I SA/Gd 1377/14

Dnia 16 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Sp. z o.o. z siedzibą w G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 12 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 11 lutego 2015 r. A Sp. z o.o. z siedzibą w G. - dalej jako "Skarżąca" zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego w sprawie ze skargi na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 12 sierpnia 2014 r. w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. W piśmie procesowym z dnia 9 kwietnia 2015 r. Skarżąca wyjaśniła, że przedmiotowy wniosek dotyczy jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach Skarżąca wskazała, że według bilansu za 2013 r. wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 3 mln zł (w całości został on przeznaczony na funkcjonowanie spółki), posiada ona środki trwałe o wartości 47.560.529,81 zł, rok 2013 zakończyła stratą o wartości 13.152.294,15 zł (także rok 2014 zakończy stratą o wartości kilku milionów złotych), stan jej kont bankowych na dzień złożenia wniosku wynosił 230,18 zł. Spółka wyjaśniła, że jej rachunki bankowe oraz wierzytelności, a także ruchome składniki majątku – suwnice (stanowiące 95% wartości środków trwałych) podlegają zajęciu egzekucyjnemu, na nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki przymusowe, w tym na rzecz gminy i Skarbu Państwa, zaś na pozostałych ruchomościach znajdujących się na terenie dzierżawionym przez spółkę od A S.A. ustanowiony został zastaw; przeciwko spółce toczy się kilkadziesiąt spraw cywilnych, w tym pracowniczych. Spółka podniosła również, że w 2014 r. miały miejsce kradzieże, które miały wpływ na obniżenie wartości majątku ruchomego spółki. Do wniosku Skarżąca dołączyła dokumenty źródłowe, które w jej ocenie potwierdzają sytuację majątkową Spółki. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez Skarżącą dokumenty nie pozwalają uznać, że nie dysponuje ona kwotą 100 zł na uiszczenie ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej. Odpis postanowienia doręczono Skarżącej w dniu 20 maja 2015 r. Pismem z dnia 26 maja 2015 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Złożonego sprzeciwu Skarżąca w żaden sposób nie uzasadniła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a".), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych nie obliguje do przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Do złożonego wniosku Skarżąca dołączyła następujące dokumenty: (-) odpis sprawozdania finansowego za 2013 r. wraz z uwagami do bilansu; (-) wykaz stanu należności pracowniczych wypłaconych od 25 kwietnia 2013 r. do 31 grudnia 2014 r.; (-) wykaz należności wobec ZUS wraz z odpisami tytułów wykonawczych obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca do sierpnia 2014 r.; (-) raporty kasowe sporządzone za grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r.; (-) zestawienia stanu rachunków bankowych spółki na dzień 31 grudnia 2014 r. i 31 stycznia 2014 r. wraz z wyciągami bankowymi sporządzonymi za ww. dni; (-) odpisy deklaracji VAT-7 za listopad i grudzień 2014 r.; (-) odpisy zawiadomień naczelnika urzędu skarbowego z dnia 29 września 2014 r. o zajęciu wierzytelności przysługujących spółce; (-) listy płac za okres od listopada 2014 r. do stycznia 2015 r.; (-) odpis postanowienia sądu gospodarczego z dnia 20 grudnia 2013 r. o zabezpieczeniu roszczeń A S.A. o zapłatę kwoty 860.360,32 zł poprzez zajęcie rachunków bankowych spółki i ruchomości w postaci suwnic wraz z zawiadomieniem komornika sądowego z dnia 16 stycznia 2014 r. o wszczęciu postępowania w celu wykonania zabezpieczenia; (-) odpis pisma z dnia 20 grudnia 2013 r. informującego o zastosowaniu ustawowego prawa zastawu w związku z zaległościami spółki wobec A S.A. z tytułu czynszu dzierżawnego i dodatkowych świadczeń. Dokonując oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd uwzględnił wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w niniejszej sprawie oraz możliwości ich poniesienia. Na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu od złożonej w dniu 28 kwietnia 2015 r. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1377/14, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynosi 100 zł. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do przekonania, że Skarżąca nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez Skarżącą dokumenty nie pozwalają uznać, że nie dysponuje ona środkami pozwalającymi na uiszczenie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Mając na uwadze przedłożone przez Skarżącą dokumenty oraz treść złożonego oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach Spółki Sąd stwierdził, że Skarżąca posiada znaczne zobowiązania wobec ZUS (971.920,24 zł), zwolnionych pracowników (706.725.20 zł), Urzędu Skarbowego (1.247.751,12 zł), Gminy Szczecin (105.487,20 zł) oraz A S.A. (860.360,32 zł), z jej majątku prowadzona jest egzekucja, na rachunkach bankowych nie posiada środków pieniężnych. W ocenie Sądu, pomimo ciążących na Skarżącej zobowiązań, jest ona w stanie regulować bieżące koszty swojej działalności, do których zaliczyła także koszty procesów toczących się w sądach powszechnych, tj. opłaty sądowe od wnoszonych skarg, zażaleń i apelacji oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw i obsługę prawną. Okoliczność ta znajduje odzwierciedlenie również w aktach niniejszej sprawy. Skarżąca uiściła bowiem wpis od skargi, opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a także opłatę skarbową od pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r. (karty 24, 174 i 194 akt sądowych). Z przedłożonych raportów kasowych wynika ponadto, że na ten cel w grudniu 2014 r. spółka przeznaczyła łącznie kwotę 4.629 zł, zaś w styczniu 2015 r. – 3.991 zł, z czego opłaty sądowe stanowiły odpowiednio 905 zł i 250 zł. Sąd zwraca przy tym uwagę, że na dzień 31 stycznia 2015 r. spółka dysponowała gotówką w kwocie 3.521,02 zł. Skoro zatem Skarżąca uiszcza należne wpisy sądowe od środków odwoławczych wnoszonych w sprawach toczących się przed sądami powszechnymi oraz przed sądem administracyjnym, a nadto wysokość zgromadzonych przez nią w kasie środków pieniężnych, którymi może ona swobodnie dysponować, przekracza wielokrotnie kwotę kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które powstały z chwilą wniesienia przez spółkę skargi kasacyjnej, to brak jest podstaw do uznania, że Skarżąca nie ma środków wystarczających na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Na gruncie sądownictwa administracyjnego nadal aktualna pozostaje teza, iż spółka, prowadząc przez kilka lat działalność gospodarczą, winna liczyć się z możliwością prowadzenia procesów sądowych i związaną z tym koniecznością ponoszenia ich kosztów, a tym samym mogła i powinna zabezpieczyć w tym celu odpowiednie środki finansowe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Takie stanowisko zaprezentowane zostało w niepublikowanym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04. W ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że Skarżąca nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokonane ustalenia prowadzą bowiem do wniosku, że spółka posiada środki na dokonanie opłaty sądowej od wniesionej skargi kasacyjnej, a nie znajduje potwierdzenia okoliczność braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Tym samym złożony wniosek należało ocenić jako bezzasadny. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w postanowieniu.