I SA/Gd 1309/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała /spr./ Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Kolanowski Sędzia NSA Sławomir Kozik Protokolant Elżbieta Cymanowska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A.K. i J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 czerwca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 1998 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 100,41 (sto 41/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zaskarżona decyzja nie może być wykonana. I SA/Gd 1309/01 U z a s a d n i e n i e Wójt Gminy decyzją z dnia 17 kwietnia 2001 r. orzekł o odpowiedzialności J.K. za zaległości podatkowe jego żony A.K. z tytułu podatku od nieruchomości za 1998 r. w kwocie 6.694,10 zł i odsetek za zwłokę. A.K. nie uiściła podatku wymierzonego decyzją z dnia 14 maja 1999 r. Egzekucja z jej majątku okazała się bezskuteczna. Dług powstał przez zawarciem umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Powyższa decyzja została wydana w oparciu o przepisy art. 29 i 108 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). A.K. odwołała się od powyższej decyzji. Podatek wynikał z dzierżawy nieruchomości, która powinna być zawarta ze Spółką cywilną "A", a omyłkowo została zawarta ze skarżącą. Skarżąca podniosła, że "rachunek za podatek" otrzymała po likwidacji składu, więc chroni ją art. 89 Kodeksu cywilnego (umowa zawarta w złej wierze). Mąż skarżącej od 1996 r. prowadzi działalność gospodarczą z dobrym skutkiem i nie ma powodu, aby spłacał dług Spółki "A". Mąż zakończył działalność w dniu 7 marca 2000 r. i z tym dniem małżonkowie w oparciu o umowę pozostają w rozdzielności majątkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 czerwca 2001 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Małżonkowie wyłączyli ustawową wspólność majątkową, wobec czego J.K. odpowiadał za zobowiązania podatkowe żony na zasadzie art. 111 Ordynacji podatkowej. Odpowiedzialność ta powstaje na mocy decyzji organu podatkowego. Małżonek może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe poprzez ograniczenie, zniesienie lub wyłączenie ustawowej wspólności majątkowej. Skutki prawne umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej nie odnoszą się jednak do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy, o czym stanowi art. 29 § 2 Ordynacji podatkowej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca podkreśla, że zyski z działalności gospodarczej prowadzonej na dzierżawionym gruncie uzyskiwała Spółka "A", w której skarżąca miała 1/3 udziału. Decyzja podatkowa powinna być kierowana na Spółkę. Sytuacja materialna rodziny jest trudna. Mąż zarabia kwotę 1.020 zł netto. Z tej kwoty utrzymuje się 3 osobowa rodzina. Skarżąca wniosła "O sprostowanie zaistniałej sytuacji, ponieważ jako wspólnik s.c. ponoszę mniejsze koszty. W przeciwnym wypadku zwracam się o umorzenie zaległości podatkowych". Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wniosek o umorzenie zaległości podatkowej skarżący mogą złożyć do organu podatkowego pierwszej instancji. Strona skarżąca w piśmie z dnia 10 stycznia 2002 r. dodatkowo wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów dotyczących dzierżawy, które to otrzymała od Wójta Gminy. Te nowe dowody wykazują, że odwołanie od decyzji ustalającej podatek zostało złożone przez pełnomocnika Spółki "A". Wszystkie dokumenty dotyczą tej Spółki, a skarżąca była jedynie jej pełnomocnikiem. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja zawiera wady skutkujące koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Podobne wady zawiera decyzja organu pierwszej instancji orzekająca o odpowiedzialności J.K. za zaległość podatkową jego żony. Przy czym uwzględnienie skargi wynika z okoliczności, które nie zostały w niej dostrzeżone. Strona skarżąca wniosła bowiem o umorzenie zaległości podatkowej z uwagi na jej trudną sytuację materialną. Jak słusznie zaważyło SKO, żądanie takie może być realizowane w trybie art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) tj. w formie wniosku złożonego w organie podatkowym pierwszej instancji. Sąd administracyjny władny jest zająć się taką kwestią dopiero w przypadku, gdy podatnik zaskarży do sądu decyzję ostateczną odmawiającą w całości czy w części umorzenia zaległości. W niniejszym przypadku skarga nie dotyczy decyzji odmawiającej umorzenia zaległości. Podobnie bezzasadne są zarzuty skargi zmierzające do wykazania, że na A.K. nie powinny ciążyć zobowiązania podatkowe w zakresie całości podatku od nieruchomości wykorzystywanej do działalności gospodarczej przez Spółkę cywilną "A". Zobowiązanie podatkowe zostało bowiem ustalone decyzją Wójta Gminy z dnia 14 maja 1999 r. utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 lipca 1999 r. Jak przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie i piśmiennictwie tematu w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na osobę trzecią, nie można skutecznie kwestionować wcześniejszych ustaleń dokonanych przez organ podatkowy w toku postępowania podatkowego, tak co do podstawy opodatkowania, wysokości podatku, jak i materiałów faktycznych, na których oparto decyzję podatkową w tym postępowaniu (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2000 r. I SA/Kr 666/98, R. Mastalski, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2003, Oficyna Wydawnicza Unimex, Wrocław 2003, str. 401-402). Jednakże zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszym przypadku organy podatkowe rozstrzygały w trybie art. 108 w zw. z art. 111 Ordynacji podatkowej przywołując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 29 Ordynacji podatkowej. Tym samym doszło do pomieszania dwóch reżimów odpowiedzialności majątkowej małżonka podatnika za zobowiązanie podatnika. Zgodnie z art. 111 § 4 Ordynacji podatkowej przepis § 1 stosuje się również do małżonków, którzy zawarli umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Odpowiedzialność takiego małżonka dotyczy jednak jedynie zaległości podatkowej powstałej w okresie, w którym stale współdziałał w wykonywaniu działalności gospodarczej lub wolnego zawodu z podatnikiem, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności (§ 1) przy ograniczeniu odpowiedzialności do wysokości uzyskanych korzyści (§ 5). W niniejszym przypadku organy podatkowe nie podjęły jakichkolwiek prób ustalenia czy zaistniały ww. przesłanki do orzeczenia odpowiedzialności małżonka podatnika jako osoby trzeciej. Natomiast inny reżim odpowiedzialności majątkowej małżonka podatnika za zobowiązania podatkowe jest unormowany w art. 29 Ordynacji podatkowej. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za podatki, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Skutki prawne ograniczenia, zniesienia lub wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed tymi zdarzeniami. Zatem zgodnie z art. 29 Ordynacji podatkowej w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za podatki powstaje z mocy prawa i nie wymaga wydania odrębnej decyzji jako warunku wszczęcia postępowania egzekucyjnego do majątku wspólnego. Mając powyższe na względzie należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c, art. 152 i art. 209 w zw. z art. 200 cyt. wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. AW