I SA/Gd 1380/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 24 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 22 listopada 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem, z którym mają na utrzymaniu troje dzieci, jest właścicielem domu o powierzchni 220 m2 i wartości 250.000 zł, dwóch nieruchomości rolnych o powierzchni: 0,9725 ha i 1,0906 ha i wartości 30.000 zł każda, samochodu marki Mercedes Benz o wartości 6.000 zł, zaś jej córka jest właścicielem samochodu marki BMW o wartości 20.000 zł. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych ani wierzytelności, uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.500 zł netto miesięcznie, zaś jej małżonek z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.355,69 zł netto, co razem stanowi dochód w kwocie 3.855,69 zł netto. Do ponoszonych przez małżonków zobowiązań i stałych wydatków w łącznej kwocie 6.500 zł (a zatem w wysokości znacznie przewyższającej wysokość wykazanych dochodów) wnioskodawczyni zaliczyła: opłaty za media (1.500 zł), raty kredytu (1.200 zł i 1.800 zł) oraz czynsz za wynajem mieszkania dla studiującej córki (2.000 zł). W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2016 r. wezwał stronę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 14 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztu opłat sądowych w całości, - naruszenie art. 243 § 1 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sytuacji, gdy skarżąca nie posiada możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, - naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty nie są wystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącej, a w konsekwencji bezpodstawne zażądanie przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawczynię do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 5 stycznia 2017 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącej przedłożył następujące dokumenty: kopię wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawczyni za okres od 1 października 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., kopię wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od września 2016 r. do listopada 2016 r., kopie list płac za okres od września 2016 r. do listopada 2016 r. oraz kopię zawiadomienia z dnia 3 października 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. W tych okolicznościach stwierdzić należy w pierwszej kolejności, że wnioskodawczyni nie wykonała prawidłowo nałożonego na nią obowiązku, gdyż nie przedłożyła wszystkich wymienionych w wezwaniu dokumentów. Pominęła bowiem, pozostawiając w tym zakresie wezwanie bez odpowiedzi: 1) oświadczenie w przedmiocie źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez nią, jej małżonka i córkę w 2016 r., 2) wyciągi z posiadanych przez jej małżonka i córkę rachunków bankowych alternatywnie oświadczenia ww. osób o ich nieposiadaniu, 3) dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, 4) zaświadczenia wystawione przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych rat kredytowych oraz inne dokumenty obrazujące zobowiązania względem ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, itp., 5) oświadczenie w przedmiocie pobieranych świadczeń rodzinnych i pomocy społecznej. Tym samym wnioskodawczyni uniemożliwiła usunięcie wszelkich niejasności dotyczących jej rzeczywistych możliwości finansowych. Do sprzeciwu również nie załączono powyższej dokumentacji obrazującej sytuację finansową i majątkową skarżącej. Mając na uwadze to, że wnioskodawczyni uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawczyni polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. Odnosząc się zaś do dokumentów przedłożonych przez wnioskodawczynię, stwierdzić należy, że słusznie przyjął referendarz sądowy, iż dowody te zaprzeczają istotnym okolicznościom dotyczącym wysokości dochodów uzyskiwanych przez małżonków, podanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Po pierwsze Sąd zwraca również uwagę, że wskazane we wniosku PPF dochody skarżącej i jej małżonka wynoszą ogółem 3.855,69 zł miesięcznie. Natomiast kwota wskazanych zobowiązań i stałych wydatków wynosi łącznie 6.500 zł, przekracza zatem niemal dwukrotnie osiągane przez małżonków dochody. Wynikającej z powyższego różnicy w żaden sposób nie wyjaśniono co wprost sugeruje, że wnioskodawczyni albo zaniżyła wykazane dochody lub zawyżyła wydatki. Po drugie wskazać należy, że wnioskodawczyni przedłożyła kopie list płac za okres od września 2016 do listopada 2016 r., które potwierdzają podaną we wniosku wysokość wynagrodzenia jej małżonka w kwocie 1.355,69 zł netto miesięcznie, jednakże w żaden sposób nie wyjaśniła, skąd wobec tego pochodziły środki pieniężne w łącznej kwocie 26.300 zł (wielokrotnie przewyższającej wysokość jego dochodów) wpłacone przez niego w październiku i listopadzie 2016 r. na jej rachunek bankowy. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawczyni za okres od 1 października 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. wynika bowiem, iż w dniach: 10, 17, 19 października oraz 8 listopada zaksięgowane zostały na nim wpłaty dokonane przez jej małżonka w kwotach odpowiednio: 500 zł, 1.000 zł, 10.200 zł oraz 14.600 zł. Uznania od wszystkich podmiotów zaksięgowane w ww. okresie na tym rachunku wynosiły łącznie 115.000 zł, zaś obciążenia stanowiły kwotę 112.814,86 zł. Nadto analiza historii uznań księgowanych na tym rachunku wykazała, iż regularnie wpływa na niego świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł, które nie zostało ujęte wśród dochodów w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim jednak podkreślić należy, że z przedłożonych przez wnioskodawczynię odpisów podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od września 2016 r. do listopada 2016 r. wynika, iż dochód z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej we wrześniu 2016 r. wyniósł 28.461.01 zł (przy przychodzie w wysokości 117.213,97 zł i kosztach w wysokości 88.752,96 zł), w październiku 2016 r. stanowił zaś kwotę 21.055,51 zł (przy przychodzie w wysokości 106.825,95 zł i kosztach w wysokości 88.770,44 zł). W ocenie Sądu nie można uznać, że wnioskodawczyni osiągająca dochody na opisanym poziomie nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.906 zł. Dokonanej oceny nie zmienia fakt, że w grudniu 2016 r. wnioskodawczyni poniosła z tytułu prowadzonej działalności stratę w wysokości 33.089,03 zł (przy przychodzie w wysokości 65.320,60 zł i kosztach w wysokości 98.409,63 zł) ani okoliczność zajęcia jej rachunku bankowego do kwoty 74.025,89 zł, zawiadomieniem z dnia 3 października 2016 r. Wnioskodawczyni, działając przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, wniosła skargę do tut. Sądu w dniu 21 września 2016 r. (data stempla pocztowego), w której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z powyższego wynika, że już od tego momentu skarżąca liczyła się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, winna zatem zabezpieczyć na ten cel stosowne środki finansowe z bieżących dochodów w znacznej wysokości. Z tych względów słusznie uznał referendarz sądowy, że nie można przyjąć, iż wnioskodawczyni wykazała, że nie jest w stanie – bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny – uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył sprzeciw zgodnie z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), obowiązującym w sprawach postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Na podstawie tego przepisu, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.