochodzenie odszkodowania na drodze administracyjnej. Zgodnie z tym przepisem zobowiązany może dochodzić odszkodowania od wierzyciela lub organu egzekucyjnego (a nie jego organu wyższego stopnia), na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej (lub postępowania zabezpieczającego), zaś takie działania -naruszające przepisy prawa-miały miejsca w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem organu odwoławczego powyższe żądanie odszkodowawcze jest niezasadne i zostało skierowane do niewłaściwego organu, a poza tym roszczenie takie nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu w sprawie zarzutu egzekucyjnego. Na przedmiotowe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej A. J. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku. W skardze wniósł o: 1. wydanie orzeczenia nakazującego umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Urząd Skarbowy z wniosku Ubezpieczeniowego Fundusze Gwarancyjnego przeciwko A. J. (skarżącemu) w oparciu o dokument oznaczony [...]; 2. ustalenie, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez urząd skarbowy na wniosek Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego bez sądowego tytułu wykonawczego jest sprzeczne z Konstytucją RP; 3. Zawiadomienie o toczącym się postępowaniu Rzecznika Praw Obywatelskich; 4. Zwrócenie się Sądu na mocy art. 193 Konstytucji RP z pytaniami prawnymi do Trybunału Konstytucyjnego, a mianowicie: a/ Czy zgodne z art. l , art. 20 , art. 30 , art. 31 , art. 32 , art. 37 , art. 42 , art. 45 ust- l i art. 64 Konstytucji RP, a także czy zgodne z art. 6 ust. l i ust. 2 . art. 14 i art. 17 ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61 poz. 284) w związku z art. 91 ust. l i art. 9 Konstytucji RP są przepisy art. 90e ust. l i ust. 2 pkt l oraz art. 52 ust. 2 w zw. z art. 90e ust. 1 Ustawy z 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn. z 1996 r. Dz.U. nr 11 poz. 62 ze zm.); b/ Czy zgodne z art. 1, art. 20 , art. 30 , art. 31 i art. 32 Konstytucji RP są przepisy art. 3 ust. 1 i art. 4 ppkt 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, o której mowa wyżej. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że Urząd Skarbowy otrzymał zlecenie od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, żeby wyegzekwować od skarżącego kwotę [...] zł. Przyczyną egzekucji miał być rzekomy fakt nie zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej. Podstawą zlecenia stał się dokument wystawiony samodzielnie przez UFG, oznaczony [...], i nazwany "tytułem wykonawczym". Skarżący podkreślił, że dokument nie pochodził od sądu ani nie zawierał sądowej klauzuli wykonalności, zaś okoliczność braku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC nie została w toku żadnej procedury udowodniona, a sam skarżący nie był poddany kontroli drogowej, na którą powołuje się występujący w roli "wierzyciela" Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Dalej skarżący podkreślił, iż wykorzystał drogę odwoławczą zarówno przed UFG jak i przed organami egzekucyjnymi. Skarżący w dalszej części skargi nie podniósł zarzutów kwestionujących prawidłowość dokonanych rozstrzygnięć w sprawie przez organ egzekucyjny oraz organ odwoławczy. Zarzuty sprowadził natomiast do wykazania niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej wymienionych w skardze przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej, tj. art. 3 ust. 1, art. 4 pkt 1, art. 52 ust. 2 oraz art. 90 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 (tej ustawy). Kierując zarzuty wobec wierzyciela skarżący wskazuje, iż pozycja Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego jest "niekonstytucyjnie uprzywilejowana", albowiem zdaniem skarżącego niekonstytucyjne są możliwości egzekucyjnego takiego podmiotu bez oceny i wiążącego orzeczenia sądu ustanowionego ustawą. Nadto skarżący wskazał, że przepisy, które nakładają na posiadacza pojazdu mechanicznego obowiązek zawarcia umowy odpowiedzialności cywilnej, naruszają art. 30 i 31 Konstytucji RP, albowiem naruszenie przez ustawodawcę takiego obowiązku narusza godność człowieka, gdyż pozbawia go odpowiedzialności za swoje czyny. Ponadto skarżący polemizuje z wystąpieniami Rzecznika Praw Obywatelskich, w rezultacie których Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok z dnia 18 kwietnia 2000 r. (sygn. K 23/99; OTK 2000/3/89) - przywołany przez organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia oraz z dnia 23 kwietnia 2002 r. (sygn. akt K 2/01; OTK - A 2002/3/27). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i obciążenie strony skarżącej kosztami postępowania sądowego. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga A. J. nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 września 2003 r., jak również w konsekwencji utrzymane w mocy tym postanowieniem postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Tak więc ocenie w ograniczonym zakresie podlegały zarzuty skarżącego dotyczące Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzeka w sprawach na akty wymienione w art. 3 tej ustawy. Natomiast zakres sądowej kontroli tych aktów określony został w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Wobec powyższego uznać należy, że postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny, stosownie do przepisu art. 29 § 1 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zasada ta jest zgodna z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 13 listopada 1998 r. w sprawie Sygn. akt I SA/Lu 968/97 i z dnia 7 grudnia 2000 r. w sprawie sygn. akt III SA1902/99). W odniesieniu do punktu drugiego skargi, a zatem o ustalenie, iż prowadzenie postępowania egzekucyjnego na wniosek Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego bez sądowego tytułu wykonawczego jest sprzeczne z Konstytucją RP, Sąd wskazał, że Trybunał Konstytucyjny potwierdził konstytucyjność tych przepisów i w tym kontekście brak jest podstaw do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności z Konstytucją przepisów określonych przez skarżącego w punkcie 4 skargi. W ocenie Sądu nie zachodzi sprzeczność z Konstytucją wskazanych przez skarżącego przepisów. Odnosząc się do zarzutu wniesionego przez zobowiązanego, że Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny nie mógł skierować do egzekucji administracyjnej wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego obejmującego obowiązek uregulowania opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC zgodnie z ogólnymi warunkami ubezpieczeń obowiązkowych, gdyż nie miał on podstaw do jego wystawienia, wskazać należy, iż na mocy art. 90e ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. z 1996 r. nr 11, poz. 62 z późn.zm.) osoba, która nie dopełniła obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, jest obowiązana wnieść opłatę w wysokości ustalonej przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Fundusz wzywając do wniesienia opłaty informuje jednocześnie, że nie uiszczona w terminie kwota zostanie wyegzekwowana w trybie egzekucji administracyjnej (na podstawie art. 90e ust. 2 pkt 1 tejże ustawy). Do wystawienia tytułu wykonawczego został upoważniony tenże Fundusz w oparciu o art. 52 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Art. 52 ust. 2 w związku z art. 90e ust. 2 pkt 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej rozumiany jako odnoszący się wyłącznie do egzekucji należności z tytułu w/w opłaty został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za zgodny z art. 2, 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP (wyrok z dnia 18 kwietnia 2000 r. sygn. K. 23/99 – OTK 2000/3/89/. Trybunał wskazał w uzasadnieniu, że wysokość opłaty nie jest uzależniona od stopnia winy podmiotu zobowiązanego i jest taka sama bez względu na to jak długo nie wywiązywał się z obowiązku zawarcia umowy. Zdaniem Trybunału opłata wnoszona na rzecz UFG ma charakter publicznoprawny, co zakłada m.in. brak równorzędności podmiotów i dopuszcza poddanie obywatela władczym działaniom funduszu, który najpierw ustala obowiązek uiszczenia opłaty, następnie wzywa do jej uiszczenia i wystawia tytuł wykonawczy dla dokonania egzekucji administracyjnej. W ocenie Sądu nie zachodzi podnoszona przez skarżącego niekonstytucyjność przepisów nakładających na obywateli obowiązek zawarcia umowy OC pojazdów. Mieści się to bowiem w zakresie obowiązków jakie mogą być nałożone na obywatela w zgodzie z Konstytucją. Wskazać bowiem należy, iż obowiązek ubezpieczenia OC powinien być traktowany mutatis mutandis jak ciężary i świadczenia publiczne, o których mowa w art. 84 Konstytucji RP i skoro ów obowiązek określony został ustawą, nie zachodzi podnoszona przez stronę skarżącą niekonstytucyjność przepisów nakładających ten obowiązek. Zgodnie z orzecznictwem NSA organ egzekucyjny nie jest uprawniony do wkroczenia w merytoryczne badanie zasadności egzekwowanego obowiązku, skoro wierzyciel w trybie art. 34 § 1 cyt. ustawy wypowiedział się odnośnie istnienia obowiązku (np. wyroki NSA z dnia 17 stycznia 2001 r. I SA/Gd 2167/00 – LEX nr 46461) Zdaniem Sądu organ egzekucyjny mógł podjąć i prowadzić egzekucję celem jej wykonania, w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa i przypomnieć należy, że organy egzekucyjne nie posiadają uprawnień do merytorycznej oceny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym... - zob. wyrok I SA/Gd 409/01). Z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął wobec A. J. postępowanie egzekucyjne zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 26 § 1 cytowanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc na wniosek wierzyciela. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego właściciel jest posiadaczem samoistnym, bowiem w granicach określonych w przez ustawy i zasady współżycia społecznego może z wyłączeniem innych osób korzystać z rzeczy (art. 140 k.c.), choćby nawet nie dzierżył rzeczy. Z mocy art. 337 k.c. posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Natomiast posiadacz zależny np. samochodu (czyli ten, kto nim faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą), jakim był ojciec skarżącego, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz. U. Nr 26, poz. 310 z późn.zm.) nie ma obowiązku ubezpieczenia samochodu. Obowiązek ubezpieczenia zgodnie z w/w rozporządzeniem ciąży na posiadaczu samoistnym jakim był niewątpliwie skarżący A. J. - właściciel samochodu. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w tytule wykonawczym wskazuje osobę zobowiązanego A. J. oraz że podstawą prawną obowiązku i jego dochodzenia na drodze egzekucji administracyjnej jest przepis art. 90e, ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62). Stwierdzenie zatem przez wierzyciela, że należność objęta tytułem wykonawczym istnieje i podlega postępowaniu egzekucyjnemu, zobowiązuje organ egzekucyjny do podjęcia czynności egzekucyjnych. Z uwagi na powyższe Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), skargę oddalił.