I SA/Gd 135/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu 20 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w stwierdzonych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych oraz dokonania zabezpieczenia na majątku postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 28 lutego 2008 roku W. M. zwróciła się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 500,00 złotych. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona wspólnie z mężem gospodarstwo domowe, na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci, źródłem utrzymania rodziny są prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza z której zadeklarowała miesięczny przychód w kwocie 1.420,00 złotych brutto oraz prowadzone przez jej męża gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje dochód w wysokości 1.050,00 złotych brutto miesięcznie. Majątek skarżącej i jej męża stanowią: dom o powierzchni 350m2, nieruchomość rolna o powierzchni 3ha, lokale o powierzchni 55 m2, 60 m2 i 75 m2, działki o powierzchni 0,5 ha i 123 m2 oraz działka zabudowana obiektem przemysłowym, a także trzy samochody. Względem wspólnego majątku małżonków oraz odrębnego majątku skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego zajęty został jej rachunek bankowy, a na nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki na rzecz Skarbu Państwa. Zarządzeniem doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 3 kwietnia 2008 roku tutejszy Sąd zobowiązał wnioskodawczynię do przedłożenia – w terminie 7 dni – następujących dokumentów źródłowych: 1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenie oświadczenia w tym przedmiocie, 2) oświadczeń w przedmiocie osiągniętych przez każdego z małżonków w roku 2007 dochodów, a w przypadku złożenia zeznań podatkowych – ich odpisów, 3) dokumentów potwierdzających wysokość osiągniętych przez małżonków miesięcznych dochodów, tj. dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP – 1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, zaświadczenia z urzędu gminy, urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych z gospodarstwa rolnego, 4) wysokości przysługujących małżonkom płatności bezpośrednich przekazywanych przez Agencje Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nadesłanie opisu decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania dopłat wraz z oświadczeniem czy dopłaty zostały przekazane oraz dołączenia stosownych dokumentów w tym zakresie, 5) podania marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości pojazdów mechanicznych zarejestrowanych na każdego z małżonków. Zawiadomieniem z 15 kwietnia 2008 roku (doręczonym pełnomocnikowi 18 kwietnia 2008 roku) skarżąca została poinformowana o przedłużeniu terminu do złożenia dokumentów o 14 dni od dnia jego doręczenia. Pomimo przedłużenia terminów W. M. żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń nie przedłożyła. Postanowieniem z 19 maja 2008 roku sygn. akt I SA/GD 135/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu W. M. podniosła, iż wykazała że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co wskazuje złożone na druku P.P.F. oświadczenie majątkowe. Skarżąca nie dostarczyła swojemu pełnomocnikowi danych określonych w zarządzeniu z 28 marca 2008 roku, gdyż zgromadzenie ich wiązało się ze znacznymi kosztami, co przekraczało możliwości finansowe skarżącej. Zdaniem W. M. oświadczenie majątkowe wraz z przedstawionymi dokumentami jest wystarczające dla przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Nadmieniła również, że jej sytuacja majątkowa stała się jeszcze trudniejsza z uwagi na kolejne decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy ustalające zobowiązania podatkowe wraz z odsetkami. W związku z powyższym W. M. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek W. M. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Art. 245 § 2 p.p.s.a stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z 28 marca 2008 roku (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 3 kwietnia 2008 roku) zobowiązał wnioskodawczynię do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Pomimo zobowiązania wnioskodawczyni nie przedłożyła wymaganych dokumentów i oświadczeń, co uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jej aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawczyni dokonała wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawczyni polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, właśnie kwestię obowiązku strony wykazania zasadności przyznania prawa pomocy oraz konsekwencje zaniechania tego obowiązku. W postanowieniu z 13 stycznia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (LEX nr 203331). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci wypełnionego przez W. M. wniosku o przyznanie prawa pomocy jest w ocenie Sądu niewystarczający do uznania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie pozwala jej na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. Wątpliwości może budzić również sytuacja materialna samej wnioskodawczyni, która w złożonym pierwotnie oświadczeniu podała, że "w chwili obecnej nie wchodzi w rachubę zbycie nieruchomości na poczet wpisów sądowych ze względu na obciążenie ich hipotekami", co stoi w sprzeczności z faktem, iż posiada dziewięć nieruchomości z których trzy są wolne od obciążeń. Niewyjaśnione pozostały także wątpliwości dotyczące posiadanych przez wnioskodawczynię trzech pojazdów mechanicznych i ich obecnej wartości oraz wątpliwości dotyczące osiągania dochodów z innych źródeł, w tym płatności bezpośrednich przekazywanych przez Agencje Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Na marginesie podkreślić należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.