I SA/Gd 138/08

Dnia 30 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Oleś po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych oraz dokonania zabezpieczenia na majątku p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 28 lutego 2008 r., M.M. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci, źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez żonę skarżącego działalność gospodarcza, z której zadeklarowano miesięczny przychód w kwocie 1 420 zł brutto oraz prowadzone przez skarżącego gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje on dochód w wysokości 1 050 zł brutto miesięcznie. Majątek skarżącego i jego żony stanowią: dom o powierzchni 350 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 3 ha, lokale o powierzchni 55 m2 i 60 m2, działki o powierzchni 0,5 ha i 123 m2 oraz działka zabudowana obiektem przemysłowym oraz trzy samochody. Względem wspólnego majątku małżonków oraz odrębnego majątku żony skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego na nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki na rzecz Skarbu Państwa. Powyższe okoliczności potwierdzają dołączone do wniosku kopie zawiadomień o wpisie hipotek. Skarżący podniósł, że ustanowienie hipotek na nieruchomościach uniemożliwia ich zbycie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że został wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie po 500 zł każdy również w pozostałych sprawach o sygn. akt [...]. Zarządzeniem z dnia 28 marca 2008 r. skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczeń w przedmiocie osiągniętych przez każdego z małżonków w roku 2007 dochodów, a w przypadku złożenia zeznań podatkowych – ich odpisów, dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez małżonków miesięcznych dochodów, tj. dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, zaświadczenia z urzędu gminy, urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych z gospodarstwa rolnego, wysokości przysługujących małżonkom płatności bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nadesłania odpisu decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania dopłat wraz z oświadczeniem czy dopłaty zostały przekazane oraz dołączenia stosownych dokumentów w tym zakresie, podania marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości pojazdów mechanicznych zarejestrowanych na każdego z małżonków. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o przedłużenie terminu do jego wykonania wskazując na konieczność zgromadzenia i przeanalizowania obszernej dokumentacji. Wniosek ten został uwzględniony, jednakże przedłużony termin upłynął bezskutecznie z dniem 30 kwietnia 2008 r. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia M.M. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, iż niedostarczenie wymaganej dokumentacji było spowodowane koniecznością poniesienia znacznych kosztów, przekraczających możliwości finansowe skarżącego. Dodał przy tym, że przedłożona dokumentacja jest wystarczająca do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczył również, że sytuacja wnioskodawcy uległa dalszemu pogorszeniu z uwagi na wydanie kolejnych decyzji ustalających zobowiązania podatkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek M.M. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z dnia 28 marca 2008 r. zobowiązał M.M. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. Pomimo przedłużenia terminu do wykonania zobowiązania do dnia 30 kwietnia 2008 r. wnioskodawca nie złożył wymaganych dokumentów i oświadczeń. Zdaniem Sądu dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany M.M., jest niezbędne do prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Jest to istotne o tyle, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odpowiadając na wezwanie Sądu, skarżący nie przedłożył zarówno dokumentów odnoszących się do własnej sytuacji majątkowej, jak również tych, które dotyczą sytuacji finansowej jego małżonki. W tym stanie rzeczy, z uwagi na uchybienie obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.