I SA/Gd 140/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. B. K. wnioskiem z dnia 27 lutego 2009 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi określonego w kwocie 1 651 zł. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 14 marca 2009 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie wnioskodawca rozszerzył swoje żądanie wnosząc o zwolnienie w całości od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, źródłem utrzymania małżonków są otrzymywane przez każdego z nich świadczenia emerytalne, z których prowadzona jest egzekucja i które po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń wypłacane są w łącznej kwocie 1 447 zł netto miesięcznie, ich majątek stanowi dom o powierzchni 450 m2 oraz kolekcja dziesięciomarkowych monet z okresu cesarstwa niemieckiego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 marca 2009 r. (doręczonym w dniu 23 marca 2009 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o dochodach uzyskanych przez małżonków za 2008 rok, (2) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez małżonków z tytułu emerytury, tj. ostatnich odcinków emerytury, (3) oświadczenia każdego z małżonków w przedmiocie posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz wyciągów z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, (4) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych stałych wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania zajmowanego przez małżonków lokalu [...] położonego [...], (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków na odpłatne leczenie żony, w tym na zakup leków, (6) oświadczenia czy małżonkowie ponoszą wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości położonej [...], (7) oświadczenia czy w związku z trudną sytuacją finansową oraz problemami zdrowotnymi małżonkowie otrzymują pomoc materialną ze strony synowej, która nieodpłatnie użytkuje dom stanowiący własność małżonków, (8) oświadczenia złożonego przez skarżącego w przedmiocie wartości posiadanej kolekcji monet. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie nadesłano kopie: zeznania podatkowego żony skarżącego za rok 2008 (PIT-37) oraz rocznego obliczenia podatku przez ZUS każdego z małżonków (PIT-40A), odcinków emerytur przekazanych za luty i marzec 2009 r., faktur za gaz za okres od 10 października 2008 r. do 19 stycznia 2009 r. (punkt poboru [...]) oraz za okres od 24 kwietnia do 20 października 2008 r. (punkt poboru [...]), energię elektryczną za okres od 9 sierpnia 2008 r. do 18 lutego 2009 r. obejmującą prognozę zużycia w okresie od marca do sierpnia 2009 r., za telefon za grudzień 2008 r. oraz za zakup leków dla żony w okresie od stycznia do grudnia 2008 r., dowodu uiszczenia opłat czynszowych za lokal położony [...] za marzec 2009 r. W dodatkowo złożonym oświadczeniu skarżący wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, małżonkowie ponoszą wydatki związane z utrzymaniem domu jednorodzinnego położonego [...], w tym ogrzewania gazowego, nie otrzymują pomocy materialnej od synowej. Wyjaśnił także, że wartość kolekcji monet przekracza kwotę 3 000 euro. Dokładana jej wartość nie jest znana, gdyż nie była ona przedmiotem wyceny. Nadmienił przy tym, że aby ustalić wartość kolekcji musiałby się odnieść do cen aukcyjnych poszczególnych jej egzemplarzy a nie widzi takiej potrzeby, a także brak mu na to czasu. Oświadczenie o takiej samej treści złożyła żona skarżącego przy sprawach o sygn. akt I SA/Gd 141/09 i I SA/Gd 142/09. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem małżonkowie osiągają stałe dochody z emerytury w wysokości 1 529,78 zł netto miesięcznie, są właścicielami dużego domu jednorodzinnego, a wnioskodawca posiada zbiór numizmatów o znacznej wartości. Wprawdzie skarżący podnosi, iż z emerytur prowadzona jest egzekucja w związku z czym ich wysokość po dokonaniu potrąceń oraz uwzględniając miesięczne koszty utrzymania małżonków uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, jednakże dokonując oceny możliwości finansowych wnioskodawcy na uwadze trzeba mieć następujące okoliczności. Podkreślić trzeba, że małżonkowie zamieszkują w lokalu syna [...], ponosząc wszystkie opłaty związane z jego użytkowaniem. Jednocześnie ponoszą koszty utrzymania domu o powierzchni 450 m2 (w tym relatywnie wysokie w stosunku do osiąganych dochodów koszty jego ogrzewania), pomimo iż przekazali go synowej – B. K. w nieodpłatne użytkowanie i w nim nie zamieszkują. Na podstawie przedstawionych faktur VAT i dowodów wpłat ustalono, że miesięczne koszty utrzymania małżonków kształtują się na poziomie 1 254,30 zł. Do przyjętej kwoty wydatków zostały zaliczone koszty ogrzewania gazowego domu, które w okresie od 10 października 2008 r. do 19 stycznia 2009 r. wynosiły 916,42 zł. Takie zachowanie małżonków zdaje się przeczyć twierdzeniom wnioskodawcy o trudnej sytuacji finansowej, w jakiej się aktualnie znajdują. Doświadczenie życiowe i logika nakazywałyby w takiej sytuacji wynajęcie domu lub jego części na zasadach rynkowych celem pozyskania dodatkowego dochodu. Skoro zaś małżonkowie, pomimo zajęcia ich świadczeń emerytalnych, ponoszą koszty związane z utrzymaniem dwóch nieruchomości, w tym domu, w którym nie zamieszkują i który oddali w nieodpłatne użytkowanie członkowi rodziny to trudno przyjąć, że ich kondycja finansowa jest zła. Za irracjonalne uznać trzeba ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości przez właściciela, w sytuacji gdy przekazał ją w nieodpłatne użytkowanie innej osobie, a sam osiąga dochody pozwalające w zasadzie jedynie na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania. W takim przypadku nie bez podstaw jest twierdzenie, że małżonkowie ponoszą koszty utrzymania dwóch gospodarstw domowych: swojego i w części synowej. W konsekwencji wątpliwości budzi wysokość środków pieniężnych, którymi faktycznie dysponują. W tym miejscu wskazać należy, że pełnomocnik żony wnioskodawcy – Z. K. w zażaleniach na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 92/08, I SA/Gd 93/08 i I SA/Gd 94/08 odmawiających wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy wyjaśnił, że ustanowienie na rzecz synowej prawa nieodpłatnego użytkowania domu jednorodzinnego spowodowane było niemożnością samodzielnego ponoszenia kosztów jego utrzymania. W zamian synowa zobowiązała się do udzielania pomocy małżonkom. Istotnym jest również, że wnioskodawca posiada kolekcję wartościowych numizmatów, której dokładnej wartości wprawdzie nie jest w stanie określić, ale – jak oświadczył – jej wartość ponad wszelką wątpliwość przekracza kwotę 3 000 euro. Biorąc pod uwagę powołane okoliczności, a w szczególności rozmiar i wartość zgromadzonego przez wnioskodawcę i jego małżonkę majątku, w tym majątku, z którego mogliby osiągać dodatkowe dochody (najem), a także który można spieniężyć (numizmaty) stwierdzić należy, że skarżącego obiektywnie nie można uznać za osobę ubogą, pozbawioną majątku i środków do życia. Tym samym przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącego wzięto również pod uwagę okoliczność, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 139/09 został on wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 451 zł, jak również okoliczność, że żona skarżącego wniosła skargi na decyzje dyrektora izby skarbowej ustalające wysokość zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 i 2003 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów i wezwana została do uiszczenia wpisów sądowych w kwotach odpowiadających tym, do uiszczenia których został wezwany wnioskodawca. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.