I SA/Gd 1332/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 22 października 2013 r., skarżąca U. K. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawczynię prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z dochodu z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 3.000 zł brutto miesięcznie, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jej majątek stanowią dwa mieszkania o powierzchni 35 m2 i 51 m2. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 28 października 2013 r. (doręczonym skarżącej w dniu 30 października 2013 r.) wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej, c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) oświadczenia wnioskodawczyni, czy uzyskała w bieżącym roku dochody z najmu/dzierżawy lokalu mieszkalnego, którego jest właścicielem, jeżeli tak wskazania ich wysokości i przedłożenia dokumentu na tę okoliczność (umowy najmu/dzierżawy), e) oświadczenia wnioskodawczyni w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), f) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawczyni (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), a w przypadku spłaty kredytów lub pożyczek zaświadczeń wystawionych przez instytucje finansowe o wysokości spłacanych przez wnioskodawczynię miesięcznych rat, g) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawczyni prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jej majątku, h) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawczynię kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni nadesłała dodatkowe oświadczenie z dnia 5 listopada 2013 r., w którym podała, że posiada dwa konta związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, dwa konta osobiste oraz jedno konto oszczędnościowe. Jak wskazała, salda kont związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą wynosiły odpowiednio: w lipcu br. 43.397,11 zł i 14.237,26 zł, w sierpniu br. 42.422,94 zł i 1.838,67 zł, we wrześniu br. 18.495,62 zł i 29.662,25 zł, salda kont osobistych wynosiły odpowiednio: w lipcu br. 16.365 zł i około 240 zł, w sierpniu br. 16.417 zł i około 240 zł, we wrześniu br. 15.536 zł i około 240 zł, zaś na koncie oszczędnościowym znajdowała się kwota 10.289,39 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła też, że w bieżącym roku nie uzyskała dochodów z najmu ani dzierżawy, nie posiada pojazdów mechanicznych, nie posiada zobowiązań wobec ZUS i urzędu skarbowego, nie jest względem niej prowadzone żadne postępowanie egzekucyjne, z rachunków firmowych spłaca kredyty, których raty kształtowały się odpowiednio: w lipcu na poziomie 3.299,44 zł i 1.457,47 zł, w sierpniu 3.311,97 zł i 1,460,89 zł, we wrześniu 3.283,18 zł i 1.451,85 zł. Wyjaśniła też, że nie posiada zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości spłacanych rat oraz że za ich wystawienie banki pobierają opłatę w wysokości 100 zł, a czas oczekiwania wynosi 10 dni, dlatego przedstawiła kwoty, które widnieją na wyciągach bankowych. Wraz z dodatkowym oświadczeniem wnioskodawczyni przedłożyła: 1) wyciąg z jednego rachunku bankowego za okres od 2 września 2013 r. do 10 września 2013 r. w celu zobrazowania wysokości poniesionych za pośrednictwem tego rachunku opłat za czynsz, gaz i prąd, 2) odpis zeznania PIT-36L za 2012 r., w którym wykazała roczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 23.279,64 zł – przy przychodzie w wysokości 537.143,53 zł i kosztach jego uzyskania w kwocie 513.863,89 zł, 3) odpis zeznania PIT-37 za 2012 r., zgodnie z którym osiągnęła dochód z emerytur, rent oraz innych krajowych świadczeń w wysokości 2.294,50 zł, 4) wyciągi z dokumentów księgowych obrazujących przychód, koszty jego poniesienia i dochód (bądź stratę) z prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z którymi wnioskodawczyni w lipcu i sierpniu br. poniosła stratę w wysokości odpowiednio 7.326,48 zł i 10.204,17 zł, zaś we wrześniu 2013 r. osiągnęła dochód w wysokości 2.701,26 zł. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że wnioskodawczyni nie wykonała w sposób prawidłowy nałożonego na nią obowiązku zobrazowania swojej sytuacji finansowej dokumentami wymienionymi w wezwaniu. Pomimo bowiem wyraźnego wezwania nie przedłożyła wymaganych wyciągów ze wszystkich prowadzonych dla niej rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, zastępując je swoim oświadczeniem w przedmiocie ilości posiadanych rachunków i ich sald, z wyjątkiem przedłożonego wyciągu z jednego tylko rachunku bankowego, obrazującego historię księgowanych na nim transakcji za okres zaledwie 9 dni. W tych okolicznościach wskazać należy, iż w treści wezwania skierowanego do wnioskodawczyni wyraźnie wskazano, które okoliczności winny być przez nią wykazane poprzez złożenie dokumentów źródłowych, a dla których uprawdopodobnienia wystarczy jedynie złożenie samego oświadczenia. Tylko nadesłanie żądanych dokumentów (tj. wyciągów bankowych) umożliwiłoby ustalenie i przeanalizowanie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak ilość posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, stan zgromadzonych na nich zasobów pieniężnych, źródła i wysokość księgowanych na nich wpływów (dochodów) oraz rodzaj i wysokość dokonywanych za ich pośrednictwem rozchodów (wydatków). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż wnioskodawczyni jest w posiadaniu takich wyciągów (chociażby elektronicznych), o czym świadczy przedłożenie jednego wyciągu obejmującego okres 9 dni września br. oraz to, że jak sama wskazała w dodatkowym oświadczeniu z dnia 5 listopada 2013 r., obrazując wysokość ponoszonych rat kredytowych, przedstawiła kwoty, które widnieją na wyciągach bankowych. Jednakże pomimo posiadania wymaganych dokumentów, ich nie nadesłała, uniemożliwiając ustalenie wszystkich ww. istotnych okoliczności faktycznych świadczących o jej rzeczywistych możliwościach finansowych. Uchylenie się wnioskodawczyni od przedłożenia tych dokumentów może świadczyć o tym, że dąży ona do przedstawienia swojej sytuacji finansowej w sposób wybiórczy, pomijając te okoliczności faktyczne, które przemawiałyby przeciwko przyznaniu jej prawa pomocy. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż zgodnie z przedłożonym wyciągiem z [...] (w którym zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni posiada ona konto osobiste), na rachunku tym w okresie od 2 do 10 września 2013 r. cały czas znajdowały się środki pieniężne, których wysokość kształtowała się na poziomie od 16.300,09 zł (w dniu 2 września 2013 r.) do 15.542,20 zł (w dniu 10 września 2013 r.). Powyższe ustalenie koresponduje z treścią dodatkowego oświadczenia wnioskodawczyni, która podała, iż we wrześniu br. salda jej rachunków osobistych wynosiły odpowiednio 15.536 zł i około 240 zł. Nadto trzeba pamiętać, iż wnioskodawczyni posiada jeszcze rachunek oszczędnościowy, na którym we wrześniu br. znajdowały się, zgodnie z jej oświadczeniem, środki pieniężne w wysokości 10.289,39 zł, oraz posiada dwa rachunki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, których salda we wrześniu wynosiły odpowiednio 18.495,62 zł i 29.662,25 zł. Tym samym nie można przyjąć, iż wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść w niniejszej sprawie kosztów zastępstwa procesowego z wyboru, skoro dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi, zgromadzonymi na jej rachunkach bankowych, a wnioskodawczyni nie wskazała żadnych przyczyn uniemożliwiających jej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego z posiadanych zasobów finansowych, zwłaszcza z oszczędności zgromadzonych na kontach osobistych w łącznej wysokości 26.065,39 zł. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Tymczasem wnioskodawczyni uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który we wrześniu br. wyniósł 2.701,26 zł (przy przychodzie w wysokości 47.683,34 zł), jest właścicielem dwóch mieszkań o powierzchni 35 m2 i 51 m2, a przede wszystkim posiada oszczędności w kwocie 26.065,39 zł (których nie wykazała w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach), a ponadto dysponuje środkami finansowymi w wysokości 48.157,87 zł, zgromadzonymi na jej rachunkach firmowych. Tym samym obiektywnie nie jest człowiekiem ubogim, pozbawionym majątku i środków do życia. Nadto należy wyjaśnić, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż koszty postępowania winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. W tym kontekście należy wskazać, że wnioskodawczyni przeznacza, jak wskazała w dodatkowym oświadczeniu z dnia 5 listopada 2013 r., kwotę rzędu 4.735 zł miesięcznie na spłatę zaciągniętych kredytów. Fakt zaciągnięcia tych zobowiązań po pierwsze sugeruje, że wnioskodawczyni czuła się osobą zdolną do ich spłaty, po drugie oznacza, że udzielające jej ich instytucje finansowe także oceniły, że zdolność taką posiada. W tych okolicznościach faktycznych nie można więc przyjąć, że wnioskodawczyni nie ma możliwości finansowych poniesienia bez uszczerbku koniecznego utrzymania pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzono, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.