I SA/Gd 1371/13

Dnia 11 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego z tytułu sprzedaży nieruchomości postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 9 listopada 2013 r. P.B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnych dochodów, jest właścicielem domu o powierzchni 150 m2, działki o obszarze 4,66 ha oraz samochodu marki Volkswagen o wartości powyżej 3.000 euro (rok produkcji 2005). W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że pracuje i we wrześniu 2013 r. uzyskał pierwszy dochód, którego wysokości nie podał. Nadto wskazał, iż urząd skarbowy zablokował mu wszystkie konta bankowe, przez co w znacznym stopniu uniemożliwił mu działalność zarobkową. Z tych względów jedynie usługi płatne gotówką pozwalają wnioskodawcy przeżyć. Nadto skarżący zaakcentował swój zły stan zdrowia, wskazując na konieczność leczenia. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że oświadczenia wnioskodawcy są niewiarygodne i budzą uzasadnione wątpliwości. W ocenie referendarza dostrzeżone sprzeczności skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozostaje niejasna. Odpis postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 28 stycznia 2014 r. W dniu 3 lutego 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie, polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie przedłożył wykazu środków trwałych, albowiem środków takich, za wyjątkiem samochodu, nie posiada. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że nie posiada dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków na leczenie. Oświadczył, że pieniądze na lekarstwa pożyczał od rodziny, jednakże nie jest w stanie tego wykazać. Według oświadczenia skarżącego, prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, a zatem nawet gdyby aktualnie posiadał środki na rachunku bankowym lub inny majątek podlegający zajęciu, ze względu na toczące się postępowanie egzekucyjne, nie byłby w stanie przeznaczyć go na opłacenie kosztów sądowych. Skarżący wyjaśnił, że nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący pracuje, jednakże wszelkie zarobione środki przeznacza na spłatę zaległości w ZUS oraz kosztów egzekucji komorniczej. Zdaniem strony, wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w pełni uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującego, pismem z dnia 27 listopada 2013 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył wyciąg z ewidencji przychodów za 2013 r., odpisy PIT-28 za 2012 r., deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r., dowodów wpłat składek na rzecz ZUS oraz dowodów wpłat do komornika sądowego, pisma z dnia 25 października 2012 r. informującego o stanie sprawy egzekucyjnej, protokołu zajęcia ruchomości z dnia 15 października 2012 r., zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia 4 października 2012 r., decyzji ZUS z dnia 9 listopada 2012 r. oraz 8 maja 2013 r., umowy rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego z dnia 20 czerwca 2007 r., umowy o prowadzenie rachunków bankowych z dnia 27 lipca 2012 r. oraz dodatkowe oświadczenie z dnia 7 grudnia 2013 r., w którym wskazał, że w środkach trwałych znajduje się zajęty przez komornika samochód ciężarowy marki Volkswagen o wartości około 24.000 zł. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd stwierdził, że jest on niepełny, gdyż wnioskodawca nadesłał jedynie część wskazanych w wezwaniu dokumentów. W ocenie Sądu, pomimo wyraźnego wezwania, skarżący nie przedłożył odpisu ewidencji środków trwałych, wartości materialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia, dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania, dowodów potwierdzających poniesienie wydatków na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków) oraz oświadczenia w przedmiocie otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie nadesłał też wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, przedkładając w zamian zawarte przez niego z dwoma bankami umowy o ich prowadzenie. Z przedłożonych umów jednoznacznie wynika, iż wnioskodawca jest posiadaczem co najmniej dwóch rachunków bankowych, jednego osobistego i jednego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nadto z treści umowy o prowadzenie rachunków bankowych z dnia 27 lipca 2012 r. wynika, iż bank zobowiązał się w jej ramach do otwierania i prowadzenia nie tylko rachunku bieżącego, ale i rachunku pomocniczego oraz rachunków lokat. Ile faktycznie rachunków bankowych zostało otwartych na podstawie ww. umowy, wnioskodawca nie wyjaśnił. Podobnie jak nie wytłumaczył, dlaczego nie przedłożył dokumentów wyszczególnionych w wezwaniu, tj. wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych obrazujących ich historię i salda w okresie ostatnich trzech miesięcy. W efekcie zaniechania wnioskodawcy Sąd nie ma wiedzy o ilości i rodzaju posiadanych przez wnioskodawcę rachunków i lokat bankowych, stanie zgromadzonych na nich środków pieniężnych, źródłach i wysokości księgowanych na nich w okresie ostatnich trzech miesięcy dochodów (wpływów) oraz rodzaju i wysokości czynionych za ich pośrednictwem wydatków (obciążeń). Wnioskodawca nie przedłożył też żadnego dowodu na powołaną w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność zajęcia posiadanych przez niego rachunków bankowych. Zdaniem Sądu, nadesłanie brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak: stan posiadanych zasobów finansowych, rodzaj i wartość posiadanych środków trwałych oraz wysokość wydatków związanych z faktycznie ponoszonymi kosztami utrzymania. W ocenie Sądu, przedłożony przez wnioskodawcę materiał dowodowy odnoszący się do wysokości uzyskiwanych dochodów jest wewnętrznie sprzeczny. W oświadczeniu złożonym na formularzu PPF w rubryce nr 10 przeznaczonej na wpisanie tytułu i wysokości uzyskiwanych dochodów wnioskodawca podał "nie dotyczy", wskazując jednocześnie w uzasadnieniu wniosku, iż we wrześniu 2013 r. uzyskał pierwszy dochód. Zarówno zaś z przedłożonego wyciągu z ewidencji przychodów za 2013 r., jak i deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r. jednoznacznie wynika, iż w 2013 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w lipcu w wysokości 14.000 zł, w sierpniu w wysokości 20.700 zł i we wrześniu w wysokości 18.900 zł. Podkreślenia wymaga, iż wnioskodawca nie przedłożył złożonych przez niego deklaracji VAT-7 za październik i listopad 2013 r., pomimo że został zobowiązany do przedłożenia tych dokumentów za okres ostatnich trzech miesięcy, a wezwanie o nadesłanie tych dokumentów odebrał w dniu 4 grudnia 2013 r., zaś przedłożony przez niego wyciąg z ewidencji przychodów obrazuje jednie okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r., o czym świadczą zerowe kwoty w rubrykach przeznaczonych dla wykazania należnych składek ZUS i na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od października do grudnia 2013 r. Nadto należy zauważyć, iż w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2013 r., w którym zgodnie z przedłożonym wyciągiem z ewidencji przychodów wnioskodawca nie uzyskał żadnego przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, dokonał on wpłat na rzecz komornika sądowego w łącznej kwocie 6.400 zł, o czym świadczą przedłożone dowody pokwitowań z dnia 31 stycznia, 21 lutego, 8 marca, 10 i 12 kwietnia oraz 14 czerwca 2013 r. Powyższe rodzi dodatkowe wątpliwości co do faktycznych możliwości finansowych wnioskodawcy. Złożone na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wyjaśnienia Sąd uznał za gołosłowne. Oprócz ogólnych stwierdzeń i polemiki z uzasadnieniem postanowienia, skarżący nie wyjaśnił okoliczności budzących wątpliwości. Na etapie sprzeciwu skarżący nie przedstawił również brakujących dokumentów, koniecznych do pełnego zobrazowania jego faktycznej sytuacji majątkowej. Powyższe wątpliwości skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek wnioskodawca przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez niego oświadczenia. Postępowanie skarżącego nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 27 listopada 2013 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawca nie wypełnił nałożonego obowiązku, albowiem przedłożone dokumenty i oświadczenia były niespójne. Złożonym dopiero na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza wyjaśnieniom Sąd nie dał wiary, z przyczyn wskazanych powyżej. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w postanowieniu.