I SA/Gd 1375/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. R.o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Zarządu Województwa z dnia 31 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków przyznanych w ramach umowy o dofinansowanie projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 29 grudnia 2014 r. skarżąca B. R. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej z powodu egzekucji komorniczej oraz przedłużającej się kontroli skarbowej w firmie skarżącej.. Zgodnie ze złożonym przez wnioskodawczynię oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wspólne gospodarstwo domowe prowadzi skarżąca z 27 letnim synem. Nie osiągają dochodów, gdyż prowadzona działalność przynosi straty. Posiada skarżąca dwa domy o pow. 170 m2 i 160 m2. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem - co wymaga podkreślenia - to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 7 stycznia 2015r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów wnioskodawczyni i jej męża, m.in. wyciągów z posiadanych przez nich rachunków bankowych, dokumentów obrazujących dochody małżonka wnioskodawczyni, jak również oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez nich pojazdów mechanicznych oraz dokumentów obrazujących miesięczne koszty utrzymania. Wnioskodawczyni została też poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja lub rozwód, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Zarządzenie zawierało również pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W piśmie z 5 lutego 2015 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że od 1 grudnia 1993 r. miedzy nią a małżonkiem panuje ustrój rozdzielności majątkowej, na dowód czego przedstawiła wyrok Sądu. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego referendarz uznał, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nadal pozostaje niejasna zwłaszcza w kontekście braku dokumentów obrazujących sytuacje finansową małżonka wnioskodawczyni i braku informacji o kosztach utrzymania i koniecznych wydatkach skarżącej i jej rodziny. Podkreślić należy, że skarżąca nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej oraz na dokonanie jej pełnej oceny, w szczególności danych dotyczących źródeł i miesięcznych dochodów małżonka, posiadanych przez niego składników majątku, w tym środków pieniężnych, oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z ich bieżącymi kosztami utrzymania. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawczyni uchyliła się, powołując się na istniejący w jej małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów i podania istotnych informacji dotyczących sytuacji finansowej jej małżonka. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonka, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto, co szczególnie istotne, wnioskodawczyni nie przedłożyła wszystkich dokumentów obrazujących bezpośrednio jej sytuację finansową, w szczególności ponoszonych przez nią kosztów utrzymania i posiadanych zasobów finansowych. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również wymienionych w wezwaniu dokumentów obrazujących wysokość wydatków związanych z kosztami utrzymania domu(opłat za media). Ocena dokonana z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów pozwala przyjąć, że wnioskodawczyni celowo przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej, nie pozwalającej jej na pokrycie kosztów sądowych. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że aktualne, rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawczyni nadal pozostają niewyjaśnione. W związku z powyższym uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.