I SA/Gd 1345/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2010 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, zawartym w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2014 r., którego barki formalne poprzez złożenie go na formularzu PPF i podpisanie uzupełnione zostały w dniach 29 grudnia 2014 r. i 27 stycznia 2015 r., skarżący K. M. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przed przystąpieniem do oceny zasadności żądania skarżącego należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe prowadzi do wniosku, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno przy tym wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Koszty niniejszego postępowania kształtuje wpis od skargi kasacyjnej, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynosi 3.639 zł. Na podstawie złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2015 r., w tym do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 1344/13 (sprawozdania finansowego sporządzonego na koniec grudnia 2014 r.; wybranych zapisów konta "Środki trwałe w budowie"; zapisów obrotów kont księgowych dotyczących stanu nierozliczonych zobowiązań skarżącego wobec kontrahentów i dostawców oraz spłaty kredytu zaciągniętego w [...] na dzień 31 grudnia 2014 r., obrotów kont aktywnych za miesiące od października do grudnia 2014 r. wraz z odręcznie sporządzonym na ich podstawie rachunkiem zysków i strat za ww. okres; zestawienia dotyczącego VAT za sierpień i wrzesień 2005 r.; wykazu środków transportowych; wyciągu z dwóch firmowych rachunków bankowych za okres od 3 listopada 2014 r. do 2 stycznia 2015 r.; wyciągu z konta księgowego o nazwie "Kredyt w rachunku bieżącym" za grudzień 2014 r.; odpisu decyzji naczelnika urzędu celnego z dnia [...] o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej skarżącego z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2005 r. wraz z odpisem postanowienia naczelnika urzędu skarbowego z dnia [...] w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości w VAT za sierpień i wrzesień 2005 r. oraz zapisami na koncie księgowym dotyczącymi spłaty w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. zaległości z tego tytułu; odpisu decyzji naczelnika urzędu celnego z dnia [...] odmawiającej zmiany decyzji ostatecznej w sprawie odroczenia terminów płatności rat; potwierdzeń przelewów VAT za czerwiec, lipiec i wrzesień 2014 r.; dodatkowych oświadczeń z dnia 17 lutego 2015 r.), ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, która nie uzyskuje dochodów – małżonkowie utrzymują się z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży hurtowej paliw i produktów pochodnych. Za ubiegły rok działalność ta przyniosła zysk netto w wysokości 251.858,79 zł (przychody netto wyniosły 47.480.637,02 zł). W okresie od października do grudnia 2014 r. na koniec każdego z wymienionych miesięcy skarżący odpowiednio osiągnął zysk brutto w wysokości 71.455,73 zł i 17.907,09 zł oraz poniósł stratę, która wyniosła 62.436,49 zł, zaś według oświadczenia średni miesięczny dochód skarżącego za okres od stycznia do października 2014 r. wyniósł 17.120 zł netto (21.640 zł brutto). Skarżący w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą posiada rzeczowe aktywa trwałe o wartości 1.666.064,24 zł, w tym środki transportu: cztery samochody ciężarowe, dwie naczepy i dwa ciągniki samochodowe, których wartość rynkowa wynosi 282.000 zł oraz dwa samochody osobowe ([...] z 1994 r. i [...] z 2003 r.) o łącznej wartości 13.000 zł. Na rachunku bankowym prowadzonym przez [...] na dzień 31 stycznia 2015 r. zgromadził środki w kwocie 36.863,44 zł, zaś saldo konta w [...] w związku z kredytem obrotowym w tym rachunku było ujemne i wynosiło 1.416.027,36 zł. Żona skarżącego jest właścicielką domu mieszkalnego o powierzchni 180 m2. Skarżący posiada znaczne – związane z prowadzoną działalnością gospodarczą – zobowiązania finansowe względem banków z tytułu kredytu w rachunku bieżącym prowadzonym przez [...] na kwotę 400.000 zł (na koniec grudnia 2014 r. saldo kredytu wynosiło 357.366,30 zł), kredytu w [...] także w rachunku bankowym oraz w [...], których salda na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiły odpowiednio 1.419.133,99 zł i 69.560 zł. Ponadto zalega on z płatnościami względem swoich kontrahentów i dostawców – łączna kwota zobowiązań z tego tytułu na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiła 2.975.819,97 zł. Skarżący posiada także zaległości w podatku akcyzowym na kwotę około 1.700.000 zł, które dotychczas spłacał w miesięcznych ratach po 16.000 zł (obecnie, jak podał, zaprzestał spłaty rat z tego tytułu). W dodatkowo złożonych oświadczeniach skarżący podał, że miesięczne koszty utrzymania małżonków (bez wyżywienia) kształtują się na poziomie 4.682 zł. Podkreślił także, w związku z zapłatą zaległości z tytułu podatku od towarów i usług (w tym VAT za sierpień i wrzesień 2005 r.) w łącznej kwocie 75.571,17 zł, poniesionymi nakładami na modernizację zbiorników w wysokości 200.660,96 zł oraz spłatami kredytu zaciągniętego [...] w wysokości 208.899,11 zł w roku 2014 nie osiągnął zysku w kwocie 251.858,79 zł a poniósł stratę w wysokości 233.272,45 zł, co było powodem zaciągnięcia kredytu w [...] w wysokości 400.000 zł, aby nie utracić płynności. W ocenie referendarza sądowego ustalona sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na zaliczenie go do kręgu osób uprawnionych do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Zdaniem orzekającego skarżący brak jest podstaw aby przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania. Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim wysokość środków, jakimi skarżący dysponował na rachunku bankowym prowadzonym dla skarżącego przez [...] na dzień złożenia wniosku o zwolnienie go od kosztów sądowych. Kwota ta (39.638,31 zł) wielokrotnie przewyższa kwotę należnego wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej (3.639 zł). Referendarz sądowy wziął pod uwagę okoliczność, że skarżący, aby nie utracić płynności finansowej od kilku lat korzysta ze środków przyznawanych mu w ramach kredytów, w tym wspomnianych już kredytów w rachunkach bieżących, jak również fakt, że kwota posiadanych przez niego zobowiązań przewyższa wartość posiadanego majątku. Jednak okoliczności te nie zmieniają dokonanej oceny. Zauważyć bowiem należy, że w grudniu 2014 r. i styczniu 2015 r. salda końcowe konta w [...] były nie tylko dodatnie, ale także każdorazowo znacznie przekraczały powstałe na tym etapie postępowania koszty sądowe (na koniec stycznia br. stan zgromadzonych środków wynosił 36.863,44 zł). Podkreślić przy tym należy, że ustalone salda końcowe ww. rachunku, to kwoty, które pozostawały do dyspozycji skarżącego po uwzględnieniu spłacanego przez niego kredytu oraz bieżących podatków (dochodowego od osób fizycznych oraz VAT) i składek do ZUS. Ponadto, nie można pominąć okoliczności, że ze środków zgromadzonych na ww. rachunku skarżący nie dokonuje spłat rat zaległości podatkowych, jak również nie uiszcza opłat związanych z bieżącym utrzymaniem małżonków; rachunek ten służy skarżącemu do rozliczeń związanych z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą, w tym do spłaty zaciągniętego kredytu, uiszczania bieżących należności podatkowych oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także należności wobec dostawców. Reasumując, za zasadne – wbrew twierdzeniom skarżącego – uznać należało, że ma on realne możliwości poniesienia wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej w pełnej wysokości. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że aktualna sytuacja skarżącego uniemożliwia mu jego uiszczenie. W ocenie referendarza sądowego skarżący na ten cel może przeznaczyć zarówno część środków, jakie posiada na rachunku w [...], jak i środków, którymi dysponuje w ramach kredytu przyznanego mu w rachunku prowadzonym przez [...]. Tym bardziej, że z konta w [...] skarżący dotychczas ponosił należne opłaty sądowe. Powyższe zostało ustalone na podstawie załączonych do akt potwierdzeń uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł, wpisu sądowego od skargi w kwocie 7.277 zł i opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w kwocie 100 zł (k. 59, k. 85 i k. 120). Brak jest zatem podstaw, aby przyjąć, że obecnie nie może on uiścić wpisu od skargi kasacyjnej ze zgromadzonych środków pieniężnych. Z tych wszystkich względów, uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.