I SA/Gd 1324/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) dalej jako "u.o.s.u.s.", art. 28 tej ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - dalej jako "rozporządzenie wykonawcze" oraz art. 32 u.o.s.u.s., po rozpoznaniu wniosku A.D. odmówił umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami, za okres od czerwca do września 2000 r., na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 3.488,98 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 766,32 zł oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 250,57 zł, dowodząc, iż w przypadku strony brak jest podstaw do umorzenia ww. należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zarzuciła pracownikom urzędu skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nadużycia oraz zaniedbywanie obowiązków w zakresie kontroli nad działalnością firmy, która miała być odbiorcą usług świadczonych przez stronę w ramach działalności gospodarczej. Strona wskazała na przyczyny podjęcia prowadzenia działalności gospodarczej i opisała kwestie związane ze współpracą z ww. firmą. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydana w pierwszej instancji. Organ wskazał na art. 28 ust. 2 i 3 u.o.s.u.s. i zauważył, że wyliczenie tam zawarte stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie organu, całkowita nieściągalność nie występuje, gdyż wobec strony prowadzona jest skutecznie egzekucja administracyjna w formie zajęcia świadczenia rentowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poddał ocenie wniosek podatnika o umorzenie odsetek także w aspekcie kryteriów sprecyzowanych w rozporządzeniu wykonawczym. Stwierdził, że strona nie wykazała istnienia przesłanek z tego rozporządzenia wynikających, a zatem brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony w ramach przyznanego organowi uznania administracyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A.D. opisał okoliczności związane z podjęciem przez niego działalności gospodarczej. Stwierdził, że uczynił to na żądanie firmy, która miała być odbiorcą świadczonych przez niego usług. Wystawiał na rzecz tej firmy faktury "in blanco", należności stwierdzonych tymi fakturami faktycznie nie otrzymywał. Zarzucił, iż pracownicy urzędu skarbowego, jak i ZUS okoliczności tych nie zbadali. Podniósł ponadto, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej był już ubezpieczony w ramach ubezpieczenia zdrowotnego żony, zatem brak jest podstaw do ponownego obciążenia go składkami z tego tytułu. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem należało ją oddalić. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zatem sąd administracyjny wykonując funkcję kontrolną administracji publicznej czyni to z uwzględnieniem jednego tylko kryterium, kryterium zgodności z prawem. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 28.10.2009 r. Sygn. akt II SA/Wr 31/09 LEX nr 573924). Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, wraz z odsetkami, na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od czerwca do września 2000 r. Z woli ustawodawcy ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość umorzenia składek tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności i na szczególnych warunkach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie może też budzić wątpliwości, co podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ w przypadku ustalenia, że zachodzą przesłanki umorzenia zaległości ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W myśl art. 28 ust. 2 u.o.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym kosztów i odsetek, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu, tj. w sytuacji, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5), gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z mocy zaś § 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Mając na względzie okoliczności rozpatrywanej sprawy Sąd podziela stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do braku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności i - w konsekwencji - braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Skarżący pobiera świadczenie rentowe, z którego skutecznie prowadzona jest egzekucja. Nadal istnieją więc potencjalne możliwości wyegzekwowania należnego świadczenia. Prawidłowo więc zostało w sprawie ocenione, że w świetle brzmienia art. 28 u.s.u.s. nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności, który mógłby uzasadniać umorzenie zaległości. Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.o.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności jest modyfikowane wobec ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek (art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s.). Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Taki status ma również skarżący. Przy umarzaniu odsetek objętych wnioskiem podatnika należy więc oceniać, czy pomimo braku przesłanki całkowitej nieściągalności nie zachodzą inne "uzasadnione przypadki" umorzenia. Z akt sprawy, jak również z argumentacji podnoszonej przez skarżącego nie wynika, aby takie uzasadnione przypadki w tej sprawie wystąpiły. Zdaniem Sądu prawidłowa jest bowiem ocena wystąpienia w sprawie przesłanek umorzenia składek wynikających z przepisów rozporządzenia wykonawczego, w którym doprecyzowano "uzasadnione przypadki" umorzenia zaległości (art. 28 ust. 3b u.o.s.u.s.). Należy zauważyć, że skarżący nie wskazał na żadne okoliczności odnoszące się do jego aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, uzasadniając swój wniosek okolicznościami związanymi z podjęciem działalności gospodarczej i przebiegiem współpracy z firmą będącą usługobiorcą, która to firma dopuścić się miała względem skarżącego nieprawidłowości, a nawet oszustw. Nie są to jednak okoliczności istotne z punktu widzenia mających w sprawie zastosowanie norm prawa materialnego. Podobnie w niniejszym postępowaniu nie bada się okoliczności związanych z podleganiem ubezpieczeniu zdrowotnemu skarżącego. Kwestie te bowiem zostały rozstrzygnięte w ostatecznej decyzji ZUS z dnia [...]., nr [...]. W niniejszym postępowaniu badaniu podlega jedynie istnienie przesłanek przewidzianych w art. 28 u.o.s.u.s. i § 3 rozporządzenia wykonawczego, a istnienia tych przesłanek skarżący nie wykazał. Zważyć należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.