I SA/Gd 1307/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 19 września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 23 kwietnia 2013 r., M. N. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych związanych ze skargą kasacyjną od wyroku tut. Sądu z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1307/12. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże z żoną pozostaje od 2010 r. w faktycznej separacji i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, zaś aktualnie toczy się postępowanie sądowe w przedmiocie orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, lecz nie przynosi mu ona dochodów tylko straty, nie posiada żadnych zasobów finansowych, nie jest właścicielem nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W rubryce nr 6 wniosku PPF wnioskodawca wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema małoletnimi córkami, jednakże w rubryce nr 8 oświadczył, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2013 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył, działając przez pełnomocnika, odpisy: zeznania podatkowego PIT-36L z załącznikiem PIT/B za 2012 r., bilansu na dzień 31 grudnia 2012 r., rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2012 r. oraz 31 marca 2013 r., pozwu o separację z dnia 17 grudnia 2012 r. wraz z wnioskiem o uzasadnienie wyroku z dnia 17 kwietnia 2013 r., tytułów wykonawczych z dnia 31 grudnia 2012 r., 7 i 15 stycznia 2013 r. oraz 20 i 26 marca 2013 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego z dnia 8 kwietnia 2013 r. Wnioskodawca przedłożył również dwa dodatkowe oświadczenia: jedno złożone osobiście z dnia 6 maja 2013 r. oraz drugie złożone przez pełnomocnika z dnia 10 maja 2013 r. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy ustalił, że wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając naruszenie: 1. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania, 2. art. 86a w zw. z art. 164 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez : a) ich błędną wykładnię prowadzącą do uznania, iż skarżący posiada dostęp do środków zgromadzonych na swoich rachunkach bankowych pomimo ich zajęcia, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów postępowania, b) oraz poprzez uznanie, iż skoro jest posiadaczem zajętych rachunków bankowych, to posiada on środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że wykazał w dostateczny sposób, poprzez złożone oświadczenie oraz dokumenty urzędowe, iż nie uzyskuje on dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto środki finansowe zgromadzone na jego rachunku bankowym zostały zajęte w trybie zabezpieczenia przez Dyrektora Izby Celnej. Wniosek, że skarżący jest w stanie ponieść koszty związane z postępowaniem sądowym, pomimo ciężkiej sytuacji finansowej, są w jego ocenie sprzeczne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego bowiem gdyby posiadał jakikolwiek inny majątek, organy egzekucyjne również dokonałyby jego zajęcia. Nie istnieje zdaniem skarżącego żadna podstawa do twierdzenia o niejasności jego sytuacji majątkowej, tym bardziej, że z dokumentów wynika wprost brak środków na pokrycie codziennych kosztów utrzymania samego skarżącego. Wątpliwości wyrażone w uzasadnieniu odnoszące się do braku zasobów pieniężnych na bieżące utrzymanie również pozbawione są podstaw, gdyż skarżący wskazał, iż obecnie utrzymuje się ze środków pochodzących z zaciąganych zobowiązań. Odnosząc się do twierdzeń, iż pomimo prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających jest on w stanie dysponować swoimi środkami na rachunkach bankowych jest naruszeniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Samo posiadanie rachunku bankowego nie daje skarżącemu żadnych uprawnień w sytuacji ich zajęcia, co sąd w sposób nieuprawniony wskazał w uzasadnieniu. Mianowicie z art. 68a ww. ustawy wynika, iż wskutek zajęcia bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z rachunku. Oznacza to, że w momencie zajęcia skarżący przestał być dysponentem własnych środków pieniężnych tam zgromadzonych, co więcej nie ma do nich wglądu ani dostępu do informacji. Wskazywana kwota wolna od zajęcia na podstawie przywołanego przez sąd przepisu prawa bankowego jest irrelewantna wobec faktu, iż obowiązuje zakaz wypłat wszelkich środków, także tych niezajętych. Zatem de facto skarżący nie jest uprawniony do dysponowania takimi środkami. Nawet wówczas gdy zajęcie zostało dokonane w wyniku zabezpieczenia, na podstawie art. 164 § 4 ustawy stosuje się do niego przepisy o postępowaniu egzekucyjnym. Reasumując skarżący stwierdza, że w dostatecznym stopniu udowodnił niemożność ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym bardziej, że wskazał w złożonym oświadczeniu, iż obecnie utrzymuje się za środki pożyczone. Brak dochodów z działalności gospodarczej oraz zajęcia egzekucyjne uniemożliwiają mu poniesienie kosztów postępowania, tym bardziej, że wobec niego toczy się obecnie wiele postępowań, które generują coraz to nowe wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprostał opisywanym wymaganiom. Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 23 kwietnia 2013 r., dodatkowych oświadczeń z dnia 6 i 10 maja 2013 r. oraz ww. dokumentów źródłowych ustalono, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w separacji, jego dwie małoletnie córki zamieszkują z matką. Wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi mu straty. I tak w zeznaniu podatkowym za 2012 r. wykazał z tego tytułu stratę w wysokości 280.700,13 zł, deklarując przychód w kwocie 1.470.121,03 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 1.750.821,16 zł, zaś strata netto wynikająca z rachunku zysku i strat za ubiegły rok obrachunkowy stanowiła kwotę 281.269,32 zł. Na dzień 31 marca 2013 r. wnioskodawca nie osiągnął przychodów netto ze sprzedaży, poniósł natomiast stratę w wysokości 9.432,95 zł. Zgodnie z przedłożonym bilansem wnioskodawca posiadał na dzień 31 grudnia 2012 r. aktywa trwałe o łącznej wartości 1.401.172,62 zł, (środki trwałe o wartości 99.903,77 zł w tym urządzenia techniczne i maszyny o wartości 48.516,55 zł, środki transportu o wartości 41.820,01 zł). Aktualnie, jak oświadczył wnioskodawca, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada zasobów finansowych, pojazdów mechanicznych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego rachunek bankowy podlega zajęciu do łącznej kwoty 292.991,90 zł (zgodnie z odpisami tytułów wykonawczych i zawiadomieniami o zajęciu konta z dnia 8 kwietnia 2013 r.), zgodnie z treścią dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy zajęciu podlegają zarówno jego rachunki firmowe, jak i osobiste. Wnioskodawca partycypuje w kosztach utrzymania córek w ten sposób, że zobowiązany jest do przekazywania na ich rzecz środków pieniężnych w wysokości 1.500 zł na każdą z nich. Według dodatkowego oświadczenia średnie miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy wynoszą około 400 zł. Aby regulować wskazane wydatki, wnioskodawca zaciągnął kredyt bankowy, bowiem – jak wyjaśnił jego pełnomocnik w piśmie z dnia 10 maja 2013 r. – nie dysponował wystarczającymi środkami na te cele. Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, przyjąć należy, że sytuacja finansowa wnioskodawcy pozostaje nadal niejasna, w szczególności w kwestii dotyczącej braku dochodów i zasobów pieniężnych w kontekście ponoszonych przez niego wydatków. Co więcej, przyjąć można, że wnioskodawca, poprzez wskazanie jedynie okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych, przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części, jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wpływ na taką ocenę miały przedstawione poniżej następujące okoliczności faktyczne. Wnioskodawca podał, że utrzymuje się sam, pomimo że od dłuższego czasu nie osiąga jakichkolwiek dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej. Zarazem, jak wynika ze złożonego dodatkowo oświadczenia, ponosi wydatki związane z bieżącymi kosztami utrzymania (ok. 400 zł miesięcznie), jak również przekazuje środki na rzecz małoletnich córek, które zamieszkują z matką (łącznie 3.000 zł). Wprawdzie z dodatkowego oświadczenia jego pełnomocnika wynika, że wnioskodawca wszelkie koszty pokrywa ze środków przyznanego mu kredytu bankowego, to jednak kwoty tych środków (którymi rzekomo dysponuje wnioskodawca) jego pełnomocnik nie podał, podobnie jak nie wyjaśnił, z czego, a także w jakiej wysokości, wnioskodawca spłaca należne raty. Co więcej, w rubryce PPF dotyczącej posiadanych zasobów finansowych sam wnioskodawca nie wykazał środków pochodzących z kredytu bankowego, do czego był zobowiązany – zwłaszcza w sytuacji, gdy pokrywa nimi bieżące i konieczne wydatki, co oznacza, że wciąż posiada środki z tego tytułu. Ponadto wskazać należy na sprzeczność oświadczeń samego skarżącego, który we wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji podniósł, że nie posiada żadnych oszczędności ani wolnych środków obrotowych a utrzymuje się wyłącznie dzięki pomocy rodziny natomiast we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako źródło bieżącego utrzymania wskazał kredyt bankowy (bez przedłożenia jakichkolwiek dowodów potwierdzających jego udzielenie). W świetle powyższego, a także z uwagi na wskazywane okoliczności, że od ubiegłego roku skarżący nie uzyskał dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a od stycznia br. nie osiąga nawet przychodów z tego źródła co podważa jego zdolność kredytową, utrzymywanie się wnioskodawcy z kredytu bankowego uznać należy za niewiarygodne. Tym bardziej, że oczywistym jest, iż kredyt czy pożyczkę należy sukcesywnie spłacać. Odnosząc się zaś do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności niemożności przedstawienia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z uwagi na to, że podlegają one zajęciu egzekucyjnemu, wyjaśnić należy wnioskodawcy, że fakt zajęcia rachunków bankowych w toku prowadzonej egzekucji w żaden sposób nie wpływa na niemożność uzyskania wyciągów z kont, których wciąż jest posiadaczem. Dodatkowo zwraca się uwagę, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenie, w którym wyjaśnił, że posiadane przez niego konta bankowe zostały zajęte przez Dyrektora Izby Celnej, nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu. Jak już bowiem wskazano, wnioskodawca wciąż jest posiadaczem tych rachunków bankowych, a zatem może uzyskać wyciągi potwierdzające ich salda i obrazujące księgowane na nich transakcje. W skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu jasno zaś sprecyzowano, jakie dane dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. W konsekwencji skoro wnioskodawca nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, to nie można przyjąć, że nie posiada on środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów sądowych. Nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje wnioskodawca. Okoliczność prowadzenia egzekucji względem majątku wnioskodawcy nie przesądza o niemożności poniesienia kosztów sądowych. Wskazać należy, że także wykazanie straty w prowadzonej działalności gospodarczej nie jest samodzielną okolicznością, która mogłaby przemawiać za przyznaniem prawa pomocy. Strata stanowi jedynie różnicę pomiędzy przychodem osiągniętym w danym roku podatkowym, a kosztami jego uzyskania. Wykazanie straty nie przekłada się jednak na stwierdzenie, że podatnik nie dysponuje środkami finansowymi czy też majątkiem niezbędnym do pokrycia kosztów sądowych. Wykazanie straty nie jest również jednoznaczne z powstaniem stanu zagrożenia niewypłacalnością. Nie jest bowiem wykluczone, że strata może zostać pokryta ze środków finansowych, którymi podatnik dysponuje lub uzyskanych w drodze kredytu bądź pożyczki. Ponadto fakt poniesienia straty nie musi oznaczać, że w kolejnych latach podatkowych podatnik nie wykaże dochodu z prowadzonej działalności. Co więcej, zgodnie z art. 9 ust. 3 z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 poz. 361) o wysokość straty ze źródła przychodów, poniesionej w roku podatkowym, można obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych. Zatem poniesienie straty niekoniecznie musi oznaczać zakończenie działalności gospodarczej przedsiębiorcy. W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zachowanie wnioskodawcy skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Wprawdzie, jak już wskazano, w świetle przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów należało by przyjąć, że nie uzyskuje on dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak skoro ponosi on bieżące, konieczne wydatki i posiada na ten cel środki z zaciągniętego kredytu bankowego (przy czym nieznana jest kwota posiadanych środków), a jednocześnie brak dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych o zasobach pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, uznać trzeba że istotne wątpliwości dotyczące jego rzeczywistych możliwości płatniczych wciąż pozostają niewyjaśnione. Ponadto nie umknęło uwadze Sądu, że pomimo powoływania się zarówno we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jak i we wniosku o przyznanie prawa pomocy na brak jakichkolwiek zasobów pieniężnych i środków obrotowych, brak dostępu do kont bankowych i ciężką sytuację materialną, wnioskodawca zarówno w niniejszej sprawie jak i w sprawach zarejestrowanych w tut. Sądzie pod sygnaturami I SA/Gd 1305/12 i I SA/Gd 1306/12 uiścił w całości wpisy od skarg, jak również wniósł opłaty kancelaryjne z tytułu sporządzenia i doręczenia wyroków wraz z uzasadnieniem (zwrotu nadpłaconej opłaty zażądał na rachunek bankowy). Wskazać również należy, że zaprezentowana tu zła kondycja wnioskodawcy kontrastuje z tym, że w przedmiotowym postępowaniu skarżącego reprezentuje profesjonalny pełnomocnik. Korzystanie z usług adwokata zazwyczaj wiąże się z ponoszeniem przez mocodawcę kosztów. Okoliczność ta potwierdza zatem brak pełnego wyjaśnienia sytuacji skarżącego, co jak wskazano należy do wnoszącego. Rozpoznając niniejszą sprawę nie można pominąć okoliczności, że wnioskodawca ubiegał się już o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach zawisłych przez tut. Sądem z jego skarg (sygn. akt I SA/Gd 1305 i 1306/12, I SA/Gd 75-75/13, I SA/Gd 301-302/13). Jego żądania rozpoznane zostały odmownie z uwagi na wskazanie przez niego jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych i przedstawienie swojej sytuacji finansowej w sposób wybiórczy. W sprawach tych wnioskodawca powołał się na te same okoliczności co w niniejszej sprawie, jak również uchylił się od wyjaśnienia kwestii dotyczących posiadanych środków pieniężnych. Tym sam, obrazując swoją kondycję finansową w niniejszej sprawie, uznać należało, że wnioskodawca kolejny raz zachował się w sposób tożsamy, mimo iż mógł oczekiwać, znając stanowisko Sądu w tym zakresie, że będzie to skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.