I SA/Gd 1376/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. U. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 12 października 2017 r., skarżący T. U. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 27 października 2017 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni wskazanych dokumentów źródłowych, w tym m.in. wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 4 grudnia 2017 r., w którym podał, iż w jego małżeństwie od [...] istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, zaś jego żona odmawia ujawnienia jej majątku odrębnego, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych, zgodziła się zaś na przedłożenie zeznania podatkowego za 2016 r. oraz zaświadczenia od pracodawcy o uzyskiwanych dochodach. Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, iż okoliczność istniejącego w małżeństwie wnioskodawcy ustroju rozdzielności majątkowej, jest bez znaczenia dla oceny jego sytuacji finansowej. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia pełnych informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonki. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody czy oszczędności drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), oraz przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych (odpisu umowy majątkowej małżeńskiej, wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawcy, zaświadczeń od pracodawców wnioskodawcy i jego małżonki o wysokości wynagrodzenia, odpisów: zeznań podatkowych małżonków za 2016 r. oraz umowy o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, potwierdzeń wykonania przelewów obrazujących koszty utrzymania małżonków, odpisów paragonu za wykonanie instalacji gazowej w samochodzie i faktur za zabiegi medyczne) wynika, że wnioskodawca zamieszkuje oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, z którą mają na utrzymaniu dwoje dzieci (w tym jedno dorosłe). W małżeństwie wnioskodawcy obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Małżonkowie uzyskują dochody z wynagrodzenia za pracę, których łączna średnia wysokość netto (obliczona za okres od 1 sierpnia do 31 października 2017 r.) wynosi 4.615,06 zł. Wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności i przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaś zaległości podatkowe w kwocie 83.663,92 zł (wraz z odsetkami), których umorzenia odmówiono mu zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją oraz rozłożone na raty zadłużenie w wysokości 6.846,21 zł (stan na 10 lipca 2017 r.) względem ZUS z tytułu składek. Z tego tytułu uiszcza raty w wysokości 90 zł miesięcznie, nadto wpłaca co miesiąc kwotę 300 zł na fundusz szkoły syna oraz uiszcza opłatę za usługi telekomunikacyjne w wysokości 95 zł. Korzysta też z odpłatnych świadczeń medycznych, na co wydatkował w listopadzie i grudniu 2017 r. kwotę 750 zł. Należy zauważyć, iż wnioskodawca regularnie zasila rachunek bankowy prowadzony dla jego małżonki, z którego wyciągów nie przedłożył. Wykonane na konto małżonki przelewy z rachunku bankowego wnioskodawcy w okresie od września 2017 r. do listopada 2017 r. stanowiły łącznie kwotę 2.000 zł (700 zł w dniu 11 września 2017 r., 500 zł w dniu 10 października 2017 r. i 800 zł w dniu 9 listopada 2017 r.). Małżonka wnioskodawcy jest właścicielką domu o powierzchni 120 m2 oraz samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji 2007). Spłaca pożyczkę z ZFŚS w wysokości 306 zł, zakup na raty w kwocie 47,90 zł, uiszcza składkę na ubezpieczenie na życie w kwocie 309 zł miesięcznie, ratę podatku od nieruchomości w kwocie 150 zł kwartalnie oraz uiszcza opłaty za media (wodę, gaz, energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne oraz wywóz nieczystości) w średniej miesięcznej wysokości 856,85 zł. W październiku 2017 r. poniosła wydatek na świadczenie medyczne w kwocie 1.600 zł, zaś w listopadzie 2017 r. wydatek na zamontowanie instalacji gazowej w samochodzie również w kwocie 1.600 zł. Podkreślenia wymaga, iż orzekający nie ma żadnych informacji na temat zasobów finansowych zgromadzonych przez małżonkę wnioskodawcy, w szczególności posiadanych przez nią oszczędności, gdyż wnioskodawca, powołując się na ustanowioną w jego małżeństwie rozdzielność majątkową, uchylił się od przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych dla jego małżonki. Postępowaniem tym wnioskodawca uniemożliwił zweryfikowanie wysokości zdeponowanych na rachunkach małżonki środków pieniężnych oraz wysokości księgowanych na nich wpływów. Jednocześnie jednak przedłożył szereg potwierdzeń wykonania przelewów zrealizowanych z rachunku bankowego prowadzonego dla jego małżonki na okoliczność ponoszonych wydatków (wysokości opłat za media, rat podatku od nieruchomości, składek na ubezpieczenie na życie, rat kredytu), jak również inne dokumenty jej dotyczące – zeznanie podatkowe za 2016 r., zaświadczenie od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, fakturę za wykonane świadczenie medyczne i paragon za montaż instalacji gazowej w jej samochodzie. Powyższe wybiórcze przedkładanie przez wnioskodawcę dokumentów obrazujących sytuację finansową jego małżonki budzi uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych małżonków. Nie jest bowiem jasne, dlaczego małżonka wnioskodawcy nie udostępniła mu wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków bankowych, jeżeli zgodziła się na udostępnienie mu wszystkich pozostałych dokumentów. Powyższe postępowanie wskazuje, iż małżonkowie dążą do wykazania tylko niektórych okoliczności kształtujących ich sytuację finansową i majątkową, podczas gdy na wykazaniu pozostałych im nie zależy. Wnioskodawca nadesłał dokumenty poświadczające wysokość dochodów małżonków na kwotę 4.615,06 zł netto, jak również wysokość ponoszonych przez nich stałych i koniecznych wydatków w średniej miesięcznej wysokości około 2.838 zł (przy założeniu regularności i powtarzalności świadczeń medycznych, z których korzystają małżonkowie), jednakże są one niewystarczające dla pełnej oceny jego sytuacji finansowej, skoro uchylił się on od przedłożenia dokumentów potwierdzających stan zasobów finansowych, w szczególności oszczędności, którymi dysponuje jego małżonka, a nawet podania jakichkolwiek informacji w tym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Odnosząc się do powyższych okoliczności faktycznych, stwierdzić należy, iż przedłożony niepełny materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż wnioskodawca nie ma obecnie realnych możliwości płatniczych poniesienia, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w szczególności należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Należy bowiem mieć na uwadze pogląd ugruntowany w sądownictwie administracyjnym, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet konkretnego postępowania sądowego, i aktualnych możliwości płatniczych jej samej, jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.