I SA/Gd 1332/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia 22 maja 2014 r., skarżącą zwróciła się do ZUS o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu składek oraz o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych należności składkowych. Po przeprowadzeniu postępowania i analizie dowodów złożonych przez wnioskodawcę, decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieuregulowania składek na ubezpieczenie społeczne (w kwocie 20.096,- zł), ubezpieczenie zdrowotne (w kwocie 23.190,- zł), Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (w kwocie 3.640,- zł), uznając że nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie ww. odsetek. Po rozpatrzeniu wniosku "A" spółka z o. o., o ponowne rozpatrzenie sprawy - ZUS decyzją z dnia [...] r., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieuregulowania składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznając skargę spółki na powyższą decyzję, w dniu 28 stycznia 2015 r. wydał wyrok (sygn. akt I SA/Gd 1460/14), w którym uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Sąd uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wyjaśnił, że decyzja ta narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, bowiem ZUS naruszył art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. dalej jako "k.p.a.") poprzez niewłaściwe ustalenie treści i zakresu żądania przedstawionego we wniosku. WSA wskazał, że w sytuacji gdy zainteresowana strona składa wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - treść tego wniosku przesądza o zakresie żądania strony. Zatem w sytuacji, gdy strona składa wniosek o rozłożenie na raty, organ zobowiązany jest do wydania decyzji administracyjnej i poprzedzenia jej postępowaniem administracyjnym w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. WSA uznał, że błędne jest również stanowisko organów jakoby z przepisu art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej jako "u.s.u.s.") wynikała możliwość umorzenia odsetek od należności tylko w przypadku umorzenia należności głównej. Sąd wskazał, że art. 28 u.s.u.s. pozwala na umorzenie samych odsetek za zwłokę od wskazanych w nim składek, jak i od składek wskazanych w art. 32 tej ustawy, co zgodne jest z regułą wykładni a fortiori w odmianie a maiore ad minus – jeżeli wolno (umorzyć) więcej, to tym bardziej wolno mniej. Wnioskodawca ma przy tym we wskazanym wyżej zakresie pełną swobodę w wyborze należności, których umorzenia się domaga; może zatem domagać się umorzenia w całości lub w części niektórych tylko składek, samych odsetek, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia lub kosztów egzekucyjnych, może łączyć swoje żądania w ramach tych należności, przy czym jeśli umorzone zostaną składki to z mocy prawa umorzeniu ulegają również te należności z nimi związane, o których mowa jest w art. 28 ust. 4 u.s.u.s., tj.: odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. Organ wyjaśnił, że w trakcie ponownie wszczętego postępowania wyjaśniającego, spółka nie przedłożyła nowych dowodów, w tej sytuacji sprawę rozpoznano w oparciu o dotychczasowy materiał dowodowy. Organ wskazał, że w sprawie nie mają zastosowania przesłanki umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 2 pkt 1, 2, 4, 5 ww. ustawy. Faktem jest natomiast, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, ponadto istnieje majątek, z którego można by egzekwować należności. Nie ma również zastosowania przesłanka zawarta w punkcie 4a, ponieważ wysokość nieopłaconych składek w sposób znaczący przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym oraz przesłanka zawarta w punkcie 6, tj. z uwagi na nieprowadzone postępowanie egzekucyjne nie można stwierdzić, że z ewentualnego przymusowego wyegzekwowania należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne w przedmiotowej sprawie nie było do tej pory prowadzone z uwagi na wsteczne objęcie ubezpieczeniami społecznymi, natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego może okazać się skuteczne. Kolejno organ wyjaśnił, że spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą. Jej sytuacja finansowa została oceniona jako zadowalająca po przeprowadzeniu analizy finansowej na podstawie posiadanych dokumentów rozliczeniowych spółki (bilanse za lata 2011-2013). Płynność finansowa, która przybrała wartość wskaźnika 24,33 % pozwala uznać, że spółka jest płynna finansowo i co za tym idzie jest w stanie regulować swoje zobowiązania terminowo. Wskaźnik bieżącej płynności w 2013 roku – 2,38 wskazuje, że spółka jest płynna finansowo. Wskaźnik ogólnego zadłużenia w 2013 roku kształtuje się na poziomie 0,81 co sprawia, że osiąga on wartość zbliżoną do pożądanej podczas sporządzania analizy finansowej (0,5) zatem stwierdzić można, że majątek spółki w optymalnym stopniu jest finansowany kapitałem obcym. Zatem na podstawie przeprowadzonej analizy uznać można, że sytuacja spółki jest stabilna i posiada ona możliwości regulowania bieżących zobowiązań. Powyższe wynika również z oświadczenia spółki z dnia 11 czerwca 2014 r., w którym stwierdziła, że zobowiązania wobec innych kontrahentów reguluje terminowo. Odnosząc się do sytuacji materialnej spółki, która została oceniona na podstawie listy środków trwałych, na dzień 31 grudnia 2013 r. (majątek o łącznej wartości 588.940,04 zł), organ uznał, że istnieje majątek z którego mogą zostać egzekwowane należności z tytułu składek. Ponadto ustalono, że spółka posiada jeszcze jedną nieruchomość o powierzchni 757m2 w użytkowaniu wieczystym o udziale 3/8. Zatem interpretując informacje zebrane w toku prowadzonego postępowania organ stwierdził, że w stosunku do przedmiotowych należności nie zostało zastosowane przymusowe dochodzenie, ponieważ wniosek o umorzenie odsetek został złożony w następstwie sporządzenia korekt pokontrolnych, z powyższego wynika, że nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zadłużenia przez komornika sądowego lub naczelnika urzędu skarbowego zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy. Ponadto z uwagi na brak prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie można stwierdzić, że w ewentualnym przymusowym dochodzeniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki, a wysokość nieopłaconych składek w sposób ewidentny przekracza kwoty kosztów upomnienia. Organ wskazał, że odmowa umorzenia odsetek za zwłokę uzasadniona jest zachowaniem zasady równego traktowania oraz ochroną interesu ubezpieczonych. W związku z powyższym organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające umorzenie wnioskowanych zaległości. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS, zarzucając: - naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności art.153 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), polegające na pominięciu przez organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy – wiążącej oceny prawnej oraz wskazań WSA w Gdańsku zawartego w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1460/14, polegające na nierozpoznaniu wniosku o rozłożenie na raty zaległości w opłacie składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i niewydaniu w tej materii stosownej decyzji, - naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej wykładni art. 28 u.s.u.s., skutkujące odmową umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych w sytuacji wystąpienia przesłanek do umorzenia; - naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik postępowania w szczególności ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym przepisu art. 7 k.p.a. poprzez nie podjęcie wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia sprawy oraz przepisu art. 77 k.p.a. polegające na braku wszechstronnego zebrania dowodów w sprawie, nieuwzględnieniu i braku wszechstronnego rozpatrzenia dowodów. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że nie posiada środków finansowych pozwalających na regulowanie w ratach należności głównej z tytułu zaległych składek oraz zapłaty należności odsetkowych. W przypadku konieczności przymusowego zbycia składników majątkowych, nie uzyska się kwot pozwalających na spłatę zaległości i odsetek, a także kosztów egzekucyjnych. Wnioskodawca będzie, zatem zmuszony zlikwidować działalność gospodarczą i powstanie w ten sposób stan niewypłacalności, o którym mowa w art. 28 ustawy. Okoliczności tych nie wziął pod uwagę organ rozpatrujący wniosek. Kolejno autor skargi wskazał na pozytywne społecznie aspekty prowadzonej działalności i fakt, że spółka była wielokrotnie doceniana za swoją działalność. W ocenie skarżącej przepisy o umarzaniu należności składowych nie mogą być interpretowane tylko w ten sposób, iż mogą mieć zastosowanie tylko do przedsiębiorstw w upadłości czy likwidacji. Należy przyjąć, że obejmują one także sytuacje, w których niezastosowanie ulgi w postaci umorzenia spowoduje nieodwracalny stan upadłości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdański zważył, co następuje. Na wstępie zauważyć trzeba, że sprawa niniejsza była już przedmiotem kontroli sądowej, wobec czego granice jej rozpoznania wyznacza treść art. 153 i art. 170 P.p.s.a. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu powyższego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, J. P. Tarno, LexisNexis, Warszawa 2008 r.). Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądowym może dotyczyć stanu faktycznego i prawnego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2010, s. 394-395 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2009, s. 454). Przez ocenę prawną rozumie się powszechne wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Wskazania, co do dalszego postępowania stanowią natomiast z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci, np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok WSA z 19 lutego 2009 r., sygn. I SA/Gd 635/08, Lex nr 484031). Organ i sąd ponownie rozpatrujący sprawę związane są wyłącznie oceną prawną pozostającą w związku z rozpatrywaną sprawą, a nie wykładnią in abstracto. Wskazania do dalszego postępowania polegają zaś na określeniu sposobu i kierunku uzyskania pełnego materiału faktycznego i dowodowego (por. wyrok WSA z 3 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Go 543/10, Lex nr 748526). Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ma zatem na celu przede wszystkim kontrolę tego, czy organy prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednio wydanym wyroku. Poddane zaś ponownej kontroli sądowoadministracyjnej rozstrzygnięcie uznać trzeba za niezgodne z prawem, gdy nie uwzględnia wytycznych i oceny sądu przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Uwzględniając powyższe Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, że organ wydając decyzję z dnia [...] r. nie wykonał w pełni wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1460/14 w zakresie rozpoznania wniosku spółki o rozłożenie na raty zaległości w opłacie składek, naruszając tym samym dyspozycję art. 153 P.p.s.a. Zaznaczyć należy, że organ nadal bowiem, wbrew wskazówkom Sądu, nie rozpoznał wniosku spółki o rozłożenie na raty zaległości w opłacie składek na: ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i nie wydał w tej materii stosownej decyzji, która mogłaby podlegać kontroli. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko Sądu w poprzednio wydanym wyroku w szczególności, rozpatrując wniosek o rozłożenie na raty zaległości składkowych organ przeprowadzi postępowanie administracyjne w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz w przypadku odmowego rozpatrzenia wniosku strony wyda decyzję administracyjną. Wskazać należy, że jak zaznaczył Sąd, wobec niewydania decyzji w tym zakresie uniemożliwiono skarżącej zakwestionowanie odmowy rozłożenia zaległości na raty i być może spowodowano konsekwencje, które również mogły mieć wpływ na wynik postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek. Okoliczność niedokonania właściwych ustaleń co do treści i zakresu żądania przedstawionego we wniosku i braku rozstrzygnięcia w tym zakresie, skutkowało naruszeniem przez organ art. 7 i art. 77 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.